# Hûd Sûresi, 64. Âyet (11:64)

> وَيَـٰقَوْمِ هَـٰذِهِۦ نَاقَةُ ٱللَّهِ لَكُمْ ءَايَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِىٓ أَرْضِ ٱللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ قَرِيبٌ

*Veyâ kavmi hâżihi nâkatu(A)llâhi lekum âyeten feżerûhâ te/kul fî ardi(A)llâhi velâ temessûhâ bisû-in feye/ḣużekum ‘ażâbun karîb(un)*

**Meal (Diyanet):** "Ey kavmim! İşte size mucize olarak Allah'ın dişi bir devesi. Bırakın onu, Allah'ın arzında yayılıp otlasın. Ona kötülük dokundurmayın, yoksa sizi yakın bir azap yakalar."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/11/64

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hûd Suresi 64. ayet, Semûd kavmine gönderilen peygamber Hûd'un, mucizevi bir deve aracılığıyla Allah'ın birliğini ve kudretini ispatlama çabasını ve bu mucizeye karşı çıkmanın sonuçlarını dilbilimsel bir derinlikle aktarmaktadır. Ayet, 'ayet', 'nâka', 'arz' ve 'azab' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi uyarıyı ve imtihanı vurgular.","keyConcepts":[{"word":"نَاقَةُ","root":"ن و ق","rootLatin":"n-v-q","meaning":"Dişi deve anlamına gelir ve bu ayette Allah tarafından gönderilen özel, mucizevi bir dişi deveyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nâka (ناقة), dişi deve demektir. Kur'an'da genellikle Semûd kavmine gönderilen mucizevi deveyi ifade etmek için kullanılır ve bu bağlamda Allah'ın kudretinin bir delili olarak sunulur. Ayetteki 'nâkatullah' ifadesi, devenin Allah'a aidiyetini ve O'nun tarafından özel bir amaçla yaratıldığını vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Nâka kelimesi, Arapçada dişi deve için kullanılan yaygın bir isimdir. Ayette 'nâkatullah' olarak gelmesi, onun sıradan bir deve olmadığını, Allah'ın emriyle ve O'nun kudretiyle ortaya çıkan bir mucize olduğunu mecazi bir anlatımla belirtir. Bu, Semûd kavmi için bir imtihan ve uyarı niteliğindedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Nâka kelimesi, Kur'an'da Semûd kavmi bağlamında 'mucize' (âyet) kavramıyla yakından ilişkilidir. Bu deve, Allah'ın varlığına ve peygamberin doğruluğuna somut bir kanıt olarak sunulur. Onun dokunulmazlığı ve özel statüsü, ilahi iradenin bir göstergesidir ve ona zarar vermek, Allah'a karşı gelmekle eşdeğer tutulur."}]},{"word":"ءَايَةً","root":"أ ي ي","rootLatin":"e-y-y","meaning":"İşaret, alamet, delil veya mucize anlamına gelir; bu ayette Allah'ın varlığına ve peygamberin doğruluğuna dair somut bir kanıtı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âyet (آية), bir şeyin varlığına veya doğruluğuna delalet eden açık bir alamet veya işarettir. Kur'an'da hem evrendeki ilahi delilleri hem de peygamberlere verilen mucizeleri ifade eder. Bu ayetteki 'nâkatullah'ın 'âyet' olması, onun Semûd kavmi için Allah'ın kudretinin ve peygamberin risaletinin somut bir kanıtı olduğunu gösterir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âyet kelimesi, burada 'ibret' ve 'delil' anlamındadır. Semûd kavmine gönderilen deve, onların Allah'ın birliğine ve peygamberin sözlerine inanmaları için açık bir delil ve uyarı niteliğindedir. Ona zarar vermek, bu ilahi delile karşı gelmek demektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Âyet, Kur'an'ın temel kavramlarından biridir ve 'işaret' veya 'mucize' anlamında kullanılır. Allah'ın varlığını ve gücünü gösteren her şey bir âyettir. Bu ayetteki deve, Allah'ın özel bir âyeti olarak sunulur; yani Allah'ın kudretinin ve iradesinin somutlaşmış bir göstergesidir ve bu nedenle ona saygı gösterilmesi gerekir."}]},{"word":"أَرْضِ","root":"أ ر ض","rootLatin":"e-r-d","meaning":"Yeryüzü, toprak anlamına gelir; bu ayette Allah'a ait olan ve O'nun yaratma ve rızık verme kudretini gösteren alanı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Arz (أرض), yeryüzü demektir. Kur'an'da genellikle Allah'ın mülkü olarak zikredilir ve O'nun yaratma ve rızık verme kudretinin bir tecelligâhıdır. Ayette 'arzillah' (Allah'ın toprağı) ifadesi, devenin otladığı yerin de Allah'a ait olduğunu ve bu durumun devenin özel statüsünü pekiştirdiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Arz, üzerinde yaşadığımız ve rızıklandığımız yeryüzüdüdür. Ayette 'arzillah' olarak geçmesi, mülkiyetin Allah'a ait olduğunu ve bu toprağın Allah'ın kulları için bir nimet olduğunu hatırlatır. Devenin bu toprakta serbestçe otlaması, Allah'ın ona tanıdığı özel bir haktır."}]},{"word":"تَمَسُّوهَا","root":"م س س","rootLatin":"m-s-s","meaning":"Dokunmak, temas etmek anlamına gelir; bu ayette deveye zarar vermek, ona fenalık yapmak anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mess (مس), bir şeye dokunmak, temas etmek demektir. Kur'an'da bazen fiziksel dokunmayı, bazen de bir şeye zarar vermeyi veya ona kötülük dokundurmayı ifade eder. Bu ayette 'lâ temessûhâ bi-sûin' (ona fenalık etmeyin) ifadesi, deveye herhangi bir şekilde zarar vermeyi, onu incitmeyi veya öldürmeyi yasaklar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Mess kelimesi, burada 'zarar vermek' veya 'kötülük dokundurmak' anlamında mecazi olarak kullanılmıştır. Deveye dokunmaktan kasıt, ona zarar verecek herhangi bir eylemde bulunmaktır. Bu, Semûd kavmine yönelik açık bir yasak ve uyarıdır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Mess, bir şeye el sürmek veya ona ulaşmak demektir. Ayetteki nehiy (yasaklama), devenin canına veya malına zarar verecek her türlü eylemi kapsar. Bu, devenin ilahi bir emanet olduğunu ve ona dokunulmazlık verildiğini gösterir."