# Âdiyât Sûresi, 1. Âyet (100:1)

>  وَٱلْعَـٰدِيَـٰتِ ضَبْحًا

*Vel-'âdiyâti dabhâ(n)*

**Meal (Diyanet):** (1-6) Soluk soluğa süratle koşan, (koşarken ayaklarını) vurarak ateş çıkaran, sabah erkenden baskın yapan, orada tozu dumana katan ve düşman topluluğunun ortasına dalan atlara andolsun ki, insan gerçekten Rabbine karşı pek nankördür.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/100/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Âdiyât Suresi'nin ilk ayeti, yemin ifadesiyle başlayarak Allah yolunda koşan atların veya savaşçıların hızını ve nefes nefese kalışını tasvir eder. Bu ayet, hareketin ve gayretin sembolik anlamlarını vurgular.","keyConcepts":[{"word":"وَٱلْعَـٰدِيَـٰتِ","root":"ع د و","rootLatin":"a-d-v","meaning":"Allah yolunda hızla koşan atlar veya savaşçılar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'adâ' kelimesinin asıl anlamının 'sınırı aşmak' olduğunu belirtir. 'Âdiyât' ise, düşmana doğru hızla koşan, sınırı aşan atlar veya savaşçılar için kullanılır. Ayetteki kullanımı, Allah yolunda düşmana karşı yapılan hızlı hareketi ve gayreti ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'Âdiyât' kelimesini 'koşan atlar' olarak tefsir eder. Bu, mecazi olarak Allah yolunda cihat eden mücahitlere de işaret edebilir. Ayetteki bağlamda, yemin edilen varlıkların hız ve güçle hareket ettiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'adâ' kökünün Kur'an'daki kullanımlarının genellikle 'saldırganlık', 'düşmanlık' veya 'sınırı aşma' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ancak 'Âdiyât' kelimesi, bu bağlamda, Allah'ın emriyle düşmana karşı yapılan meşru ve hızlı hareketi, yani cihat eylemini ifade eder."}]},{"word":"ضَبْحًا","root":"ض ب ح","rootLatin":"d-b-h","meaning":"Koşan atların veya savaşçıların nefes nefese kalmasından çıkan ses.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'dabh' kelimesinin atların koşarken çıkardığı nefes sesini ifade ettiğini belirtir. Bu ses, atların hızla ve yorulmadan koştuğunu, büyük bir gayret içinde olduğunu gösterir. Ayetteki kullanımı, yemin edilen varlıkların yoğun çabasını ve enerjisini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'dabh' kelimesini 'koşan atın nefes sesi' olarak açıklar. Bu, sadece bir ses değil, aynı zamanda koşunun şiddetini ve atın yorgunluğunu da ima eder. Ayetteki 'dabhân' kelimesi, 'Âdiyât'ın ne kadar hızlı ve yorucu bir şekilde koştuğunu tasvir eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'dabh'ın atların koşarken burunlarından çıkardığı ses olduğunu ve bu sesin atın hızının ve yorgunluğunun bir göstergesi olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, yemin edilen varlıkların (atların veya mücahitlerin) Allah yolunda gösterdiği azmi ve fedakarlığı işitsel bir imgeyle pekiştirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cihad","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Kasem","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"Andolsun"},{"position":1,"surface":"ٱلْعَـٰدِيَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ع-د-و","rootLatin":"'-d-w","lemma":"عَادِيَة","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i kasemden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"koşanlara"},{"position":2,"surface":"ضَبْحًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ض-ب-ح","rootLatin":"d-b-h","lemma":"ضَبْح","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Fiilin masdarı olduğu için mef'ûl-i mutlak olarak mansûb","gloss":"koştukça"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *100/1*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *100/1*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *100/1*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *100/1*