# Nahl Sûresi, 69. Âyet (16:69)

> ثُمَّ كُلِى مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا ۚ يَخْرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

*Śumme kulî min kulli-śśemerâti feslukî subule rabbiki żululâ(en)(c) yaḣrucu min butûnihâ şerâbun muḣtelifun elvânuhu fîhi şifâun linnâs(i)(k) inne fî żâlike leâyeten likavmin yetefekkerûn(e)*

**Meal (Diyanet):** "Sonra meyvelerin hepsinden ye de Rabbinin sana kolaylaştırdığı (yaylım) yollarına gir." Onların karınlarından çeşitli renklerde bal çıkar. Onda insanlar için şifa vardır. Şüphesiz bunda düşünen bir (toplum) için bir ibret vardır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/69

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 69. ayet, bal arısının ilahi yönlendirmeyle bal üretme sürecini anlatarak, bu sürecin insanlık için şifa kaynağı olduğunu ve düşünenler için bir ibret taşıdığını vurgular. Ayet, 'sülûk' (yürüme), 'şarâb' (içecek) ve 'şifâ' (şifa) gibi kavramlar üzerinden yaratılışın mucizevi yönlerine dikkat çeker.","keyConcepts":[{"word":"فَٱسْلُكِى","root":"س ل ك","rootLatin":"s-l-k","meaning":"Bal arısının, Rabbinin kendisine gösterdiği yolları takip etmesi, o yollarda yürümesi ve hareket etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'sülûk' kelimesini bir yola girmek, o yolda yürümek ve ilerlemek olarak açıklar. Ayetteki 'fâslukî subule Rabbiki' ifadesi, bal arısının Allah'ın ilhamıyla belirli yolları izlemesi, yani bal yapım sürecindeki doğal seyrini takip etmesi anlamını taşır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sülûk' kelimesinin mecazi olarak bir işe girişmek, bir yolu benimsemek anlamında kullanılabileceğini belirtir. Burada bal arısının, Rabbinin ona öğrettiği, yani fıtratına yerleştirdiği üretim yollarını benimsemesi ve bu yollarda ilerlemesi kastedilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sülûk' gibi fiillerin Kur'an'da genellikle ilahi bir yönlendirme veya emre uyma bağlamında kullanıldığına dikkat çeker. Bal arısının 'Rabbinin yollarına yürümesi', onun ilahi bir program dahilinde hareket ettiğini ve bu hareketin bir 'ibadet' niteliği taşıdığını gösterir."}]},{"word":"شَرَابٌ","root":"ش ر ب","rootLatin":"ş-r-b","meaning":"Bal arılarının karınlarından çıkan, insanlar için içilecek ve faydalı olan balı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'şarâb' kelimesinin genel olarak içilen her şeyi ifade ettiğini, ancak Kur'an'da özel bağlamlarda belirli içecekleri kastettiğini belirtir. Bu ayette ise 'şarâb' kelimesi, bal arısının ürettiği ve insanlar tarafından tüketilen balı işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'şarâb' kelimesinin 'şürb' (içmek) masdarından türediğini ve içilen şeyi ifade ettiğini söyler. Ayetteki 'şarâbun muhtelifun elvânuhu' ifadesi, balın sadece içilen bir şey olmakla kalmayıp, aynı zamanda farklı renklerde ve özelliklerde olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şarâb' kelimesinin hem maddi hem de manevi içecekler için kullanılabileceğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, balın maddi bir içecek olmasının yanı sıra, içerdiği şifa ile manevi bir fayda da sağladığına işaret eder."}]},{"word":"شِفَآءٌ","root":"ش ف ى","rootLatin":"ş-f-y","meaning":"Balın insanlar için bedensel ve ruhsal hastalıklara karşı bir iyileşme ve tedavi kaynağı olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'şifâ' kelimesini hastalıktan kurtulma, iyileşme ve sağlığa kavuşma olarak tanımlar. Ayetteki 'fîhi şifâun li'n-nâs' ifadesi, balın sadece bir gıda maddesi değil, aynı zamanda Allah'ın insanlara bahşettiği bir tedavi aracı olduğunu açıkça belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'şifâ' kelimesinin hem bedensel rahatsızlıkların giderilmesi hem de kalplerdeki şüphe ve hastalıkların iyileşmesi anlamında kullanılabileceğini belirtir. Balın şifası, hem fiziksel hastalıklara iyi gelmesi hem de yaratılışındaki mucizevi yönüyle kalplere ibret vermesi yönüyle geniş bir anlam taşır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'şifâ' kavramının Kur'an'da genellikle ilahi bir lütuf ve rahmet olarak sunulduğunu vurgular. Balın şifa özelliği, Allah'ın insanlara olan merhametinin bir göstergesi olarak sunulur ve bu şifanın kaynağının ilahi kudret olduğu belirtilir."}]},{"word":"يَتَفَكَّرُونَ","root":"ف ك ر","rootLatin":"f-k-r","meaning":"Bal arısının mucizevi üretim sürecini ve balın şifa özelliğini derinlemesine düşünen, akleden ve ibret alan insanları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'tefekkür' kelimesini bir şeyi idrak etmek için zihni çalıştırmak, düşünmek ve derinlemesine incelemek olarak açıklar. Ayetteki 'li kavmin yetefekkerûn' ifadesi, bal arısının yaratılışındaki incelikleri ve balın faydalarını düşünenlerin, bu olaydan ders çıkaracağını ve Allah'ın kudretini anlayacağını belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'tefekkür'ün sadece yüzeysel düşünmekten öte, bir konunun iç yüzünü, sebeplerini ve sonuçlarını kavramaya yönelik derinlemesine bir zihinsel faaliyet olduğunu vurgular. Bal arısının yaşam döngüsü ve bal üretimi, düşünen insanlar için Allah'ın varlığına ve birliğine dair güçlü deliller sunar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'tefekkür' kavramının, genellikle Allah'ın ayetleri (işaretleri) üzerinde düşünmeyi ve bu düşünce sonucunda imana ulaşmayı ifade ettiğini belirtir. Bal arısı örneği, tabiatta gözlemlenen her olayın, düşünen insan için bir 