# Nahl Sûresi, 75. Âyet (16:75)

> ۞ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَّمْلُوكًا لَّا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍ وَمَن رَّزَقْنَـٰهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا ۖ هَلْ يَسْتَوُۥنَ ۚ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

*Daraba(A)llâhu meśelen ‘abden memlûken lâ yakdiru ‘alâ şey-in vemen razeknâhu minnâ rizkan hasenen fehuve yunfiku minhu sirran vecehrâ(an)(s) hel yestevûn(e)(c)-lhamdu li(A)llâh(i)(c) bel ekśeruhum lâ ya'lemûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Allah, hiçbir şeye gücü yetmeyen ve başkasının malı olan bir köle ile, kendisine verdiğimiz güzel rızıktan gizli ve açık olarak Allah yolunda harcayan kimseyi misal verir. Bunlar hiç eşit olur mu? Hamd Allah'a mahsustur, fakat onların çoğu bilmezler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/75

---

## Tefsir

{"topics":["tevhid","rizik","kufur-sirk","mal-mulk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ضَرَبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ض-ر-ب","rootLatin":"d-r-b","lemma":"ضَرَبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"misal verdi"},{"position":2,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":3,"surface":"مَثَلًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-s-l","lemma":"مَثَل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir misal"},{"position":4,"surface":"عَبْدًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبْد","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Bedel veya ikinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir köle"},{"position":5,"surface":"مَّمْلُوكًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"م-ل-ك","rootLatin":"m-l-k","lemma":"مَمْلُوك","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"köleleştirilmiş, sahip olunan"},{"position":6,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"يَقْدِرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"gücü yeter"},{"position":8,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":9,"surface":"شَىْءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir şey"},{"position":10,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mebnî","gloss":"kimse"},{"position":11,"surface":"رَّزَقْنَـٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ز-ق","rootLatin":"r-z-q","lemma":"رَزَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"rızıklandırdık"},{"position":11,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":12,"surface":"مِنَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":12,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"bizden"},{"position":13,"surface":"رِزْقًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ز-ق","rootLatin":"r-z-q","lemma":"رِزْق","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir rızık"},{"position":14,"surface":"حَسَنًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-س-ن","rootLatin":"h-s-n","lemma":"حَسَن","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"güzel"},{"position":15,"surface":"فَهُوَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o zaman"},{"position":15,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"o"},{"position":16,"surface":"يُنفِقُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ف-ق","rootLatin":"n-f-q","lemma":"أَنْفَقَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"harcar"},{"position":17,"surface":"مِنْهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":17,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ondan"},{"position":18,"surface":"سِرًّا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-ر-ر","rootLatin":"s-r-r","lemma":"سِرّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl veya mef'ûlün fîh olduğu için mansûb","gloss":"gizlice"},{"position":19,"surface":"وَجَهْرًا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"جَهْرًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ج-ه-ر","rootLatin":"c-h-r","lemma":"جَهْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf yoluyla mansûb","gloss":"açıkça"},{"position":20,"surface":"هَلْ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"mı, mi"},{"position":21,"surface":"يَسْتَوُۥنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"اِسْتَوَى","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"eşit olurlar mı"},{"position":22,"surface":"ٱلْحَمْدُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-م-د","rootLatin":"h-m-d","lemma":"حَمْد","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"hamd"},{"position":23,"surface":"لِلَّهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":23,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a"},{"position":24,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"İsti'râb Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bilakis"},{"position":25,"surface":"أَكْثَرُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-s-r","lemma":"أَكْثَر","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"çoğu"},{"position":25,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":26,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":27,"surface":"يَعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bilirler"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 75. ayet, Allah'ın kudretini ve kulların acizliğini vurgulamak için iki zıt tip üzerinden bir mesel