# Nahl Sûresi, 54. Âyet (16:54)

> ثُمَّ إِذَا كَشَفَ ٱلضُّرَّ عَنكُمْ إِذَا فَرِيقٌ مِّنكُم بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ

*Śumme iżâ keşefe-ddurra ‘ankum iżâ ferîkun minkum birabbihim yuşrikûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Sonra sizden o sıkıntıyı giderince, bir de bakarsınız, içinizden bir kısmı Rablerine ortak koşar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/54

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 54. ayet, insanın sıkıntı anında Allah'a yönelip, sıkıntı giderildiğinde ise nankörlük ederek şirk koşmasını ele almaktadır. Ayet, 'keşefe' fiiliyle sıkıntının giderilmesi, 'durr' ile sıkıntı hali ve 'yüşrikûn' ile şirk koşma eylemi üzerinden bu nankörlüğü dilbilimsel olarak vurgular.","keyConcepts":[{"word":"كَشَفَ","root":"ك ش ف","rootLatin":"k-ş-f","meaning":"Sıkıntıyı gidermek, açığa çıkarmak, ortadan kaldırmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'keşf' kelimesinin bir şeyi örtüsünden ayırmak, gizli olanı açığa çıkarmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda ise Allah'ın kullarından sıkıntıyı, musibeti kaldırması, gidermesi anlamında kullanılmıştır. (el-Müfredât, s. 714)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'keşefe' fiilinin burada 'ezâle' (gidermek, ortadan kaldırmak) manasında olduğunu ifade eder. Yani Allah'ın, kullarının üzerindeki sıkıntıyı kaldırması, onlardan uzaklaştırmasıdır. (Mecâzü'l-Kur'ân, II, 14)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'keşf' fiilinin genellikle olumsuz bir durumun (sıkıntı, azap vb.) ortadan kaldırılması bağlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette de Allah'ın insan üzerindeki 'durr'u (sıkıntıyı) gidermesi, O'nun kudret ve merhametinin bir tezahürü olarak sunulur. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 187)"}]},{"word":"ٱلضُّرَّ","root":"ض ر ر","rootLatin":"d-r-r","meaning":"Maddi veya manevi sıkıntı, zarar, musibet anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'durr' kelimesinin bedene veya nefse isabet eden her türlü sıkıntı ve zararı ifade ettiğini belirtir. Bu ayette ise insanın başına gelen, onu rahatsız eden, acı veren her türlü musibet ve sıkıntıyı kapsar. (el-Müfredât, s. 490)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'durr'un genellikle dış etkenlerden kaynaklanan, kişiye zarar veren durumlar için kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'durr', Allah'ın giderdiği, insanı çaresiz bırakan sıkıntılı halleri ifade eder. (Basâiru Zevi't-Temyîz, III, 497)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'durr' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'hayır'ın zıttı olarak, insanı olumsuz etkileyen, ona acı veren durumları ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de Allah'a yönelmeyi gerektiren, insanı çaresiz bırakan sıkıntıları anlatır."}]},{"word":"فَرِيقٌ","root":"ف ر ق","rootLatin":"f-r-q","meaning":"Bir grup, bir topluluk, bir kısım anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fark' kelimesinin bir şeyi diğerinden ayırmak anlamına geldiğini, 'ferîk'in ise ayrılmış, bölünmüş bir topluluğu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'ferîk' kelimesi, sıkıntı giderildikten sonra nankörlük eden, toplumun bir kısmını işaret eder. (el-Müfredât, s. 630)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'ferîk'in, bir bütünün parçası olan, ayrılmış bir grup olduğunu açıklar. Bu ayette, insanların tamamının değil, bir kısmının sıkıntı giderildikten sonra şirk koşma eğilimine girdiğini vurgular. (el-Külliyyât, s. 687)"}]},{"word":"يُشْرِكُونَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şirk' kelimesinin bir şeyi iki veya daha fazla kişi arasında ortak kılmak anlamına geldiğini, dinî bağlamda ise Allah'a ortak koşmak, O'nunla birlikte başka ilahlar edinmek olduğunu belirtir. Ayette, sıkıntıdan kurtulduktan sonra Allah'ın nimetini başkalarına atfetme veya başka güçlere tapınma eylemini ifade eder. (el-Müfredât, s. 446)"},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'yüşrikûn' fiilinin burada Allah'ın kendilerinden giderdiği sıkıntıya rağmen, bu nimeti Allah'tan bilmeyip başkalarına atfetmek veya başka varlıklara tapınmak suretiyle nankörlük etmeleri anlamına geldiğini açıklar. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 257)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şirk' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini vurgular ve Allah'ın mutlak birliğini (tevhid) reddeden her türlü eylemi kapsadığını belirtir. Bu ayetteki 'yüşrikûn', sıkıntı anında Allah'a yönelen insanın, sıkıntı giderilince bu yönelişi bırakıp başka güçlere veya varlıklara minnet duyması, onları Allah'a ortak koşmasıdır. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 120-125)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","sukur","imtihan-bela","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":2,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman"},{"position":3,"surface":"كَشَفَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ش-ف","rootLatin":"k-ş-f","lemma":"كَشَفَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"giderdi"},{"position":4,"surface":"ٱلضُّرَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ض-ر-ر","rootLatin":"ḍ-r-r","lemma":"ضُرّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"zararı/sıkıntıyı"},{"position":5,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":5,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":6,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Fücâiyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"bir de bakarsın ki"},{"position":7,"surface":"فَرِيقٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ر-ق","rootLatin":"f-r-q","lemma":"فَرِيق","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"bir grup"},{"position":8,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":8,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":9,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":9,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rablerine"},{"position":9,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":10,"surface":"يُشْرِكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"أَشْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"ortak koşarlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/54*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/54*
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *16/54*
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *16/54*
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *16/54*