}]},{"word":"عَذَابٌ","root":"ع ذ ب","rootLatin":"a-z-b","meaning":"Azap, ceza, işkence anlamına gelir; bu ayette Allah'ın emrine karşı gelmenin bir sonucu olarak gelecek olan ilahi cezayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Azab (عذاب), bir şeyi engellemek, alıkoymak veya cezalandırmak demektir. Kur'an'da genellikle Allah'ın, günahkarları dünyada veya ahirette cezalandırmasını ifade eder. Ayetteki 'azâbun karîbun' (yakın bir azap) ifadesi, devenin öldürülmesi durumunda cezanın gecikmeden geleceğini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Azab, bir kişiye acı veren, onu ıstıraplara boğan her türlü cezadır. Ayetteki 'azabun karibun' ifadesi, Semûd kavminin deveyi öldürmesi durumunda karşılaşacakları cezanın kaçınılmaz ve çabuk olacağını belirtir. Bu, ilahi adaletin hızlı tecellisini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Azap kavramı, Kur'an'da genellikle ilahi bir uyarı ve caydırıcılık unsuru olarak kullanılır. Semûd kavmi örneğinde, mucizevi deveye zarar vermenin doğrudan ve hızlı bir azabı tetikleyeceği belirtilerek, Allah'ın emirlerine itaatin önemi vurgulanır. 'Karîb' sıfatı, bu azabın hemen gerçekleşeceğine işaret eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-diger-peygamberler","tabiat-ayetleri","musrikler","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"و","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"يَـٰ","pos":"harf","posDetail":"Nida Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nida harfi olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":1,"surface":"قَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Nida harfinden sonra geldiği için mansûb (muzaf olduğu için)","gloss":"kavmim"},{"position":2,"surface":"هَـٰذِهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَذَا","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"bu"},{"position":3,"surface":"نَاقَةُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ق","rootLatin":"n-w-q","lemma":"نَاقَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"devesi"},{"position":4,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":5,"surface":"لَكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":6,"surface":"ءَايَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"A-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"bir ayet olarak"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":7,"surface":"ذَرُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ذ-ر","rootLatin":"w-dh-r","lemma":"ذَر","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiili olduğu için mebnî","gloss":"bırakın"},{"position":7,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":8,"surface":"تَأْكُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-ك-ل","rootLatin":"A-k-l","lemma":"أَكَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiilinin cevabı olduğu için meczûm","gloss":"otlasın"},{"position":9,"surface":"فِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":10,"surface":"أَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"A-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"toprağında"},{"position":11,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":12,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nehiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve yapmayın"},{"position":13,"surface":"تَمَسُّو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-س-س","rootLatin":"m-s-s","lemma":"مَسَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy harfinden sonra geldiği için meczûm","gloss":"dokunmayın"},{"position":13,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"ona"},{"position":14,"surface":"بِسُوٓءٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":14,"surface":"سُوٓءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-و-ء","rootLatin":"s-w-A","lemma":"سُوء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kötülük"},{"position":15,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":15,"surface":"يَأْخُذَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"A-kh-dh","lemma":"أَخَذَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fâ-i sebebiyye ile mansûb","gloss":"sizi yakalar"},{"position":15,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî mahallen mansûb","gloss":"sizi"},{"position":16,"surface":"عَذَابٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ذ-ب","rootLatin":"'-dh-b","lemma":"عَذَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"azap"},{"position":17,"surface":"قَرِيبٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-ر-ب","rootLatin":"q-r-b","lemma":"قَرِيب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"yakın"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Hûd sûresi 61.- 68. Âyetler*
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Hûd sûresi 61.- 68. Âyetler*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *11/64*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *11/64*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *11/64*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *11/64*