# Nahl Sûresi, 105. Âyet (16:105)

> إِنَّمَا يَفْتَرِى ٱلْكَذِبَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْكَـٰذِبُونَ

*İnnemâ yefterî-lkeżibe-lleżîne lâ yu/minûne bi-âyâti(A)llâh(i)(s) veulâ-ike humu-lkâżibûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yalanı, ancak Allah'ın ayetlerine inanmayanlar uydurur. İşte onlar, yalancıların ta kendileridir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/105

---

## Tefsir

{"topics":["soz-yalan","kufur-sirk","musrikler","iman"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hasr","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّمَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ancak"},{"position":2,"surface":"يَفْتَرِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"f-r-y","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"uydurur"},{"position":3,"surface":"ٱلْكَذِبَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"k-dh-b","rootLatin":"k-dh-b","lemma":"كَذِب","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yalanı"},{"position":4,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû (mebnî)","gloss":"o kimseler ki"},{"position":5,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":6,"surface":"يُؤْمِنُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"'-m-n","rootLatin":"'-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"inanmazlar"},{"position":7,"surface":"بِـَٔايَـٰتِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile"},{"position":7,"surface":"ءَايَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-y-y","rootLatin":"'-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ayetleri"},{"position":8,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"'-l-h","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (mebnî)","gloss":"işte onlar"},{"position":10,"surface":"هُمُ","pos":"harf","posDetail":"Fasl Zamiri","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"onlar"},{"position":11,"surface":"ٱلْكَـٰذِبُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"k-dh-b","rootLatin":"k-dh-b","lemma":"كَاذِب","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"yalancılardır"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 105. ayet, yalan uydurma eylemini ve bu eylemin faillerini, yani Allah'ın ayetlerine inanmayanları ele almaktadır. Ayet, 'yalan uydurma' ve 'yalancılar' kavramları üzerinden inançsızlığın bir tezahürü olarak yalanı vurgular.","keyConcepts":[{"word":"يَفْتَرِى","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","meaning":"Bir şeyi asılsız olarak uydurmak, iftira etmek, yalan söylemek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İftira (افتراء), bir şeyi aslı olmaksızın uydurmak ve icat etmektir. Ayetteki 'yefteî' fiili, Allah'a veya O'nun ayetlerine karşı asılsız iddialar ortaya atmak, yani yalan uydurmak anlamında kullanılmıştır. Bu, gerçeği çarpıtma ve kasıtlı olarak yanlış bilgi yayma eylemini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Yefteî (يَفْتَرِى) kelimesi, 'yalan söyler' veya 'uydurur' anlamındadır. Kur'an'da bu kelime genellikle Allah'a karşı yalan isnat etme veya O'nun ayetlerini inkâr etme bağlamında geçer. Burada da Allah'ın ayetlerine inanmayanların, bu ayetler hakkında asılsız iddialar uydurdukları kastedilmektedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İftira (iftirâ) kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'a ortak koşma, O'na çocuk isnat etme veya peygamberleri yalanlama gibi büyük günahlarla ilişkilendirilir. Nahl 105'teki 'yefteî' fiili, Allah'ın ayetlerini inkâr edenlerin, bu inkârlarını meşrulaştırmak için uydurdukları asılsız bahaneleri ve yalanları ifade eder."}]},{"word":"ٱلْكَذِبَ","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-z-b","meaning":"Gerçeğe aykırı söz veya beyan, yalan.