sunmaktadır. Ayet, 'köle' ve 'rızık verilen' kavramları etrafında dönerek, eşitlik ve bilgi eksikliği temalarını işlemektedir.","keyConcepts":[{"word":"ضَرَبَ","root":"ض ر ب","rootLatin":"d-r-b","meaning":"Bu ayette 'misal vermek', 'örnek göstermek' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'darabe' fiilinin asıl anlamının bir şeyi bir şeye vurmak olduğunu belirtir. Ancak mecazi olarak 'misal vermek' (darabe'l-mesel) ve 'açıklamak' anlamlarında da kullanıldığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, Allah'ın bir durumu açıklamak ve zihinlerde canlandırmak için bir örnek sunmasıdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'darabe' fiilinin Kur'an'da farklı mecazi kullanımları olduğunu belirtir. Bu ayetteki 'darabe'l-mesel' ifadesini, 'Allah bir misal verdi, yani açıkladı' şeklinde yorumlar. Bu, Allah'ın bir hakikati somut bir örnekle ortaya koymasıdır."}]},{"word":"عَبْدًا","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Burada 'köle', 'sahibine ait olan', 'hiçbir şeye gücü yetmeyen' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'abd' kelimesinin asıl anlamının 'boyun eğmek, itaat etmek' olduğunu belirtir. İnsan için kullanıldığında ise 'köle' veya 'Allah'a kulluk eden' anlamlarına gelir. Bu ayette 'mamlûk' kelimesiyle birlikte kullanılarak, tamamen başkasına ait olan, kendi iradesi ve gücü olmayan bir köleyi ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'abd' kavramının Kur'an'da hem 'köle' hem de 'Allah'ın kulu' anlamında kullanıldığını vurgular. Bu ayetteki 'abd' kelimesi, 'mamlûk' ile pekiştirilerek, mutlak bir acziyeti ve başkasına bağımlılığı ifade eder. Bu, Allah'ın mutlak kudretine zıt bir durumu temsil eder."}]},{"word":"مَّمْلُوكًا","root":"م ل ك","rootLatin":"m-l-k","meaning":"Bu kelime, 'sahip olunan', 'mülkiyeti başkasına ait olan' anlamındadır ve 'abd' kelimesini pekiştirir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'mamlûk' kelimesinin 'malik olunan, mülkiyeti başkasına ait olan' anlamına geldiğini belirtir. Ayette 'abden mamlûken' ifadesi, kölenin sadece bir köle olmakla kalmayıp, aynı zamanda tamamen başkasının mülkiyetinde olduğunu, kendi üzerinde hiçbir tasarruf hakkı bulunmadığını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'mülk' kökünün 'sahip olmak, hükmetmek' anlamlarına geldiğini ifade eder. 'Mamlûk' ise bu kökten türeyen ve 'sahip olunan' anlamına gelen bir isimdir. Ayetteki kullanımı, kölenin kendi nefsine bile malik olamadığını, her şeyinin efendisine ait olduğunu gösterir."}]},{"word":"رِزْقًا","root":"ر ز ق","rootLatin":"r-z-q","meaning":"Allah tarafından verilen her türlü nimet, geçim kaynağı ve ihsan anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rızk' kelimesinin 'Allah'ın canlılara verdiği her şey' olduğunu belirtir. Bu, hem maddi hem de manevi nimetleri kapsar. Ayette 'rızkan hasenen' (güzel rızık) ifadesi, Allah'ın lütfunun genişliğini ve cömertliğini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'rızk'ın Allah'tan gelen ve canlıların yaşamını sürdürmesi için gerekli olan her şey olduğunu açıklar. Ayetteki 'rızkan hasenen' ifadesi, sadece geçimlik değil, aynı zamanda helal, temiz ve bereketli olan rızkı ifade eder ki bu da şükrü gerektiren bir nimettir."}]},{"word":"يُنفِقُ","root":"ن ف ق","rootLatin":"n-f-q","meaning":"Malı harcamak, infak etmek, Allah yolunda sarf etmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'infak' fiilinin 'malın tükenmesi, harcanması' anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise genellikle 'Allah yolunda harcamak' anlamında kullanılır. Bu ayette, Allah'ın verdiği rızıktan gizlice ve açıkça harcayan kimsenin cömertliğini ve şükrünü ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'infak' kavramının Kur'an'da sadece maddi harcamayı değil, aynı zamanda zaman, bilgi gibi manevi değerleri de kapsayan geniş bir anlam taşıdığını belirtir. Ayetteki 'yünfiku minhu sirran ve cehran' ifadesi, infakın samimiyetini ve sürekliliğini vurgular."}]},{"word":"يَسْتَوُونَ","root":"س و ي","rootLatin":"s-v-y","meaning":"Eşit olmak, denk olmak, aynı seviyede bulunmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'isteva' fiilinin 'eşit olmak, dengeye gelmek, düzgün olmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'hel yestevûne' sorusu, hiçbir şeye gücü yetmeyen köle ile Allah'ın rızkından infak eden kimsenin asla eşit olamayacağını vurgulayan retorik bir sorudur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'istiva'nın bir şeyin diğerine denk olması, aralarında fark bulunmaması hali olduğunu açıklar. Bu ayetteki soru, zıt niteliklere sahip iki varlığın, yani aciz köle ile Allah'ın nimetlerine şükredip infak eden kulun, değer ve konum açısından eşit olamayacağını kesin bir dille ifade eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *16/75*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/75*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/75*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *16/75*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *16/75*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *16/75*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/75*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/75*
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/75*
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/75*