# Hicr Sûresi, 6. Âyet (15:6)

> وَقَالُوا۟ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِى نُزِّلَ عَلَيْهِ ٱلذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ

*Ve kâlû yâ eyyuhâ-lleżî nuzzile ‘aleyhi-żżikru inneke lemecnûn(un)*

**Meal (Diyanet):** Dediler ki: "Ey kendisine Zikir (Kur'an) indirilen kimse! Sen mutlaka delisin!"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/15/6

---

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","musrikler","peygamberlik","melekler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":2,"surface":"يَـٰٓأَيُّهَا","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":2,"surface":"أَيُّهَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Nidâ","root":"أ-ي-ي","rootLatin":"a-y-y","lemma":"أَيّ","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra geldiği için lafzen merfû, mahallen mansûb","gloss":"ey"},{"position":3,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî, 'eyyuhâ'nın sıfatı konumunda","gloss":"o kimse ki"},{"position":4,"surface":"نُزِّلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"نَزَّلَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirildi"},{"position":5,"surface":"عَلَيْهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":5,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":6,"surface":"ٱلذِّكْرُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذِكْر","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Meçhul fiilin nâib-i fâili olduğu için merfû","gloss":"zikir/Kitap"},{"position":7,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i müşebbehe bi'l-fiil olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":7,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"sen"},{"position":8,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd (Lâm-ı İbtidâ)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i te'kîd olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":8,"surface":"مَجْنُونٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"j-n-n","lemma":"مَجْنُون","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"deli"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, müşriklerin Hz. Peygamber'e yönelik alaycı ve inkarcı tutumunu yansıtmaktadır. Ayetteki anahtar kavramlar, vahyin kaynağına, peygamberlik iddiasına ve inkarcıların zihniyetine işaret etmektedir.","keyConcepts":[{"word":"نُزِّلَ","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","meaning":"Vahyin Allah tarafından peygambere indirilmesi eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nüzûl (نزول), yüksek bir yerden alçak bir yere inmek demektir. Kur'an'da 'nüzûl', Allah'ın kelamının peygamberine vahyedilmesi ve ona ulaştırılması anlamında kullanılır. Ayetteki 'nüzzile' (نُزِّلَ) fiili, Kur'an'ın tedricen ve hikmetle indirildiğini, bunun ilahi bir fiil olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Nüzûl, bir şeyin yukarıdan aşağıya doğru gelmesidir. Kur'an'ın 'inzâli' (إنزال) ve 'tenzîli' (تنزيل) kavramları, onun Allah katından geldiğini ve peygamber aracılığıyla insanlara ulaştırıldığını gösterir. Ayetteki 'nüzzile' ifadesi, vahyin kaynağının ilahi olduğunu ve peygamberin sadece bir aracı olduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'nüzûl' kavramının Kur'an'da Allah'ın kelamının insanlara ulaşması için kullanılan merkezi bir terim olduğunu belirtir. Bu, Allah'ın insanlıkla iletişim kurma eylemini ifade eder ve vahyin ilahi kökenini vurgular. Ayetteki 'nüzzile' fiili, Kur'an'ın ilahi bir mesaj olduğunu ve peygamberin bu mesajın alıcısı olduğunu açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"ٱلذِّكْرُ","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Bu bağlamda, Allah tarafından indirilen ilahi mesajı, yani Kur'an'ı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zikr (ذكر), Kur'an'da çeşitli anlamlarda kullanılır; bunlardan biri de 'kitap' veya 'vahiy'dir. Ayetteki 'ez-zikr' (الذكر) ifadesi, Hz. Peygamber'e indirilen ilahi kitabı, yani Kur'an'ı kastetmektedir. Müşrikler, bu ilahi mesaja 'zikr' diyerek alaycı bir şekilde atıfta bulunmuşlardır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zikr, hem hatırlama hem de anma anlamına gelir. Kur'an'da ise 'zikr', Allah'ın kelamını, öğüt ve hatırlatmayı içeren kitabı ifade eder. Ayetteki 'ez-zikr', Allah'ın insanlara gönderdiği, onları doğru yola ileten ve unuttuklarını hatırlatan ilahi mesajdır. Müşrikler bu mesaja inanmadıkları için alaycı bir üslupla 'zikr' demişlerdir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zikr' kelimesinin Kur'an'da geniş bir semantik alana sahip olduğunu ve 'kitap', 'vahiy', 'öğüt', 'şeref' gibi anlamlara geldiğini belirtir. Bu ayette 'ez-zikr', doğrudan Kur'an'ın kendisini ifade eder. Müşriklerin bu ifadeyi kullanması, Kur'an'ın ilahi bir kitap olduğunu kabul etmediklerini, aksine onu küçümsediklerini gösterir."}]},{"word":"لَمَجْنُونٌ","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Akıl sağlığı yerinde olmayan, cinlenmiş veya delilikle itham edilen kişiyi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Mecnûn (مجنون), aklı örtülmüş, cinler tarafından ele geçirilmiş kişi demektir. Araplar, olağanüstü şeyler söyleyen veya yapan kişilere 'mecnûn' derlerdi. Ayetteki 'lemecnûn' (لَمَجْنُونٌ) ifadesi, müşriklerin Hz. Peygamber'i, getirdiği mesajın kendi akıllarına sığmaması nedeniyle delilikle suçladıklarını gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Cinn (جنّ) kökünden türeyen 'mecnûn', aklı örtülmüş, aklını yitirmiş anlamına gelir. Bu kelime, genellikle bir kişinin normal dışı davranışlar sergilemesi veya anlaşılması güç sözler söylemesi durumunda kullanılır. Müşrikler, Hz. Peygamber'in peygamberlik iddiasını ve getirdiği vahyi kabul etmedikleri için onu 'mecnûn' olarak nitelendirmişlerdir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'mecnûn' kavramının Kur'an öncesi Arap toplumunda 'cinlerin etkisi altında olan' veya 'delirmiş' anlamında kullanıldığını belirtir. Kur'an'da bu terim, peygamberlerin mesajlarını reddedenler tarafından onlara yöneltilen bir itham olarak sıkça geçer. Ayetteki 'lemecnûn' ifadesi, müşriklerin Hz. Peygamber'in mesajını reddetmek için başvurdukları bir karalama taktiğidir; onun peygamberliğini ve vahyin ilahi kaynağını inkar etme çabasıdır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/6*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/6*