# Yûsuf Sûresi, 17. Âyet (12:17)

> قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَـٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤْمِنٍ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَـٰدِقِينَ

*Kâlû yâ ebânâ innâ żehebnâ nestebiku veteraknâ yûsufe ‘inde metâ'inâ feekelehu-żżi/b(u)(s) vemâ ente bimu/minin lenâ velev kunnâ sâdikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** "Ey babamız! Biz yarışa girmiştik. Yusuf'u da eşyamızın yanında bırakmıştık. (Bir de ne görelim) onu kurt yemiş. Her ne kadar doğru söylesek de sen bize inanmazsın" dediler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/12/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Yûsuf Suresi 17. ayet, Yusuf'un kardeşlerinin babalarına yalan söyleyerek Yusuf'un akıbetini bildirdikleri anı tasvir eder. Ayet, 'yarışmak', 'eşya', 'kurt' ve 'inanmak' gibi kavramlar üzerinden olayın dramatik ve aldatıcı yönünü ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"نَسْتَبِقُ","root":"س ب ق","rootLatin":"s-b-q","meaning":"Yarışmak, birbirini geçmeye çalışmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sebaka' fiilini bir şeyde öne geçmek, diğerlerini geride bırakmak olarak tanımlar. Ayetteki 'nestebiku' (نَسْتَبِقُ) formu, karşılıklı olarak yarışma, birbirini geçme çabasını ifade eder ve kardeşlerin Yusuf'u yalnız bırakma bahanesi olarak sunulmuştur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'sebaka'yı bir hedefe ulaşmada veya bir işi yapmada başkalarından önce davranmak olarak açıklar. Ayetteki kullanım, kardeşlerin Yusuf'u bırakıp bir oyuna daldıklarını iddia etmeleriyle, olayın gerçek nedenini gizleme amacına hizmet eder."}]},{"word":"مَتَـٰعِنَا","root":"م ت ع","rootLatin":"m-t-'-","meaning":"Yolculukta veya günlük hayatta kullanılan eşya, mal ve azık anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'metâ'' kelimesini insanın faydalandığı, yararlandığı her şey olarak açıklar. Ayetteki 'metâ'inâ' (eşyamız) ifadesi, kardeşlerin yolculuk esnasında yanlarında bulunan ve Yusuf'u başında bıraktıklarını iddia ettikleri kişisel eşyalarını kasteder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'metâ'' kelimesinin dünya malı ve geçimlik anlamlarına geldiğini belirtir. Bu bağlamda, kardeşlerin Yusuf'u 'eşyalarının yanında' bırakmaları, onu korumasız ve savunmasız bir durumda bıraktıklarını ima eden bir bahanedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'metâ'' kavramının Kur'an'da genellikle geçici dünya nimetleri ve faydalanılan şeyler için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'metâ'inâ' ifadesi, kardeşlerin Yusuf'u bırakma gerekçesi olarak sundukları, ancak aslında onu tehlikeye attıkları bir durumu anlatır."}]},{"word":"ٱلذِّئْبُ","root":"ذ أ ب","rootLatin":"z-'-b","meaning":"Kurt, yırtıcı bir hayvan olup, kardeşlerin Yusuf'u yediğini iddia ettikleri varlıktır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'zi'b' kelimesini bilinen yırtıcı hayvan olan kurt olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, kardeşlerin babalarına sundukları yalanın merkezinde yer alan, Yusuf'un ölümüne neden olduğu iddia edilen hayvandır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'zi'b' kelimesinin yırtıcı ve hilekar bir hayvan olduğunu belirtir. Kardeşlerin bu kelimeyi kullanması, hem Yusuf'un ölümünü açıklamak hem de kendi sorumluluklarını gizlemek için seçtikleri bir bahanedir."}]},{"word":"بِمُؤْمِنٍ","root":"ء م ن","rootLatin":"'-m-n","meaning":"İnanan, güvenen, tasdik eden anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'îmân'ı kalben tasdik etmek ve güvenmek olarak açıklar. Ayetteki 'bimü'minin lenâ' (bize inanacak değilsin) ifadesi, kardeşlerin babalarının kendilerine güvenmeyeceğini, söylediklerini tasdik etmeyeceğini bildiklerini gösterir, bu da yalanlarının bir itirafıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'îmân'ın sadece tasdik değil, aynı zamanda güven ve emniyet duygusunu da içerdiğini belirtir. Kardeşlerin bu ifadeyi kullanması, babalarının kendilerine karşı duyduğu güvenin sarsıldığını ve söyledikleri yalanın farkında olduklarını ortaya koyar."}]},{"word":"صَـٰدِقِينَ","root":"ص د ق","rootLatin":"s-d-q","meaning":"Doğru söyleyen, dürüst olan anlamındadır.