# Hicr Sûresi, 85. Âyet (15:85)

> وَمَا خَلَقْنَا ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَآ إِلَّا بِٱلْحَقِّ ۗ وَإِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَـَٔاتِيَةٌ ۖ فَٱصْفَحِ ٱلصَّفْحَ ٱلْجَمِيلَ

*Vemâ ḣaleknâ-ssemâvâti vel-arda vemâ beynehumâ illâ bilhakk(i)(k) ve-inne-ssâ'ate leâtiye(tun)(s) fasfehi-ssafha-lcemîl(e)*

**Meal (Diyanet):** Biz, gökleri, yeri ve her ikisi arasında bulunanları ancak hakka ve hikmete uygun olarak yarattık. Kıyamet günü mutlaka gelecektir. Sen şimdi güzel bir şekilde hoşgörü ile muamele et.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/15/85

---

## Tefsir

{"topics":["yaratilis","kiyamet","adalet","af-hosgoru"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve, değil"},{"position":2,"surface":"خَلَقْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattık"},{"position":3,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (kesra ile)","gloss":"gökleri"},{"position":4,"surface":"وَٱلْأَرْضَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"ʾ-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"ve yeri"},{"position":5,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve, şey"},{"position":6,"surface":"بَيْنَهُمَآ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan ve Muttasıl Zamir","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arasında"},{"position":6,"surface":"هُمَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ikisinin"},{"position":7,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisna","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":8,"surface":"بِٱلْحَقِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer ve İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":8,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hak ile"},{"position":9,"surface":"وَإِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve şüphesiz"},{"position":10,"surface":"ٱلسَّاعَةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-و-ع","rootLatin":"s-w-ʿ","lemma":"سَاعَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"kıyamet"},{"position":11,"surface":"لَـَٔاتِيَةٌۭ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve İsm-i Fâil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":11,"surface":"آتِيَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"أ-ت-ي","rootLatin":"ʾ-t-y","lemma":"آتِيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"gelecektir"},{"position":12,"surface":"فَٱصْفَحِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Fiil-i Emir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":12,"surface":"ٱصْفَحِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ص-ف-ح","rootLatin":"ṣ-f-ḥ","lemma":"صَفَحَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yumuşak davran"},{"position":13,"surface":"ٱلصَّفْحَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ص-ف-ح","rootLatin":"ṣ-f-ḥ","lemma":"صَفْح","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"davranışı"},{"position":14,"surface":"ٱلْجَمِيلَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ج-م-ل","rootLatin":"j-m-l","lemma":"جَمِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"güzel"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Hicr Suresi 85. ayet, Allah'ın evreni hak ve adalet üzere yarattığını vurgulayarak kıyametin kesinliğini bildirmekte ve müminlere affedici ve güzel muamele etme çağrısında bulunmaktadır. Ayet, yaratılışın hikmetini, ahiret inancının önemini ve ahlaki bir erdem olan affetmeyi temel kavramlar üzerinden işlemektedir.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقْنَا","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Allah'ın yoktan var etme, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, bir şeyi ölçü ve düzen içinde meydana getirmek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'خَلَقْنَا' ifadesi, Allah'ın gökleri ve yeri bir hikmet ve adalet üzere, belirli bir ölçü ve amaçla yarattığını vurgular, rastgele bir yaratılış olmadığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'da 'yoktan var etme' ve 'bir şeyi belirli bir plana göre şekillendirme' anlamlarını taşıdığını ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın evreni 'hak' ile, yani bir amaç ve gerçeklik üzerine kurduğunu, bu yaratılışın anlamsız olmadığını belirtir."}]},{"word":"بِٱلْحَقِّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Yaratılışın adalet, gerçeklik, hikmet ve sağlam bir temele dayandığını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hak' kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'bi'l-hakkı' ifadesi, yaratılışın batıl veya boş yere olmadığını, aksine bir hikmet ve adalet üzere, sağlam bir gerçekliğe dayandığını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hak' kelimesinin 'doğruluk, adalet, sabitlik, vacip olan şey' gibi geniş anlamlara geldiğini açıklar. Ayetteki 'bi'l-hakkı' ifadesi, göklerin ve yerin yaratılışının boş ve anlamsız olmadığını, aksine Allah'ın adalet ve hikmetinin bir tecellisi olarak, belirli bir amaç ve gerçeklik üzerine kurulduğunu belirtir."}]},{"word":"ٱلسَّاعَةَ","root":"س و ع","rootLatin":"s-v-'-","meaning":"Kıyamet gününü, yani dünyanın sonunu ve ahiret hayatının başlangıcını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'saat' kelimesinin Kur'an'da 'kıyamet' anlamında kullanıldığını ve bu ismin, onun aniden ve beklenmedik bir anda gelmesinden dolayı verildiğini belirtir. Ayetteki 'İnne's-sâ'ate le-âtiyetun' ifadesi, kıyametin kesinlikle geleceğini ve bunun kaçınılmaz bir gerçek olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'saat' kelimesinin 'kıyamet' için bir isim olduğunu ve bu ismin, onun çok hızlı bir şekilde gerçekleşmesinden veya insanların o anda şaşkınlık içinde kalmasından dolayı verildiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, yaratılışın hak üzere olmasının bir sonucu olarak, hesap gününün de kesinlikle vuku bulacağını pekiştirir."}]},{"word":"فَٱصْفَحِ","root":"ص ف ح","rootLatin":"s-f-h","meaning":"Yüz çevirmek, görmezden gelmek, affetmek ve bağışlamak anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"es-Sicistânî, 'safh' kelimesinin 'bir şeyden yüz çevirmek, onu bırakmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'fasfah' emri, müminlere, kendilerine yapılan kötülüklere karşı affedici olmayı, kusurları görmezden gelmeyi ve intikam almaktan vazgeçmeyi öğütler."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'safh' kelimesinin 'affetmek, kusuru bağışlamak ve hatta onu unutmak' anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'fasfah' emri, kıyametin kesinliği ve Allah'ın adaletinin bilinciyle, müminlerin birbirlerine karşı hoşgörülü ve affedici olmalarını, güzel bir şekilde muamele etmelerini emreder."}]},{"word":"ٱلْجَمِيلَ","root":"ج م ل","rootLatin":"c-m-l","meaning":"Güzel, hoş, iyi ve uygun olanı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cemâl' kelimesinin 'güzellik' anlamına geldiğini ve 'cemîl'in de 'güzel olan şey' olduğunu belirtir. Ayetteki 'es-safha'l-cemîl' ifadesi, affetmenin sadece bir eylem değil, aynı zamanda güzel ve hoş bir tavırla, gönülden ve kınamadan yapılması gerektiğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'cemîl' kelimesinin Kur'an'da 'güzel, iyi, hoş, uygun' gibi anlamlarda kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'cemîl' kelimesi, affetme eyleminin sadece zahiri bir bağışlama değil, aynı zamanda içten, gönülden ve hiçbir kınama veya sitem içermeyen, ahlaki açıdan en üst düzeyde bir affediş olması gerektiğini belirtir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/85*
- **Zümer Sûresi** · *15/85*
- **Kelime-i Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/85*
- **Kelime-i Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *15/85*
- **Fussilet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **Fussilet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*
- **TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *15/85*