# Yûnus Sûresi, 5. Âyet (10:5)

> هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ ٱلشَّمْسَ ضِيَآءً وَٱلْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا۟ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلْحِسَابَ ۚ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلْحَقِّ ۚ يُفَصِّلُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

*Huve-lleżî ce'ale-şşemse diyâen velkamera nûran vekadderahu menâzile lita'lemû ‘adede-ssinîne velhisâb(e)(c) mâ ḣaleka(A)llâhu żâlike illâ bilhakk(i)(c) yufassilu-l-âyâti likavmin ya'lemûn(e)*

**Meal (Diyanet):** O, güneşi bir ışık (kaynağı), ayı da (geceleyin) bir aydınlık (kaynağı) kılan, yılların sayısını ve hesabı bilmeniz için ona menziller takdir edendir. Allah, bunları (boş yere değil) ancak gerçek ile (hikmeti gereğince) yaratmıştır. O, ayetlerini, bilen bir topluma ayrı ayrı açıklamaktadır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/10/5

---

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","ilim-hikmet","tevhid"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Yûnus Suresi 5. ayet, Allah'ın evrendeki düzenini, özellikle Güneş ve Ay'ın yaratılışını ve bunların zaman ölçümü için birer işaret oluşunu vurgular. Ayet, bu kozmik düzenin hikmetini ve Allah'ın yaratmasındaki hakkı dilbilimsel olarak 'ḍiyāʾ', 'nūr', 'menāzil' ve 'ḥisāb' gibi kavramlar üzerinden açıklar.","keyConcepts":[{"word":"ضِيَآءً","root":"ض و أ","rootLatin":"ḍ-v-ʾ","meaning":"Güneş'in kendi özünden kaynaklanan parlak ve yakıcı ışığı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ḍiyāʾ (ضياء), bir şeyin kendi zatından kaynaklanan ışığıdır. Nûr (نور) ise hem zatından hem de başkasından kaynaklanan ışık için kullanılır. Ayette Güneş için 'ḍiyāʾ' kullanılması, onun ışığının kendi özünden, yakıcı ve parlak oluşuna işaret ederken, Ay için 'nūr' kullanılması, ışığını Güneş'ten almasına ve daha yumuşak olmasına vurgu yapar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ḍiyāʾ (ضياء) kelimesi, 'aydınlatan' anlamında kullanılır. Güneş'in 'ḍiyāʾ' olması, onun yeryüzünü aydınlatma ve ısıtma özelliğini mecazi olarak ifade eder. Bu, Güneş'in aktif bir ışık kaynağı olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'ḍiyāʾ' kavramı, genellikle Güneş ile ilişkilendirilir ve onun güçlü, parlak ve ısı veren ışığını ifade eder. Bu, sadece bir aydınlatma aracı olmaktan öte, yaşamın kaynağı olan bir enerjiye işaret eder. Ayetteki kullanımı, Güneş'in merkezi ve hayati rolünü vurgular."}]},{"word":"نُورًا","root":"ن و ر","rootLatin":"n-v-r","meaning":"Ay'ın yansıttığı, daha yumuşak ve serinletici ışığı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nûr (نور), hem zatından hem de başkasından kaynaklanan ışık için kullanılır. Ayette Ay için 'nūr' kullanılması, onun ışığını Güneş'ten almasına ve daha yumuşak, serinletici bir aydınlatma sağlamasına işaret eder. Bu, 'ḍiyāʾ' ile arasındaki farkı belirginleştirir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nûr (نور), aydınlatan şey demektir. Ay'ın 'nūr' olması, geceleri aydınlatma işlevini yerine getirdiğini gösterir. Bu, Güneş'in gündüz aydınlatmasından farklı bir niteliğe sahip olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'nūr' kelimesi, genellikle yol gösterici, aydınlatıcı ve karanlığı giderici anlamlarda kullanılır. Ay'ın 'nūr' olarak nitelendirilmesi, onun geceleri insanlara yol gösterme ve zamanı belirleme işlevine vurgu yapar. Bu, sadece fiziksel bir ışıktan öte, rehberlik eden bir ışığı ifade eder."}]},{"word":"مَنَازِلَ","root":"ن ز ل","rootLatin":"n-z-l","meaning":"Ay'ın gökyüzündeki belirli duraklarını, konaklama yerlerini ifade eder ki bu duraklar zamanın hesaplanmasında kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Menāzil (منازل), 'menzil' kelimesinin çoğuludur ve 'inilen yer, konak' anlamına gelir. Ayette Ay için kullanıldığında, Ay'ın gökyüzünde belirli bir düzen içinde takip ettiği yörüngedeki durakları ifade eder. Bu duraklar, Ay'ın hareketlerinin gözlemlenmesiyle takvim ve zaman hesaplamaları için temel oluşturur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Menāzil (منازل), Ay'ın her gece konakladığı, yirmi sekiz adet olduğu kabul edilen göksel duraklardır. Bu duraklar, Ay'ın hareketini izleyerek ayların ve yılların hesaplanmasında kullanılır. Ayetteki kullanımı, Allah'ın evrendeki hassas düzenini ve bu düzenin insanlara faydasını gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Menāzil (منازل), Ay'ın yörüngesindeki belirli konumları ifade eder. Bu konumlar, Ay'ın her gece farklı bir yerde görünmesini sağlar ve bu değişimler, takvim oluşturma ve zamanı belirleme için bir ölçüt teşkil eder. Ayet, bu düzenin Allah tarafından belirlendiğini vurgular."}]},{"word":"عَدَدَ","root":"ع د د","rootLatin":"ʿ-d-d","meaning":"Yılların sayısını, miktarını ve bu sayının belirlenmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"ʿAded (عدد), bir şeyin miktarını belirlemek, saymak anlamına gelir. Ayette 'yılların sayısını' (عدد السنين) ifadesi, Ay'ın menzillerinin gözlemlenmesiyle takvim oluşturma ve zamanı ölçme amacını açıklar. Bu, Allah'ın yaratılışındaki hikmetin, insanlara fayda sağlamak olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"ʿAded (عدد), bir şeyin niceliğini ifade eder. Ayetteki 'yılların sayısını bilmeniz için' ifadesi, Ay'ın hareketlerinin bir takvim sistemi oluşturmak ve böylece zamanı düzenlemek için bir araç olduğunu belirtir. Bu, Allah'ın yaratılışındaki düzenin, insan yaşamını kolaylaştırmaya yönelik olduğunu gösterir."