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'sıdk' kelimesini sözde ve işte doğruluk olarak tanımlar. Ayetteki 'lev künnâ sâdikîn' (doğru söyleyenler olsak bile) ifadesi, kardeşlerin aslında doğruyu söylemediklerini, ancak babalarının kendilerine inanmayacağını bildikleri için bu ifadeyi kullandıklarını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sıdk' kavramının Kur'an'da sadece sözün gerçeğe uygunluğu değil, aynı zamanda kişinin içsel dürüstlüğünü de ifade ettiğini belirtir. Kardeşlerin bu ifadeyi kullanması, kendi yalanlarının farkında olduklarını ve babalarının kendilerine karşı duyduğu şüpheyi pekiştirdiğini gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-yusuf","soz-yalan","kibir-hased"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":2,"surface":"يَـٰٓأَبَانَآ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ey"},{"position":2,"surface":"أَبَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ب-و","rootLatin":"a-b-w","lemma":"أَب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra geldiği için mansûb (muzaf olduğu için elif ile)","gloss":"babamız"},{"position":2,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":3,"surface":"إِنَّا","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"muhakkak ki"},{"position":3,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"biz"},{"position":4,"surface":"ذَهَبْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ذ-ه-ب","rootLatin":"dh-h-b","lemma":"ذَهَبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gittik"},{"position":5,"surface":"نَسْتَبِقُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-ب-ق","rootLatin":"s-b-q","lemma":"اِسْتَبَقَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yarışıyorduk"},{"position":6,"surface":"وَتَرَكْنَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"تَرَكْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ت-ر-ك","rootLatin":"t-r-k","lemma":"تَرَكَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"bıraktık"},{"position":7,"surface":"يُوسُفَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ي-س-ف","rootLatin":"y-s-f","lemma":"يُوسُف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Yusuf'u"},{"position":8,"surface":"عِندَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ع-ن-د","rootLatin":"'-n-d","lemma":"عِنْدَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"yanında"},{"position":9,"surface":"مَتَـٰعِنَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ت-ع","rootLatin":"m-t-'","lemma":"مَتَاع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"eşyamızın"},{"position":9,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":10,"surface":"فَأَكَلَهُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece"},{"position":10,"surface":"أَكَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ك-ل","rootLatin":"a-k-l","lemma":"أَكَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yedi"},{"position":10,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":11,"surface":"ٱلذِّئْبُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ذ-ء-ب","rootLatin":"dh-'-b","lemma":"ذِئْب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"kurt"},{"position":12,"surface":"وَمَآ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"مَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değilsin"},{"position":13,"surface":"أَنتَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"sen"},{"position":14,"surface":"بِمُؤْمِنٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":14,"surface":"مُؤْمِنٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"مُؤْمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (lafzen mecrûr, mahallen mansûb - mâ'nın haberi)","gloss":"inanan"},{"position":15,"surface":"لَّنَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":15,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bize"},{"position":16,"surface":"وَلَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":17,"surface":"كُنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"olsak da"},{"position":18,"surface":"صَـٰدِقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-د-ق","rootLatin":"s-d-q","lemma":"صَادِق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"doğru söyleyenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *12/17*
- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *12/17*