# Nahl Sûresi, 59. Âyet (16:59)

> يَتَوَٰرَىٰ مِنَ ٱلْقَوْمِ مِن سُوٓءِ مَا بُشِّرَ بِهِۦٓ ۚ أَيُمْسِكُهُۥ عَلَىٰ هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُۥ فِى ٱلتُّرَابِ ۗ أَلَا سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ

*Yetevârâ mine-lkavmi min sû-i mâ buşşira bih(i)(c) eyumsikuhu ‘alâ hûnin em yedussuhu fî-tturâb(i)(k) elâ sâe mâ yahkumûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Kendisine verilen kötü müjde (!) yüzünden halktan gizlenir. Şimdi onu, aşağılanmış olarak yanında tutacak mı, yoksa toprağa mı gömecek? Bak, ne kötü hüküm veriyorlar!

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/59

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 59. ayet, cahiliye dönemindeki kız çocuklarının doğumu karşısında takınılan olumsuz tavrı ve bu tavrın dilbilimsel derinliğini ortaya koymaktadır. Ayet, utanç, gizlenme, hor görme ve gömme gibi kavramlar üzerinden dönemin zihniyetini eleştirmekte ve bu kavramların semantik yükünü gözler önüne sermektedir.","keyConcepts":[{"word":"يَتَوَٰرَىٰ","root":"و ر ى","rootLatin":"v-r-y","meaning":"Kötü haberden dolayı halktan gizlenmeye, saklanmaya çalışmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'verâ' kökünün bir şeyin arkasında kalmak, gizlenmek anlamlarına geldiğini belirtir. 'Yetevârâ' fiili ise, kişinin kendisini bir şeyin arkasına alarak veya bir şeyin içine girerek gizlenmesini ifade eder. Ayetteki bağlamda, kız çocuğu müjdesiyle karşılaşan kişinin utancından dolayı insanlardan uzak durma, kendini gizleme çabasını anlatır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'yetevârâ' fiilini 'yestağlibu' (galip gelmeye çalışır, üstün gelmeye çalışır) veya 'yestetiru' (örtünür, gizlenir) olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, kişinin duyduğu utanç ve sıkıntıdan dolayı toplumdan kendini soyutlama, gözlerden uzak durma halini mecazi olarak ifade eder."}]},{"word":"سُوٓءِ","root":"س و ء","rootLatin":"s-v-'-","meaning":"Kötü, çirkin, hoş olmayan durum veya haber.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sû'' kelimesinin genel olarak her türlü kötülüğü, çirkinliği ve hoş olmayan şeyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'sûi mâ buşşire bihî' ifadesi, kız çocuğu haberinin o dönemdeki zihniyet için ne denli kötü ve istenmeyen bir durum olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sû'' kavramının Kur'an'da genellikle ahlaki ve dini açıdan olumsuzlukları ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, cahiliye toplumunun kız çocuklarına bakış açısının ahlaki bir sapma olduğunu ve bu 'müjdenin' onlar için bir 'kötülük' olarak algılandığını gösterir."}]},{"word":"بُشِّرَ","root":"ب ش ر","rootLatin":"b-ş-r","meaning":"Müjdelenmek, haber verilmek; ancak ayetteki bağlamda ironik bir şekilde kötü bir haberin verilmesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'büşşire' fiilinin aslen sevindirici haber vermek anlamına geldiğini, ancak bu ayetteki kullanımının ironik olduğunu belirtir. Kız çocuğu haberinin, o dönemdeki Araplar için sevindirici değil, aksine utanç verici bir durum olması nedeniyle bu kelimenin 'kötü haberle müjdelenmek' anlamında kullanıldığını açıklar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'büşşire' fiilinin 'tebşîr' babından geldiğini ve genellikle hayırlı haberler için kullanıldığını ifade eder. Ancak bu ayetteki 'sûi mâ buşşire bihî' ifadesiyle birlikte, kelimenin anlamının olumsuz bir bağlama kaydığını ve 'kötü bir haberle karşılaşmak' manasına geldiğini vurgular."}]},{"word":"هُونٍ","root":"ه و ن","rootLatin":"h-v-n","meaning":"Zillet, horluk, utanç ve aşağılanma içinde olmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hûn' kelimesinin 'hevn' kökünden türediğini ve zillet, horluk, aşağılanma anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'alâ hûn' ifadesi, kız çocuğunu utanç ve aşağılanma içinde büyütme seçeneğini ifade eder, bu da o dönemdeki zihniyetin kız çocuklarına bakış açısını net bir şekilde ortaya koyar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hûn' kelimesinin 'zillet' ve 'hakirlik' anlamlarını taşıdığını vurgular. Ayetteki kullanımı, kız çocuğunu yaşatmanın, toplum içinde hor görülme ve utanç duyma pahasına olacağını düşünen cahiliye insanının ruh halini yansıtır."