# Yûsuf Sûresi, 24. Âyet (12:24)

> وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۦ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَآ أَن رَّءَا بُرْهَـٰنَ رَبِّهِۦ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلْفَحْشَآءَ ۚ إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُخْلَصِينَ

*Velekad hemmet bih(i)(s) vehemme bihâ levlâ en raâ burhâne rabbih(i)(c) keżâlike linasrife ‘anhu-ssû-e velfahşâ/(e)(c) innehu min ‘ibâdinâ-lmuḣlasîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Andolsun, kadın ona (göz koyup) istek duymuştu. Eğer Rabbinin delilini görmemiş olsaydı, Yusuf da ona istek duyacaktı. Biz, ondan kötülüğü ve fuhşu uzaklaştırmak için işte böyle yaptık. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş kullarımızdandı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/12/24

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Yûsuf Suresi 24. ayet, Hz. Yusuf ile Züleyha arasındaki olayı ele alırken, 'hemem', 'burhan', 'sû'' ve 'fahşâ'' gibi kavramlar üzerinden insan nefsinin zaaflarını, ilahi korumayı ve samimiyetin önemini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Ayet, bu kavramlar aracılığıyla ahlaki bir çatışmayı ve ilahi müdahalenin rolünü vurgular.","keyConcepts":[{"word":"هَمَّتْ","root":"ه م م","rootLatin":"h-m-m","meaning":"Kadının Hz. Yusuf'a karşı duyduğu şiddetli arzu ve yönelişi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hemm (الهمّ), bir şeyi yapmaya azmetmek, bir şeye yönelmek ve onu istemektir. Ayetteki 'hemmet bihi' ifadesi, kadının Yusuf'a karşı fiili bir yöneliş ve arzu içinde olduğunu, sadece düşüncede kalmadığını gösterir. Bu, nefsin şiddetli bir meyili ve fiile dökülme potansiyeli taşıyan bir istektir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hemm (الهمّ), bir şeye niyet etmek ve ona yönelmektir. Ayetteki kullanım, kadının Yusuf'a karşı cinsel bir arzu beslediğini ve bu arzuyu gerçekleştirmeye yönelik bir eğilim içinde olduğunu mecazi olarak ifade eder. Bu, sadece bir düşünce değil, aynı zamanda bir eylem hazırlığıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Hemm kavramı, Kur'an'da genellikle bir eyleme yönelik güçlü bir içsel dürtüyü veya niyeti ifade eder. Bu ayette, Züleyha'nın Yusuf'a karşı duyduğu 'hemm', sadece bir düşünce değil, aynı zamanda bir eylem potansiyeli taşıyan, güçlü bir cinsel arzu ve yönelim olarak anlaşılmalıdır. Bu, ahlaki bir sınavın başlangıcıdır."}]},{"word":"بُرْهَـٰنَ","root":"ب ر ه ن","rootLatin":"b-r-h-n","meaning":"Hz. Yusuf'u günahtan alıkoyan ilahi delil, işaret veya uyarıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Burhan (البرهان), bir şeyin doğruluğunu ortaya koyan, şüpheyi gideren açık ve kesin delildir. Ayetteki 'burhâne Rabbihi' ifadesi, Yusuf'un Allah'tan gelen, onu günahtan alıkoyan, kalbine yerleşen veya gözüne görünen mucizevi bir işaret ya da ilahi bir uyarı olduğunu belirtir. Bu, Yusuf'un masumiyetini korumasını sağlayan ilahi bir müdahaledir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Burhan, hakkı batıldan ayıran, gerçeği ortaya koyan kesin kanıttır. Yusuf kıssasındaki burhan, onu zinadan koruyan ilahi bir işaret veya mucizevi bir durumdur. Bu, Yusuf'un nefsine hakim olmasını sağlayan, Allah'ın ona özel bir lütfu ve korumasıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Burhan kelimesi, Kur'an'da genellikle hakikati ispat eden, şüpheye yer bırakmayan delil anlamında kullanılır. Yusuf kıssasında ise bu, Yusuf'u günaha düşmekten alıkoyan, ilahi bir ikaz veya mucizevi bir görüntü şeklinde tecelli eden özel bir işarettir. Bu, Allah'ın peygamberlerini koruma biçimlerinden biridir."}]},{"word":"ٱلسُّوٓءَ","root":"س و أ","rootLatin":"s-v-'-","meaning":"Genel olarak kötülük, çirkinlik ve hoş olmayan her türlü durumu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sû' (السوء), her türlü kötü ve çirkin fiil veya durumdur. Bu ayetteki 'es-sû'' ifadesi, zina gibi büyük günahları ve bu tür fiillerin yol açtığı kötü sonuçları kapsar. Allah'ın Yusuf'tan uzaklaştırdığı şey, hem fiilin kendisi hem de o fiilin getireceği dünyevi ve uhrevi zararlardır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sû' (السوء), insanı üzen, kederlendiren ve hoşuna gitmeyen her şeydir. Ayetteki 'lî nasrife anhu's-sû'' ifadesi, Allah'ın Yusuf'u hem zina fiilinden hem de bu fiilin yol açacağı utanç, ceza ve kötü şöhret gibi her türlü olumsuzluktan koruduğunu gösterir. Bu, kapsamlı bir ilahi korumadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Sû', genel anlamda çirkin ve kötü olan her şeyi ifade eder. Yusuf kıssasında, bu kelime, zina fiilinin kendisi, bu fiilin getireceği ahlaki düşüş ve toplumsal kınama gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. Allah, Yusuf'u bu tür bir kötülüğün hem fiilinden hem de sonuçlarından korumuştur."}]},{"word":"وَٱلْفَحْشَآءَ","root":"ف ح ش","rootLatin":"f-h-ş","meaning":"Aşırı derecede çirkin, iğrenç ve ahlaksız fiilleri, özellikle zinayı ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fahşâ' (الفحشاء), aşırı derecede çirkin ve kötü olan fiillerdir. Özellikle zina ve benzeri ahlaksızlıklar için kullanılır. Ayetteki 've'l-fahşâ'' ifadesi, sû' kelimesinden sonra gelerek, kötülüğün en şiddetli ve iğrenç türünü, yani zinayı vurgular. Allah, Yusuf'u bu büyük günahtan tamamen uzak tutmuştur."