# Nahl Sûresi, 17. Âyet (16:17)

> أَفَمَن يَخْلُقُ كَمَن لَّا يَخْلُقُ ۗ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

*Efemen yaḣluku kemen lâ yaḣluk(u)(k) efelâ teżekkerûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Şu halde yaratan, yaratamayan gibi olur mu? Artık siz düşünmez misiniz?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 17. ayet, yaratma fiili üzerinden Allah'ın benzersizliğini ve kudretini vurgulamakta, insanları bu hakikat üzerinde düşünmeye ve ibret almaya davet etmektedir. Ayet, 'yaratma' ve 'hatırlama/ibret alma' kavramları etrafında şekillenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"يَخْلُقُ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzene göre yaratmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin asıl anlamının 'takdir etmek, bir şeyi ölçüp biçmek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'yahluku' fiili, Allah'ın eşsiz yaratma kudretini, yani bir şeyi önceden takdir edip sonra onu yoktan var etmesini ifade eder. Bu, yaratamayan varlıklardan ayrılan temel özelliktir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesini 'icad' (yoktan var etme) ve 'takdir' (ölçü ve düzen verme) anlamlarında kullanır. Ayetteki 'yahluku' fiili, Allah'ın benzersiz yaratma eylemini, yani varlıkları bir ölçü ve düzen içinde meydana getirme gücünü mecazi olarak değil, hakiki anlamda vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'halk' kavramının Kur'an'da Allah'a özgü bir fiil olduğunu ve 'yoktan var etme' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'yahluku', Allah'ın mutlak yaratıcılığını, O'nun dışındaki hiçbir varlığın bu fiili gerçekleştiremeyeceğini açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"تَذَكَّرُونَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Hatırlamak, ibret almak, öğüt almak ve düşünmek anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zikr' kelimesinin 'unutulan bir şeyi hatırlamak' veya 'zihinde hazır olan bir şeyi muhafaza etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tazekkerûn' fiili, insanların Allah'ın yaratma kudretini düşünerek, bu hakikatten ibret almalarını ve gafletten uyanmalarını ifade eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tezekkür' kelimesini 'düşünmek, akıl yürütmek ve ibret almak' olarak açıklar. Ayetteki 'tazekkerûn' ifadesi, yaratıcı ile yaratılan arasındaki farkı idrak etmeleri için insanlara yapılan bir çağrıdır; bu farkı düşünerek doğru sonuca varmaları istenir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tezekkür'ün sadece hatırlamak değil, aynı zamanda hatırlanan bilgi üzerinde derinlemesine düşünerek ondan ders çıkarmak olduğunu vurgular. Ayetteki 'tazekkerûn', Allah'ın yaratma fiili üzerindeki bu derin düşünce ve ibret alma sürecini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","yaratilis","tabiat-ayetleri","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"mi?"},{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":1,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"kim ki"},{"position":2,"surface":"يَخْلُقُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yaratır"},{"position":3,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"gibi"},{"position":3,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kim ki"},{"position":4,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":5,"surface":"يَخْلُقُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yaratır"},{"position":6,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"mi?"},{"position":6,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":6,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"تَذَكَّرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"ḏ-k-r","lemma":"تَذَكَّرَ","form":"Tefâ''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"ibret almaz mısınız?"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/17*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/17*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/17*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/17*
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *16/17*
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *16/17*
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *16/17*