}]},{"word":"ٱلْحِسَابَ","root":"ح س ب","rootLatin":"ḥ-s-b","meaning":"Zamanın ve olayların hesaplanmasını, ölçülmesini ve düzenlenmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ḥisāb (حساب), sayma, ölçme ve değerlendirme anlamına gelir. Ayette 'yılların sayısını ve hesabı' (عدد السنين والحساب) ifadesi, sadece yılların sayısını bilmekle kalmayıp, aynı zamanda zamanın genel olarak hesaplanması, olayların tarihlendirilmesi ve takvimlerin oluşturulması gibi daha geniş bir anlamı kapsar. Bu, Allah'ın evrendeki düzeninin, insanlara hayatlarını planlama ve düzenleme imkanı sunduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Ḥisāb (حساب), bir şeyin miktarını belirleme ve düzenleme eylemidir. Ayetteki 'hesap' kelimesi, Ay'ın hareketleri aracılığıyla zamanın doğru bir şekilde ölçülmesini ve takvimlerin oluşturulmasını ifade eder. Bu, Allah'ın yaratılışındaki hassasiyetin, insanlara belirli bir düzen içinde yaşamalarını sağladığını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'ḥisāb' kavramı, sadece matematiksel bir hesaplamayı değil, aynı zamanda ilahi bir düzenin ve adaletin bir parçası olarak her şeyin bir ölçüye göre yaratıldığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, kozmik düzenin, insanlara zamanı ve yaşamlarını düzenleme imkanı sunan ilahi bir 'hesap' olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Müpteda Zamiri","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Haber olduğu için mebnî","gloss":"ki o"},{"position":3,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptı, kıldı"},{"position":4,"surface":"ٱلشَّمْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"ş-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"güneşi"},{"position":5,"surface":"ضِيَآءًۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ض-و-أ","rootLatin":"d-w-'","lemma":"ضِيَاء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İkinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir ışık"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"ٱلْقَمَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-م-ر","rootLatin":"k-m-r","lemma":"قَمَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"ayı"},{"position":7,"surface":"نُورًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نُور","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İkinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir nur"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"قَدَّرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-د-ر","rootLatin":"k-d-r","lemma":"قَدَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"takdir etti, düzenledi"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"onu"},{"position":9,"surface":"مَنَازِلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"مَنْزِل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"konaklar"},{"position":10,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":10,"surface":"تَعْلَمُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i cer (lâm-ı ta'lil) ve gizli 'en' ile mansûb","gloss":"bilmeniz"},{"position":11,"surface":"عَدَدَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-د-د","rootLatin":"'-d-d","lemma":"عَدَد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sayısını"},{"position":12,"surface":"ٱلسِّنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ن-و","rootLatin":"s-n-w","lemma":"سَنَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yılların"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"ٱلْحِسَابَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حِسَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"hesabı"},{"position":14,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":15,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"h-l-k","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":16,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":17,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"bunu"},{"position":18,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":19,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":19,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-k-k","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hak ile, gerçeğe göre"},{"position":20,"surface":"يُفَصِّلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ص-ل","rootLatin":"f-s-l","lemma":"فَصَّلَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"açıklıyor"},{"position":21,"surface":"ٱلْـَٔايَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"'-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (kesra ile)","gloss":"ayetleri"},{"position":22,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":22,"surface":"قَوْمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"k-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kavim için"},{"position":23,"surface":"يَعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bilenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *10/5*
- **Kamer Sûresi** · *10/5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *10/5*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5. ÂYETLER*
- **Kelime-i Muhammediyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *10/5*
- **Kelime-i Muhammediyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *10/5*
- **Kamer Sûresi** · *10/5*
- **Kelime-i Muhammediyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *10/5*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *10/5*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *10/5*
- **TB. Kelime-i Muhammediyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *10/5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *10/5*