}]},{"word":"يَدُسُّهُۥ","root":"د س س","rootLatin":"d-s-s","meaning":"Gizlice gömmek, toprağa saklamak, örtbas etmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'yedüssühû' fiilinin 'gizlice toprağa gömmek' anlamına geldiğini açıklar. Bu, cahiliye dönemindeki kız çocuklarını diri diri gömme (ve'd) uygulamasını doğrudan ifade eder ve bu eylemin gizlice, utanç duyularak yapıldığını vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'yedüssühû' fiilini 'yuhfîhi' (gizler) veya 'yudhiluhû fî'l-ard' (onu toprağa sokar) olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, kız çocuğunu diri diri toprağa gömme eyleminin, toplumdan gizlenerek ve utanç içinde yapıldığını mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'dess' kökünün 'bir şeyi gizlice bir yere sokmak, saklamak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yedüssühû fi't-türâb' ifadesi, kız çocuklarının diri diri toprağa gömülmesi uygulamasını, bu eylemin gizli ve utanç verici bir şekilde yapıldığını semantik olarak güçlendirir."}]},{"word":"يَحْكُمُونَ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Hüküm vermek, karar vermek, yargılamak; ayetteki bağlamda yanlış ve kötü bir karar vermek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hükm' kelimesinin bir şeyi sağlamlaştırmak, engellemek ve karar vermek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'sâe mâ yahkumûn' ifadesi, cahiliye insanının kız çocukları hakkında verdiği kararın (ya utançla yaşatmak ya da diri diri gömmek) ne kadar kötü, yanlış ve adaletsiz olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hükm'ün bir şeyi yerli yerine koymak, doğru kararı vermek olduğunu ifade eder. Ancak bu ayetteki 'sâe mâ yahkumûn' ifadesi, onların bu konuda verdikleri kararın doğru ve adil olmaktan uzak, aksine son derece kötü ve yanlış bir yargı olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","kibir-hased","kufur-sirk","edep-haya"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَتَوَارَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ر-ي","rootLatin":"w-r-y","lemma":"تَوَارَىٰ","form":"Tefâ'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"gizlenir"},{"position":2,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":3,"surface":"ٱلْقَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"halk, kavim"},{"position":4,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":5,"surface":"سُوٓءِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-و-ء","rootLatin":"s-w-ʾ","lemma":"سُوء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kötülük"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"şey, o ki"},{"position":7,"surface":"بُشِّرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ش-ر","rootLatin":"b-sh-r","lemma":"بَشَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"müjdelendi"},{"position":8,"surface":"بِهِۦٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":8,"surface":"هِۦٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":9,"surface":"أَيُمْسِكُهُۥ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mı, mi"},{"position":9,"surface":"يُمْسِكُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-س-ك","rootLatin":"m-s-k","lemma":"أَمْسَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"tutar"},{"position":9,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":10,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":11,"surface":"هُونٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ه-و-ن","rootLatin":"h-w-n","lemma":"هُون","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zillet, utanç"},{"position":12,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":13,"surface":"يَدُسُّهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-س-س","rootLatin":"d-s-s","lemma":"دَسَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"gömer"},{"position":13,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":14,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":15,"surface":"ٱلتُّرَابِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ت-ر-ب","rootLatin":"t-r-b","lemma":"تُرَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"toprak"},{"position":16,"surface":"أَلَا","pos":"harf","posDetail":"Tembih Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"dikkat edin"},{"position":17,"surface":"سَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-و-ء","rootLatin":"s-w-ʾ","lemma":"سَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ne kötü oldu"},{"position":18,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fiil-i zemm olan 'sâe'nin fâili olduğu için mahallen merfû","gloss":"şey, o ki"},{"position":19,"surface":"يَحْكُمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ك-م","rootLatin":"ḥ-k-m","lemma":"حَكَمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"hükmederler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/59*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/59*