# Yûsuf Sûresi, 54. Âyet (12:54)

> وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦٓ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِى ۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ

*Vekâle-lmeliku-/tûnî bihi estaḣlishu linefsî(s) felemmâ kellemehu kâle inneke-lyevme ledeynâ mekînun emîn(un)*

**Meal (Diyanet):** Kral, "Onu bana getirin, onu özel olarak yanıma alayım", dedi. Onunla konuşunca dedi ki: "Şüphesiz bugün sen yanımızda yüksek makam sahibi ve güvenilir bir kişisin."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/12/54

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-yusuf","emanet","adalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"ٱلْمَلِكُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ل-ك","rootLatin":"m-l-k","lemma":"مَلِك","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"hükümdar"},{"position":3,"surface":"ٱئْتُونِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"'-t-y","lemma":"أَتَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için nûn'un hazfı üzere mebnî","gloss":"getirin"},{"position":3,"surface":"ى","pos":"harf","posDetail":"Nûn-i Vikaye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"Fiil ile zamir arasına giren koruma harfi","gloss":"beni"},{"position":3,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"bana"},{"position":4,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":4,"surface":"هِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onu"},{"position":5,"surface":"أَسْتَخْلِصْهُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ل-ص","rootLatin":"kh-l-s","lemma":"اِسْتِخْلَاص","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiilinin cevabı olduğu için meczûm","gloss":"yanıma alayım"},{"position":5,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":6,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":6,"surface":"نَفْسِى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefsim"},{"position":6,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"benim"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"bunun üzerine"},{"position":7,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":8,"surface":"كَلَّمَهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ل-م","rootLatin":"k-l-m","lemma":"تَكْلِيم","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"konuştu"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onunla"},{"position":9,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"dedi"},{"position":10,"surface":"إِنَّكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i te'kid olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":10,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"sen"},{"position":11,"surface":"ٱلْيَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ي-و-م","rootLatin":"y-w-m","lemma":"يَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"bugün"},{"position":12,"surface":"لَدَيْنَا","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَدَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"yanımızda"},{"position":12,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":13,"surface":"مَكِينٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"م-ك-ن","rootLatin":"m-k-n","lemma":"مَكِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"önemli bir yerin sahibi"},{"position":14,"surface":"أَمِينٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ء-م-ن","rootLatin":"'-m-n","lemma":"أَمِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"güvenilir"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Yûsuf Suresi'nin 54. ayeti, Hz. Yusuf'un Mısır hükümdarı nezdindeki yükselişini ve ona verilen konumu dilbilimsel olarak ele almaktadır. Ayet, 'melik'in emri, 'istihlas' talebi ve Hz. Yusuf'un 'mekin' ve 'emin' olarak nitelendirilmesi üzerinden güç, güven ve yetki kavramlarını vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْمَلِكُ","root":"م ل ك","rootLatin":"m-l-k","meaning":"Mısır'ın hükümdarı, yönetici ve karar verici otorite sahibi kişi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'melik' kelimesini 'mülk' kökünden türemiş olarak açıklar ve bu kelimenin, bir şey üzerinde tam yetkiye sahip olan, onu dilediği gibi tasarruf eden kişi için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'melik', Mısır'ın en üst düzey yöneticisi olup, Hz. Yusuf'u yanına alma ve ona makam verme yetkisine sahip olan kişidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'melik'i, 'mülk' sahibi olan ve emri altında bulunanlar üzerinde hükümranlık yetkisine sahip olan kişi olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda 'melik', Hz. Yusuf'u çağırma, onunla konuşma ve ona önemli bir konum atama gücüne sahip olan devlet başkanıdır."}]},{"word":"أَسْتَخْلِصْهُ","root":"خ ل ص","rootLatin":"h-l-s","meaning":"Hükümdarın Hz. Yusuf'u kendisine özel kılmak, seçmek ve yakın çevresine dahil etmek istemesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'istihlas' kelimesinin 'halis kılmak, kendine ayırmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'estahlis' ifadesi, hükümdarın Hz. Yusuf'u diğerlerinden ayırarak, onu kendi özel danışmanı veya yakın adamı yapma arzusunu ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halas' kökünün bir şeyin saflığını ve arılığını ifade ettiğini, 'istihlas'ın ise bir şeyi kendine özgü kılmak, seçkinleştirmek anlamına geldiğini açıklar. Bu ayette hükümdar, Hz. Yusuf'u kendi nezdinde özel bir konuma getirmek, onu kendine has kılmak istemektedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halas' kökünün Kur'an'daki kullanımında 'saflık, arınmışlık' ve buradan türeyen 'seçkinlik' anlamlarına dikkat çeker. 'İstihlas' fiili, bir kişiyi bu saflık ve seçkinlik vasfıyla kendine ayırmak, özel bir konuma getirmek demektir. Ayette hükümdar, Hz. Yusuf'un bu vasıflarını fark ederek onu kendine özel kılmak istemiştir."}]},{"word":"مَكِينٌ","root":"م ك ن","rootLatin":"m-k-n","meaning":"Hz. Yusuf'un hükümdar nezdinde sağlam bir konuma, yetkiye ve itibara sahip olması.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'mekin' kelimesini 'mekanet' kökünden türemiş olarak, 'sağlam bir yere sahip olan, güçlü ve itibarlı' anlamında kullanır. Ayetteki 'mekin', Hz. Yusuf'un hükümdarın yanında sağlam bir mevkiye ve nüfuza sahip olduğunu belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'mekin' kelimesinin 'mekan' kökünden geldiğini ve 'yerleşmiş, sağlam, güçlü bir konuma sahip' anlamına geldiğini ifade eder. Bu ayette Hz. Yusuf'a verilen 'mekin' sıfatı, onun hükümdar katında sarsılmaz bir mevki ve yetki sahibi olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'mekin' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'güçlü, sağlam, yerleşmiş bir konuma sahip' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'mekin', Hz. Yusuf'un sadece fiziksel bir yerde değil, aynı zamanda sosyal ve siyasi olarak da sağlam bir mevki edindiğini gösterir."}]},{"word":"أَمِينٌ","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Hz. Yusuf'un güvenilir, dürüst ve emanete riayet eden bir kişi olması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'emin' kelimesini 'emn' kökünden türemiş olarak, 'güvenilen, kendisine itimat edilen, emanete hıyanet etmeyen' kişi olarak açıklar. Ayetteki 'emin' sıfatı, Hz. Yusuf'un sadece yetenekli değil, aynı zamanda ahlaki olarak da güvenilir bir şahsiyet olduğunu, bu nedenle hükümdarın ona önemli görevler verebileceğini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'emin' kelimesinin 'emniyet' kökünden geldiğini ve 'kendisine güvenilen, sır saklayan, emanete sadık kalan' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayette hükümdarın Hz. Yusuf'a 'emin' demesi, onun hem şahsi hem de idari konularda tam bir güvene layık olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'emn' kökünün Kur'an'da 'güven, emniyet' ve buradan türeyen 'emin' kelimesinin 'güvenilir kişi' anlamında kullanıldığını vurgular. Hz. Yusuf'a verilen 'emin' sıfatı, onun sadece idari becerileriyle değil, aynı zamanda ahlaki dürüstlüğü ve güvenilirliğiyle de öne çıktığını, bu vasfın onun yükselişinde kilit rol oynadığını belirtir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *12/54*
- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *12/54*