'ayet' (işaret) olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","rizik","ilim-hikmet","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Śumme"},{"position":2,"translit":"kulî"},{"position":3,"translit":"min"},{"position":4,"translit":"kulli"},{"position":5,"translit":"śśemerâti"},{"position":6,"translit":"feslukî"},{"position":7,"translit":"subule"},{"position":8,"translit":"rabbiki"},{"position":9,"translit":"żululâ(en)(c)"},{"position":10,"translit":"yaḣrucu"},{"position":11,"translit":"min"},{"position":12,"translit":"butûnihâ"},{"position":13,"translit":"şerâbun"},{"position":14,"translit":"muḣtelifun"},{"position":15,"translit":"elvânuhu"},{"position":16,"translit":"fîhi"},{"position":17,"translit":"şifâun"},{"position":18,"translit":"linnâs(i)(k)"},{"position":19,"translit":"inne"},{"position":20,"translit":"fî"},{"position":21,"translit":"żâlike"},{"position":22,"translit":"leâyeten"},{"position":23,"translit":"likavmin"},{"position":24,"translit":"yetefekkerûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":2,"surface":"كُلِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ا-ك-ل","rootLatin":"a-k-l","lemma":"أَكَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"ye","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":3,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"كُلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"her","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"ٱلثَّمَرَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ث-م-ر","rootLatin":"th-m-r","lemma":"ثَمَرَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"meyveler","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"فَٱسْلُكِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"س-ل-ك","rootLatin":"s-l-k","lemma":"سَلَكَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yürü","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":7,"surface":"سُبُلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yollar","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":8,"surface":"رَبِّكِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbinin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh","izafet":"Muzâf"},{"position":8,"surface":"كِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتِ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"senin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":9,"surface":"ذُلُلًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ل-ل","rootLatin":"dh-l-l","lemma":"ذُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"boyun eğmiş olarak","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Hâl"},{"position":10,"surface":"يَخْرُجُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"kh-r-j","lemma":"خَرَجَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"çıkar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":11,"surface":"مِنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":12,"surface":"بُطُونِهَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ط-ن","rootLatin":"b-t-n","lemma":"بَطْن","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"karınları","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":12,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":13,"surface":"شَرَابٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ر-ب","rootLatin":"sh-r-b","lemma":"شَرَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"içecek","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":14,"surface":"مُّخْتَلِفٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"مُخْتَلِف","form":"İftial","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"çeşitli","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"},{"position":15,"surface":"أَلْوَٰنُهُۥ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-و-ن","rootLatin":"l-w-n","lemma":"لَوْن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İsm-i fâilin fâili olduğu için merfû","gloss":"renkleri","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil","izafet":"Muzâf"},{"position":15,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":16,"surface":"فِيهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":16,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":17,"surface":"شِفَآءٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ش-ف-ي","rootLatin":"sh-f-y","lemma":"شِفَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"şifa","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":18,"surface":"لِّلنَّاسِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":18,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanlar","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":19,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":20,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":21,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"bu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":22,"surface":"لَـَٔايَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ي-ي","rootLatin":"a-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"bir ibret","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":23,"surface":"لِّقَوْمٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":23,"surface":"قَوْمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kavim","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":24,"surface":"يَتَفَكَّرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ك-ر","rootLatin":"f-k-r","lemma":"تَفَكَّرَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"düşünenler","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/69*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *16/69*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *16/69*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/68-69*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *16/69*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *16/69*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *16/69*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/68-69*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *16/69*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *16/69*
- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/69*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/68-69*