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fahşâ' (الفحشاء), haddi aşan, çirkinliği ve kötülüğü açıkça belli olan her fiildir. Kur'an'da genellikle zina ve eşcinsellik gibi büyük ahlaksızlıklar için kullanılır. Bu ayette, 'sû'' ile birlikte zikredilmesi, hem genel kötülükten hem de özelde zina gibi en büyük ahlaksızlıklardan korunmayı ifade eder. Bu, Yusuf'un ahlaki saflığının bir göstergesidir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fahşâ', çirkinliği ve kötülüğü had safhada olan fiillerdir. Bu kelime, özellikle cinsel ahlaksızlıkları ve zinayı ifade etmek için kullanılır. Ayetteki kullanımı, Allah'ın Yusuf'u sadece genel kötülüklerden değil, aynı zamanda en büyük ve en iğrenç ahlaksızlık olan zinadan da koruduğunu açıkça belirtir. Bu, peygamberlerin ismet sıfatının bir yansımasıdır."}]},{"word":"ٱلْمُخْلَصِينَ","root":"خ ل ص","rootLatin":"h-l-s","meaning":"Allah tarafından seçilmiş, arındırılmış ve samimiyetleri kabul edilmiş kullar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İhlâs (الإخلاص), bir şeyi saf ve katışıksız hale getirmektir. Mukhlas (المخلص), Allah tarafından seçilmiş, arındırılmış ve kendisine özel bir lütufta bulunulmuş kimsedir. Ayetteki 'ibâdinâ'l-muhlâsîn' ifadesi, Yusuf'un Allah tarafından günahlardan korunmuş, samimiyeti ve kulluğu kabul edilmiş, seçkin bir kul olduğunu vurgular. Bu, onun peygamberlik makamının bir gereğidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Muhlâs (المخلص), Allah'ın kendisini seçip arındırdığı, günahlardan koruduğu ve sadece kendisine ibadet etmeye yönelttiği kişidir. Yusuf'un 'muhlâsîn'den olması, onun ilahi koruma altında olduğunu, nefsinin kötü arzularına karşı dirençli kılındığını ve samimiyetinin Allah katında kabul edildiğini gösterir. Bu, onun yüksek ahlaki mertebesini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İhlâs kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'a karşı tam bir samimiyet ve adanmışlık anlamına gelir. 'Muhlâsîn' ise, bu samimiyetin Allah tarafından onaylandığı ve bu sayede ilahi korumaya mazhar olan kişilerdir. Yusuf'un bu kategoriye dahil edilmesi, onun sadece kendi çabasıyla değil, aynı zamanda Allah'ın özel lütfu ve seçimiyle günahtan korunduğunu gösterir. Bu, peygamberlerin ismet sıfatının temelini oluşturur."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-yusuf","imtihan-bela","ihlas","takva","seytan-vesvese"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Harf-i Kasem + Harf-i Tahkik","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Andolsun ki"},{"position":2,"surface":"هَمَّتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-م-م","rootLatin":"h-m-m","lemma":"هَمَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"istekli oldu"},{"position":3,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ona"},{"position":3,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":4,"surface":"وَهَمَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"هَمَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-م-م","rootLatin":"h-m-m","lemma":"هَمَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"istekli oldu"},{"position":5,"surface":"بِهَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ona"},{"position":5,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":6,"surface":"لَوْلَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْلَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer olmasaydı"},{"position":7,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":8,"surface":"رَّءَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ء-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördü"},{"position":9,"surface":"بُرْهَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ر-ه-ن","rootLatin":"b-r-h-n","lemma":"بُرْهَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"delilini"},{"position":10,"surface":"رَبِّهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbinin"},{"position":10,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":11,"surface":"كَذَٰلِكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":11,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bu"},{"position":12,"surface":"لِنَصْرِفَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":12,"surface":"نَصْرِفَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ص-ر-ف","rootLatin":"s-r-f","lemma":"صَرَفَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb","gloss":"uzaklaştıralım"},{"position":13,"surface":"عَنْهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ondan"},{"position":13,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":14,"surface":"ٱلسُّوٓءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-و-ء","rootLatin":"s-w-'","lemma":"سُوء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kötülüğü"},{"position":15,"surface":"وَٱلْفَحْشَآءَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"ٱلْفَحْشَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ح-ش","rootLatin":"f-h-sh","lemma":"فَحْشَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf olduğu için mansûb","gloss":"fenalığı"},{"position":16,"surface":"إِنَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz o"},{"position":16,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":17,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":18,"surface":"عِبَادِنَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عِبَاد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kullarımızdan"},{"position":18,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":19,"surface":"ٱلْمُخْلَصِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"خ-ل-ص","rootLatin":"kh-l-s","lemma":"مُخْلَص","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"ihlâslı olanlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *12/24*
- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *12/24*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Yusuf 12-39*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Yusuf 12-39*