# Hicr Sûresi, 33. Âyet (15:33)

> قَالَ لَمْ أَكُن لِّأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُۥ مِن صَلْصَـٰلٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ

*Kâle lem ekun li-escude libeşerin ḣalaktehu min salsâlin min hame-in mesnûn(in)*

**Meal (Diyanet):** İblis dedi ki: "Ben, kuru bir çamurdan, şekillenmiş balçıktan yarattığın insan için saygı ile eğilemem."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/15/33

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hicr Suresi 33. ayet, İblis'in Allah'ın emrine karşı gelerek insana secde etmeyişini ifade eder. Ayet, insanın yaratılış maddesine vurgu yaparak, İblis'in bu maddeyi kendi yaratılışından (ateş) daha aşağı görmesi nedeniyle kibir ve itaatsizliğini ortaya koyar. Anahtar kavramlar, yaratılışın mahiyetini ve İblis'in itirazının temelini dilbilimsel olarak aydınlatır.","keyConcepts":[{"word":"لِأَسْجُدَ","root":"س ج د","rootLatin":"s-j-d","meaning":"İblis'in Allah'ın emri üzerine insana yapması istenen saygı ve itaat eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sücûd' kelimesini, 'tevazu ile eğilmek' olarak tanımlar ve hem fiilî (bedenle) hem de kavlî (sözle) olabileceğini belirtir. Ayetteki 'lâ escede' ifadesi, İblis'in Allah'ın emrine karşı gelerek Adem'e karşı tevazu göstermeyi reddetmesini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'secde' kavramının Kur'an'da sadece ibadet anlamında değil, aynı zamanda 'boyun eğme, itaat etme' anlamında da kullanıldığını vurgular. İblis'in secde etmemesi, Allah'ın iradesine karşı gelerek Adem'in üstünlüğünü kabul etmemesi olarak yorumlanır."}]},{"word":"لِبَشَرٍ","root":"ب ش ر","rootLatin":"b-ş-r","meaning":"İblis'in secde etmeyi reddettiği, topraktan yaratılmış insan türü.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'beşer' kelimesinin 'insan' anlamına geldiğini ve genellikle dış görünüşü, derisi ve etten oluşmuş yapısıyla vurgulandığını belirtir. Ayetteki 'beşer' kelimesi, İblis'in Adem'i sadece maddi bir varlık olarak görüp, ruhani ve ilahi yönünü göz ardı ettiğini gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'beşer' kelimesinin 'insan' anlamında kullanıldığını ve genellikle 'insanlığın dış görünüşü, derisi' ile ilişkilendirildiğini ifade eder. İblis'in 'beşer'e secde etmeyi reddetmesi, onun yaratılış maddesine odaklanarak, kendi yaratılışını (ateş) daha üstün görmesinden kaynaklanan kibrini yansıtır."}]},{"word":"خَلَقْتَهُۥ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Allah'ın Adem'i belirli bir maddeden, yoktan var etme eylemi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'halk' kelimesinin 'yaratmak, bir şeyi takdir etmek ve meydana getirmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'halaktehû' ifadesi, Allah'ın Adem'i özel bir irade ve kudretle, belirli bir maddeden (salsâl ve hame-i mesnûn) yarattığını vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'halk' kavramının Kur'an'da 'bir şeyi yoktan var etmek, belirli bir ölçü ve düzen içinde yaratmak' anlamında kullanıldığını açıklar. İblis'in itirazı, Allah'ın yaratma eylemine değil, yaratılanın (insanın) maddesine yönelik bir küçümsemedir."}]},{"word":"صَلْصَـٰلٍ","root":"ص ل ص ل","rootLatin":"s-l-s-l","meaning":"Adem'in yaratıldığı, kurumuş, ses çıkaran balçık veya çamur.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'salsâl' kelimesini 'kuruduğunda ses çıkaran çamur' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, Adem'in yaratıldığı maddenin sıradanlığını ve İblis'in bu maddeyi kendi yaratılışından (ateş) daha aşağı görme nedenini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'salsâl' kelimesinin 'kurumuş, pişmemiş çamur' anlamına geldiğini ve dokunulduğunda ses çıkardığını belirtir. İblis'in bu maddeye vurgu yapması, onun Adem'in yaratılışındaki ilahi hikmeti değil, sadece maddi boyutunu değerlendirdiğini gösterir."}]},{"word":"حَمَإٍ","root":"ح م أ","rootLatin":"h-m-'-","meaning":"Adem'in yaratıldığı, rengi değişmiş, kokuşmuş veya işlenebilir kara toprak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hame'' kelimesini 'siyah, değişmiş çamur' olarak tanımlar. Ayetteki 'hame-i mesnûn' ifadesi, Adem'in yaratıldığı toprağın belirli bir aşamadan geçtiğini, şekil verilebilir hale geldiğini ve İblis'in bu maddeyi küçümsemesini pekiştirdiğini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'hame'' kelimesinin 'siyah, çamurlu toprak' anlamına geldiğini ve 'mesnûn' ile birlikte 'şekil verilmiş, işlenmiş çamur' anlamını kazandığını belirtir. İblis'in bu maddeye olan itirazı, onun yaratılışın zahiri yönüne takılıp kalmasını ve Allah'ın kudretini idrak edememesini ortaya koyar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","insanin-yaratilisi","kibir-hased"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edatları","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":3,"surface":"أَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَوْن","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'لَمْ' ile meczûm olduğu için","gloss":"olmadım","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs muzâri fiil"},{"position":4,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":4,"surface":"أَسْجُدَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-ج-د","rootLatin":"s-j-d","lemma":"سُجُود","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'أَنْ' ile mansûb olan 'لِ' harf-i cerinden sonra geldiği için","gloss":"secde edeyim","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":5,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"بَشَرٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ش-ر","rootLatin":"b-sh-r","lemma":"بَشَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cer 'لِ'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insana","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"خَلَقْتَهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلْق","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattın","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":6,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"صَلْصَـٰلٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ل-ص-ل","rootLatin":"s-l-s-l","lemma":"صَلْصَال","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cer 'مِن'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"balçıktan","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"حَمَإٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-م-ا","rootLatin":"h-m-hamza","lemma":"حَمَأ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cer 'مِن'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kara çamurdan","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":11,"surface":"مَّسْنُونٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"س-ن-ن","rootLatin":"s-n-n","lemma":"مَسْنُون","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"şekillendirilmiş","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kâle"},{"position":2,"translit":"lem"},{"position":3,"translit":"ekun"},{"position":4,"translit":"li-escude"},{"position":5,"translit":"libeşerin"},{"position":6,"translit":"ḣalaktehu"},{"position":7,"translit":"min"},{"position":8,"translit":"salsâlin"},{"position":9,"translit":"min"},{"position":10,"translit":"hame-in"},{"position":11,"translit":"mesnûn(in)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Hicr sûresi 28-43 âyetlerinde*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/28-42*
- **Altı Peygamber — Hz. Âdem** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/28-42*
- **Altı Peygamber — Hz. Âdem** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/28-42*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/28-42*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/33*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/33*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/33*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/33*