# Hümeze Sûresi, 7. Âyet (104:7)

> ٱلَّتِى تَطَّلِعُ عَلَى ٱلْأَفْـِٔدَةِ

*Elletî tettali'u ‘alâ-l-ef-ide(ti)*

**Meal (Diyanet):** (6-7) O, Allah'ın, yüreklere işleyen tutuşturulmuş ateşidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/104/7

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hümeze Suresi'nin bu ayeti, cehennem ateşinin dehşet verici niteliğini, özellikle de insan ruhunun ve kalbinin derinliklerine nüfuz etme kabiliyetini vurgulamaktadır. 'Tattaliu' fiili ve 'el-Ef'ide' kelimesi, bu nüfuz edici azabın mahiyetini dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"تَطَّلِعُ","root":"طلع","rootLatin":"t-l-a","meaning":"Ateşin, kalplerin ve ruhların derinliklerine nüfuz etmesi, onları kuşatması ve yakması anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tulu'' (طلوع) kelimesinin bir şeyin ortaya çıkması, görünmesi anlamına geldiğini belirtir. 'İttıla'' (اطلاع) ise bir şeyin üzerine çıkmak, onu kuşatmak ve vakıf olmak manasındadır. Ayetteki 'tattaliu' fiili, ateşin kalplerin üzerine çıkıp onları tamamen kuşatması ve iç yüzlerini açığa çıkarması şeklinde anlaşılmalıdır. Bu, ateşin sadece dışı değil, içsel olanı da etkilediğini gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tattaliu' fiilini 'teşrifu' (teşrif etmek, yükselmek) ve 'tüfşî' (açığa çıkarmak) olarak açıklar. Bu, ateşin kalplerin üzerine yükselerek onların gizli hallerini, içlerinde sakladıkları kötü niyetleri ve günahları ortaya çıkaracağı mecazını taşır. Ateşin bu yükselişi, aynı zamanda kalpleri kuşatmasını ve onlara hükmetmesini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tattaliu' fiilinin 'ittıla'' babından geldiğini ve 'bir şeyin iç yüzünü bilmek, ona vakıf olmak' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki kullanımıyla ateşin, kalplerin en derin sırlarına, gizli düşüncelerine ve niyetlerine dahi nüfuz edeceğini, onları açığa çıkaracağını ve bu yönleriyle azap edeceğini vurgular."}]},{"word":"ٱلْأَفْـِٔدَةِ","root":"فأد","rootLatin":"f-'-d","meaning":"İnsan kalbi, gönlü ve ruhunun merkezi; düşüncelerin, duyguların ve niyetlerin kaynağıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fu'âd' (فؤاد) kelimesini 'kalb' (قلب) ile eş anlamlı olarak kullanır, ancak 'fu'âd'ın daha çok kalbin içsel, duygu ve idrak yönünü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'el-ef'ide' (çoğul) kelimesi, sadece fiziksel kalbi değil, aynı zamanda insanın manevi merkezini, düşünce ve niyetlerinin kaynağını ifade eder. Ateşin buraya nüfuz etmesi, azabın sadece bedensel değil, ruhsal ve zihinsel olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'kalb' ve 'fu'âd' kelimelerinin genellikle birbirinin yerine kullanıldığını, ancak 'fu'âd'ın daha çok idrak, anlama ve hissetme yeteneğiyle ilişkili olduğunu belirtir. Ayette 'el-ef'ide'nin kullanılması, ateşin sadece bedeni değil, aynı zamanda insanın idrak ve duygu merkezini, yani iç dünyasını hedef aldığını, azabın bu derinliklerde yaşanacağını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'fu'âd' kelimesinin 'kalb'den daha özel bir anlam taşıdığını ve kalbin içindeki idrak ve hissetme gücünü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'el-ef'ide'nin üzerine ateşin çıkması, cehennem azabının sadece dışsal bir yanma olmadığını, aynı zamanda insanın en mahrem düşüncelerine, niyetlerine ve duygularına işleyecek bir azap olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fu'âd' kelimesinin Kur'an'da genellikle kalbin idrak, anlama ve hissetme fonksiyonlarını vurgulamak için kullanıldığını ifade eder. Hümeze Suresi'ndeki 'el-ef'ide'nin ateşe muhatap olması, azabın sadece fiziksel bir acıdan ibaret olmadığını, aynı zamanda insanın iç dünyasındaki pişmanlık, korku ve çaresizlik gibi duygusal ve zihinsel acıları da kapsadığını belirtir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cehennem","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلَّتِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّتِى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî","gloss":"o ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Sıfat"},{"position":2,"surface":"تَطَّلِعُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ط-ل-ع","rootLatin":"ṭ-l-ʿ","lemma":"طَلَعَ","form":"İf'ilâl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edici bir edat bulunmadığı için merfû","gloss":"çöker/yükselir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":4,"surface":"ٱلْأَفْـِٔدَةِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ا-د","rootLatin":"f-'-d","lemma":"فُؤَاد","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yürekler","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elletî"},{"position":2,"translit":"tettali'u"},{"position":3,"translit":"‘alâ"},{"position":4,"translit":"l-ef-ide(ti)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmet Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmet Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *104/6-7*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *104/6-7*
- **Tahrîm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *104/6-7*