# Hicr Sûresi, 16. Âyet (15:16)

> وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِى ٱلسَّمَآءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّـٰهَا لِلنَّـٰظِرِينَ

*Velekad ce'alnâ fî-ssemâ-i burûcen vezeyyennâhâ linnâzirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Andolsun, biz gökte burçlar yaptık ve onu, bakanlar için süsledik.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/15/16

---

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstînâf ve Harf-i Tahkîk","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Andolsun ki"},{"position":2,"surface":"جَعَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"meydana getirdik"},{"position":3,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":4,"surface":"ٱلسَّمَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gök"},{"position":5,"surface":"بُرُوجًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ر-ج","rootLatin":"b-r-j","lemma":"بُرْج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"burçlar"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"زَيَّنَّـٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ز-ي-ن","rootLatin":"z-y-n","lemma":"زَيَّنَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"donattık"},{"position":6,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":7,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":7,"surface":"ٱلنَّـٰظِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ن-ظ-ر","rootLatin":"n-z-r","lemma":"نَاظِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bakanlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın gökyüzünü burçlarla donatarak onu bakanlar için güzelleştirdiğini ifade etmektedir. Ayet, yaratılışın ihtişamını ve Allah'ın kudretini vurgulayan temel kavramlar içermektedir.","keyConcepts":[{"word":"جَعَلْنَا","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın bir şeyi yaratma, meydana getirme ve tayin etme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ceale' fiilinin bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek, bir şeyi yaratmak veya bir şeyi bir konumda tayin etmek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'cealnâ' ifadesi, Allah'ın burçları gökte var etme ve onlara belirli bir düzen verme kudretini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ceale' fiilinin Kur'an'da 'halka' (yaratmak) anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu bağlamda, Allah'ın gökte burçları yaratıp var ettiğini anlatır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ceale' fiilinin Kur'an'da hem 'yaratma' hem de 'bir şeyi bir duruma getirme' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın burçları gökyüzünde belirli bir düzen ve güzellikle var etmesini ifade eder."}]},{"word":"ٱلسَّمَآءِ","root":"س م و","rootLatin":"s-m-v","meaning":"Yüksek ve yüce olan, yeryüzünün üstündeki gök kubbeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'semâ'' kelimesinin 'yükseklik' ve 'yücelik' anlamlarından türediğini, Kur'an'da ise genellikle yeryüzünün üzerindeki gök kubbeyi ifade ettiğini belirtir. Ayette, burçların yerleştirildiği yüce ve geniş alanı tanımlar."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'semâ'' kelimesinin Arapçada 'yüksek olan her şey' anlamına geldiğini, Kur'an'da ise özellikle yedi kat göğü ve yıldızların bulunduğu uzayı ifade ettiğini açıklar. Burada, burçların bulunduğu kozmik alanı işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'semâ'' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir gök kubbe olmanın ötesinde, ilahi kudretin ve düzenin tecelli ettiği bir alan olarak da algılandığını vurgular. Ayette, Allah'ın yaratma gücünün bir göstergesi olarak göklerin ihtişamını temsil eder."}]},{"word":"بُرُوجًا","root":"ب ر ج","rootLatin":"b-r-c","meaning":"Gökyüzündeki büyük yıldız kümelerini, gezegenlerin hareket ettiği yörüngeleri veya parlak ve belirgin yapıları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'burc' kelimesinin 'açıkça görünmek, ortaya çıkmak' anlamından geldiğini ve Kur'an'da gökyüzündeki büyük yıldız kümeleri veya gezegenlerin hareket ettiği menziller için kullanıldığını belirtir. Ayette, gökyüzünü süsleyen ve yol gösteren belirgin oluşumları ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'burûc' kelimesinin 'saraylar, yüksek binalar' anlamından türediğini ve gökyüzündeki yıldızların sanki birer saray gibi parladığını veya gezegenlerin belirli yörüngelerde hareket ettiğini ifade ettiğini açıklar. Burada, gökyüzünün ihtişamını artıran belirgin yapıları anlatır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'burûc' kelimesinin 'görünür olmak, belirginleşmek' anlamından geldiğini ve gökyüzündeki büyük yıldız kümeleri veya gezegenlerin hareket ettiği on iki menzili ifade ettiğini belirtir. Ayette, gökyüzüne yerleştirilen ve bakanlar için dikkat çekici olan bu kozmik yapıları vurgular."}]},{"word":"زَيَّنَّـٰهَا","root":"ز ي ن","rootLatin":"z-y-n","meaning":"Bir şeyi güzelleştirmek, süslemek ve çekici hale getirmek eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zeyyene' fiilinin 'bir şeyi güzel kılmak, süslemek' anlamına geldiğini ve hem maddi hem de manevi güzellikler için kullanıldığını belirtir. Ayette, Allah'ın burçları gökyüzünde estetik bir düzenle yerleştirerek onları bakanlar için hoş ve çekici kıldığını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'zînet' kelimesinin 'güzellik, süs' anlamına geldiğini ve 'zeyyene' fiilinin bir şeyi daha çekici ve göz alıcı hale getirmek için kullanıldığını açıklar. Ayette, gökyüzünün burçlarla donatılarak görsel bir şölen sunmasını anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zînet' kavramının Kur'an'da sadece dışsal bir süsleme değil, aynı zamanda ilahi bir düzenin ve hikmetin yansıması olarak da ele alındığını belirtir. Ayette, gökyüzünün burçlarla süslenmesi, Allah'ın yaratılışındaki mükemmelliği ve estetiği gösterir."}]},{"word":"لِلنَّـٰظِرِينَ","root":"ن ظ ر","rootLatin":"n-z-r","meaning":"Bakanlar, gözlemciler ve tefekkür edenler için anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nazar' kelimesinin 'bakmak, görmek, düşünmek, tefekkür etmek' gibi geniş anlamlara geldiğini belirtir. 'Nâzirîn' ise sadece bakanları değil, aynı zamanda bu bakışla ibret alan ve düşünen kimseleri ifade eder. Ayette, gökyüzünün güzelliğinin, onu gören ve üzerinde düşünen herkes için bir ibret ve delil olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'nâzirîn' kelimesinin 'gözlemciler' ve 'düşünenler' anlamında kullanıldığını, bu kelimenin sadece fiziksel görmeyi değil, aynı zamanda akıl ve kalp ile idrak etmeyi de kapsadığını açıklar. Ayette, Allah'ın yaratılışındaki bu güzelliğin, bakanlar için bir tefekkür vesilesi olduğunu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'nazar' kökünün Kur'an'da genellikle 'ibret almak, düşünmek, dikkatle bakmak' anlamlarında kullanıldığını belirtir. 'Nâzirîn' ifadesi, gökyüzünün güzelliğini sadece seyretmekle kalmayıp, ondan ders çıkaran ve Allah'ın kudretini idrak eden kimseleri işaret eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *15. sure 16-17. ayette*
- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15. sure 16-17. ayette*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/16-17*
- **Mübârek Geceler** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/16-17*
- **Şu'arâ Sûresi** · *15/16-17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *15/16-18*
- **TARİKATLARDA MÜBÂREK GÜN VE GECELERİN YERİ VE EHEMMİYETİ— Lisans Tezi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/16-17*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/16-17*
- **Mübârek Geceler** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/16-17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *15/16-18*
- **Şu'arâ Sûresi** · *15/16-17*
- **TARİKATLARDA MÜBÂREK GÜN VE GECELERİN YERİ VE EHEMMİYETİ— Lisans Tezi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/16-17*