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kezib (كذب), gerçeğin zıddı olan sözdür. Ayetteki 'el-kezib' kelimesi, Allah'ın ayetleri hakkında uydurulan asılsız iddiaları ve inkârları ifade eder. Bu, sadece bir yanılgı değil, kasıtlı bir gerçeği saptırma eylemidir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kezib (كذب), bir şeyin gerçekte olduğundan farklı bir şekilde ifade edilmesidir. Nahl 105'te 'el-kezib' kelimesi, Allah'ın ayetlerine inanmayanların, bu ayetlerin ilahi menşeini veya içeriğini reddetmek için ortaya attıkları asılsız iddiaları ve yalanları tanımlar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kezib (كذب) kelimesi, Kur'an'da hem fiil (yalan söylemek) hem de isim (yalan) olarak sıkça geçer. Bu ayette 'el-kezib' marife olarak gelerek, inanmayanların uydurduğu belirli ve bilinen yalanlara işaret eder. Bu yalanlar, onların inançsızlıklarının bir göstergesidir."}]},{"word":"يُؤْمِنُونَ","root":"ء-م-ن","rootLatin":"'-m-n","meaning":"İnanmak, tasdik etmek, güvenmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (إيمان), kalple tasdik, dille ikrar ve organlarla amel etmektir. 'Lâ yu'minûne' ifadesi, Allah'ın ayetlerinin doğruluğunu ve ilahi menşeini kalben tasdik etmemeyi, dolayısıyla onlara güvenmemeyi ve onları kabul etmemeyi ifade eder. Bu, yalan uydurmanın temel sebebidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İman (إيمان), bir şeyi tasdik etmek ve ona güvenmektir. Ayetteki 'lâ yu'minûne' ifadesi, Allah'ın ayetlerine karşı bir güvensizlik ve inkâr halini belirtir. Bu kişiler, ayetlerin hakikatini reddettikleri için, kendi inançsızlıklarını haklı çıkarmak adına yalanlara başvururlar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İman (īmān), Kur'an'da sadece entelektüel bir kabul değil, aynı zamanda Allah'a ve O'nun gönderdiklerine tam bir teslimiyet ve güveni ifade eder. 'Lâ yu'minûne' ifadesi, bu teslimiyet ve güvenin eksikliğini, dolayısıyla Allah'ın ayetlerine karşı bir direnci ve inkârı gösterir ki bu da yalan uydurmanın zeminini oluşturur."}]},{"word":"بِـَٔايَـٰتِ","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"'-y-y","meaning":"Deliller, işaretler, mucizeler, Kur'an ayetleri.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âyât (آيات), Allah'ın kudretine ve birliğine delalet eden işaretler, mucizeler ve Kur'an'ın bölümleridir. Nahl 105'te 'âyâtillâh' (Allah'ın ayetleri) ifadesi, hem evrendeki yaratılış delillerini hem de peygamberlere indirilen ilahi vahiyleri, özellikle de Kur'an ayetlerini kapsar. İnanmayanlar, bu delilleri ve vahiyleri reddederler."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Âyet (آية), bir şeyin varlığına veya doğruluğuna işaret eden alamet veya delildir. Kur'an'da 'âyât' kelimesi, Allah'ın varlığını ve kudretini gösteren kozmik işaretler ile peygamberler aracılığıyla gönderilen vahiyleri ifade eder. Ayetteki bağlamda, inanmayanların reddettiği bu ilahi deliller ve vahiyler kastedilmektedir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Âyât (آيات) kelimesi, Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanılır. Burada 'âyâtillâh' ifadesi, Allah'ın birliğini, kudretini ve peygamberlerinin doğruluğunu ispatlayan açık delilleri ve Kur'an'ın mucizevi ayetlerini ifade eder. Bu ayetlere inanmayanlar, yalan uydurarak onları geçersiz kılmaya çalışırlar."}]},{"word":"ٱلْكَاذِبُونَ","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-z-b","meaning":"Yalan söyleyenler, yalancılar.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Kâzib (كاذب), yalan söyleyen kişidir. Ayetteki 'el-kâzibûn' ifadesi, Allah'ın ayetlerine inanmayıp onlar hakkında yalan uyduranları kesin bir dille tanımlar. Bu kelime, onların sadece bir eylemde bulunmadıklarını, aynı zamanda bu eylemin bir vasfı haline geldiklerini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Kâzib (كاذب), sıfat-ı müşebbehe olup, yalan söylemeyi huy edinmiş veya sürekli yalan söyleyen kişiyi ifade eder. Nahl 105'te 'el-kâzibûn' kelimesi, Allah'ın ayetlerini inkâr edenlerin, bu inkârlarını sürdürmek için sürekli yalan uyduran ve bu vasfı kendilerine mal eden kişiler olduğunu belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kâzib (كاذب) kelimesi, 'kezib' kökünden türeyen bir ism-i faildir ve yalan söyleme eylemini gerçekleştiren kişiyi ifade eder. Ayetteki 'ülâike humu'l-kâzibûn' ifadesi, inanmayanların yalan uydurma eyleminin ötesinde, bizzat yalancı vasfını taşıdıklarını, yani yalanın onların kimliğinin bir parçası haline geldiğini vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/105*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/105*