# İbrâhîm Sûresi, 43. Âyet (14:43)

> مُهْطِعِينَ مُقْنِعِى رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ۖ وَأَفْـِٔدَتُهُمْ هَوَآءٌ

*Muhti'îne mukni'î ruûsihim lâ yerteddu ileyhim tarfuhum(s) veef-idetuhum hevâ/(un)*

**Meal (Diyanet):** O gün başlarını dikerek (çağırıldıkları yere doğru) koşarlar. Gözleri kendilerine bile dönmez, kalpleri de bomboştur.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/14/43

---

## Tefsir

{"topics":["kiyamet","dirilis","hesap-mizan","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"مُهْطِعِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ه-ط-ع","rootLatin":"h-ṭ-ʿ","lemma":"إِهْطَاع","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"koşuşanlar, boyunlarını uzatanlar"},{"position":2,"surface":"مُقْنِعِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-ن-ع","rootLatin":"q-n-ʿ","lemma":"إِقْنَاع","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb, muzâf olduğu için nun düşmüştür","gloss":"başlarını kaldıranlar"},{"position":3,"surface":"رُءُوسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ء-س","rootLatin":"r-ʾ-s","lemma":"رَأْس","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"başlar"},{"position":3,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":4,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil, -mez"},{"position":5,"surface":"يَرْتَدُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-د-د","rootLatin":"r-d-d","lemma":"اِرْتِدَاد","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"geri dönmez"},{"position":6,"surface":"إِلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a"},{"position":6,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"onlara"},{"position":7,"surface":"طَرْفُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ط-ر-ف","rootLatin":"ṭ-r-f","lemma":"طَرْف","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bakış, göz"},{"position":7,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"أَفْـِٔدَتُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ء-د","rootLatin":"f-ʾ-d","lemma":"فُؤَاد","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"gönüller"},{"position":8,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":9,"surface":"هَوَآءٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ه-و-ي","rootLatin":"h-w-y","lemma":"هَوَاء","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"boş, hava"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"İbrahim Suresi 43. ayet, kıyamet günündeki azap halini tasvir ederken, kafirlerin dehşet içindeki fiziksel ve ruhsal durumlarını 'muhtı'în', 'mukni'î ru'ûsihim', 'taraf' ve 'ef'ide' kelimeleriyle derinlemesine anlatmaktadır. Bu kelimeler, hem bedensel bir çaresizliği hem de kalbi bir boşluğu ve şaşkınlığı ifade ederek ayetin mesajını güçlendirir.","keyConcepts":[{"word":"مُهْطِعِينَ","root":"هـ ط ع","rootLatin":"h-t-a","meaning":"Korku ve dehşet içinde başlarını kaldırmış, hızla ve boyunlarını uzatarak koşanlar.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'muhtı'în' kelimesini 'hızla koşanlar ve başlarını yukarı kaldıranlar' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda bu, kıyamet gününün dehşeti karşısında çaresizce ve korkuyla bir yere doğru yönelen, başlarını yukarı dikmiş bir vaziyeti ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ihtâ'a' fiilinin 'boynunu uzatarak ve başını kaldırarak hızla gitmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'muhtı'în' ise, bu eylemi gerçekleştiren kişileri, yani dehşet içinde başları yukarı kalkık bir şekilde koşanları tasvir eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki bu tür tasvirlerin, ahiret gününün korkunçluğunu ve o günkü insanların psikolojik durumunu vurguladığını belirtir. 'Muhtı'în' kelimesi, sadece fiziksel bir hareketi değil, aynı zamanda içsel bir korku ve şaşkınlığı da yansıtır."}]},{"word":"مُقْنِعِى","root":"ق ن ع","rootLatin":"k-n-a","meaning":"Başlarını yukarı kaldırmış, dikmiş olanlar.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'mukni'î ru'ûsihim' ifadesini 'başlarını yukarı kaldırmış, dikmiş olanlar' şeklinde açıklar. Bu durum, genellikle bir şeye şaşkınlıkla veya korkuyla bakma halini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'iknâ' fiilinin 'başı yukarı kaldırmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'mukni'î' kelimesi, kıyamet gününün dehşeti karşısında başlarını yukarı dikmiş, şaşkın ve korku dolu bir vaziyetteki insanları tasvir eder."}]},{"word":"طَرْفُهُمْ","root":"ط ر ف","rootLatin":"t-r-f","meaning":"Gözleri, bakışları.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'taraf' kelimesinin 'göz' veya 'göz kapağını hareket ettirme' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ yerteddü ileyhim tarafuhum' ifadesi, gözlerinin kendilerine geri dönmemesi, yani şaşkınlıktan ve dehşetten donup kalması, bir noktaya sabitlenmesi halini anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'taraf' kelimesini 'gözün ucu' veya 'göz kapağını açıp kapama' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, gözlerin dehşetle açılıp kapanamaz hale gelmesini, bir noktaya kilitlenmesini ve etrafa bakamayacak kadar şaşkın olmasını vurgular."}]},{"word":"أَفْـِٔدَتُهُمْ","root":"ف أ د","rootLatin":"f-'-d","meaning":"Kalpleri, gönülleri.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'fu'âd' kelimesinin 'kalp' anlamına geldiğini ve genellikle 'aklın ve idrakin merkezi' olarak kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'ef'idetuhum hevâun' ifadesi, kalplerinin bomboş, akıllarının ise şaşkınlık ve korkuyla işlevsiz hale geldiğini anlatır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"El-Kefevî, 'fu'âd'ın 'kalbin iç kısmı' veya 'kalbin idrak eden yönü' olduğunu ifade eder. Ayetteki 'ef'idetuhum hevâun' ise, kalplerinin korku ve dehşetle boşalmış, hiçbir şey düşünemez hale gelmiş, adeta havada asılı kalmış gibi bir durumu tasvir eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fu'âd' kelimesinin Kur'an'da genellikle duygusal ve idraki yönüyle öne çıktığını belirtir. Ayetteki 'hevâun' (boşluk) ile birlikte kullanılması, kalplerin korku ve şaşkınlıktan dolayı işlevsiz hale geldiğini, hiçbir düşünce veya duygu barındıramadığını gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *14/43*
- **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *14/43*