# Nahl Sûresi, 76. Âyet (16:76)

> وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا رَّجُلَيْنِ أَحَدُهُمَآ أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَىٰ مَوْلَىٰهُ أَيْنَمَا يُوَجِّههُّ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ ۖ هَلْ يَسْتَوِى هُوَ وَمَن يَأْمُرُ بِٱلْعَدْلِ ۙ وَهُوَ عَلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ

*Vedaraba(A)llâhu meśelen raculeyni ehaduhumâ ebkemu lâ yakdiru ‘alâ şey-in vehuve kellun ‘alâ mevlâhu eynemâ yuveccihhu lâ ye/ti biḣayr(in)(s) hel yestevî huve vemen ye/muru bil'adli vehuve ‘alâ sirâtin mustekîm(in)*

**Meal (Diyanet):** Allah, (şöyle) iki adamı da misal verdi: Onlardan biri dilsizdir, hiçbir şeye gücü yetmez, efendisine sadece bir yüktür. Nereye gönderse olumlu bir sonuç alamaz. Bu, adaletle emreden ve doğru yol üzere olan kimse ile eşit olur mu?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/76

---

## Tefsir

{"topics":["adalet","tevhid","hidayet-dalalet","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَضَرَبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ض-ر-ب","rootLatin":"d-r-b","lemma":"ضَرَبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ve vurdu/misal verdi"},{"position":2,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":3,"surface":"مَثَلًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-s-l","lemma":"مَثَل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"misal"},{"position":4,"surface":"رَّجُلَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ج-ل","rootLatin":"r-j-l","lemma":"رَجُل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"iki adam"},{"position":5,"surface":"أَحَدُهُمَآ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ح-د","rootLatin":"a-h-d","lemma":"أَحَد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"onlardan biri"},{"position":5,"surface":"هُمَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onlar (ikisi)"},{"position":6,"surface":"أَبْكَمُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ك-م","rootLatin":"b-k-m","lemma":"أَبْكَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"dilsiz"},{"position":7,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil/yapmaz"},{"position":8,"surface":"يَقْدِرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"gücü yeter"},{"position":9,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":10,"surface":"شَىْءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir şey"},{"position":11,"surface":"وَهُوَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":12,"surface":"كَلٌّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كَلّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"yük"},{"position":13,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":14,"surface":"مَوْلَىٰهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"مَوْلَى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"efendisi"},{"position":14,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":15,"surface":"أَيْنَمَا","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَيْنَمَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"nereye"},{"position":16,"surface":"يُوَجِّههُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ج-ه","rootLatin":"w-j-h","lemma":"وَجَّهَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"onu yöneltse"},{"position":16,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":17,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil/gelmez"},{"position":18,"surface":"يَأْتِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"أَتَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"gelir"},{"position":19,"surface":"بِخَيْرٍ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":19,"surface":"خَيْرٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"ḫ-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hayır"},{"position":20,"surface":"هَلْ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"mı/mi"},{"position":21,"surface":"يَسْتَوِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"اِسْتَوَى","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"eşit olur mu"},{"position":22,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":23,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":23,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Merfû"},"irabReason":"Atfedildiği için merfû","gloss":"kimse"},{"position":24,"surface":"يَأْمُرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-م-ر","rootLatin":"a-m-r","lemma":"أَمَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"emreder"},{"position":25,"surface":"بِٱلْعَدْلِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":25,"surface":"ٱلْعَدْلِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-د-ل","rootLatin":"ʿ-d-l","lemma":"عَدْل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"adalet"},{"position":26,"surface":"وَهُوَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":26,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":27,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":28,"surface":"صِرَٰطٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ر-ط","rootLatin":"ṣ-r-ṭ","lemma":"صِرَاط","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yol"},{"position":29,"surface":"مُّسْتَقِيمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"مُسْتَقِيم","form":"İstif'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"dosdoğru"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 76. ayet, Allah'ın iki farklı insan tipini misal vererek aralarındaki zıtlığı ve adaletin önemini vurgular. Ayet, 'mesel', 'ebkem', 'kell', 'yestevî' ve 'adl' gibi anahtar kavramlar üzerinden, acizliğin ve faydasızlığın karşısına adaleti ve doğru yolu koyarak derin bir semantik karşılaştırma sunar.","keyConcepts":[{"word":"مَثَلًا","root":"م ث ل","rootLatin":"m-s-l","meaning":"Allah'ın bir durumu açıklamak veya bir gerçeği somutlaştırmak için kullandığı örnek, benzetme.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mesel (مثل), bir şeyin benzeri, dengi anlamına gelir. Kur'an'da ise genellikle bir hakikati zihne yaklaştırmak için kullanılan söz veya durum benzetmesi olarak geçer. Bu ayette, Allah'ın iki farklı insan tipini karşılaştırmak için kullandığı bir temsili anlatımdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Mesel (مثل), mecazi bir anlatım olup, bir şeyi başka bir şeye benzeterek açıklama yöntemidir. Burada, Allah'ın insanlara bir ders vermek amacıyla iki farklı karakteri örnek olarak sunmasıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu'ya göre 'mesel' (مثَل), Kur'an'da soyut bir fikri veya ahlaki bir ilkeyi somutlaştırmak için kullanılan bir araçtır. Bu ayetteki 'mesel', iki zıt insan tipinin karşılaştırılması yoluyla, Allah'ın kudretini ve adaletin değerini vurgulayan didaktik bir işlev görür."}]},{"word":"أَبْكَمُ","root":"ب ك م","rootLatin":"b-k-m","meaning":"Konuşma yeteneği olmayan, dilsiz; mecazi olarak da idrak ve ifade yeteneğinden yoksun.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ebkem (أبكم), doğuştan konuşamayan kişidir. Ayetteki bağlamda, sadece fiziksel dilsizliği değil, aynı zamanda faydalı bir söz söyleme, akıl yürütme ve başkalarına rehberlik etme yeteneğinden yoksunluğu da ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Bekem (بكم), konuşma yeteneğinin olmamasıdır. Kur'an'da bazen hakikati idrak edemeyen veya onu dile getiremeyen kişiler için de kullanılır. Bu ayette, dilsizliğin yanı sıra, hiçbir şeye gücü yetmeme ve faydasız olma durumunu pekiştiren bir niteliktir."}]},{"word":"كَلٌّ","root":"ك ل ل","rootLatin":"k-l-l","meaning":"Başkasına yük olan, ağır gelen, faydasız ve zahmetli kişi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Kell (كلّ), başkasına yük olan, onu yoran ve ondan fayda görülemeyen kişi veya şeydir. Ayetteki 'o efendisine yüktür' ifadesi, bu kişinin sadece dilsiz ve aciz olmakla kalmayıp, aynı zamanda çevresindekilere maddi ve manevi bir külfet olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Kell (كلّ), yorgunluk ve bitkinlik anlamına gelen 'kellâ' (كلّ) kökünden türemiştir. Bir kişiye 'kell' denilmesi, onun başkasına yük olması, onu yorması ve ondan bir fayda gelmemesi demektir. Bu, ayetteki dilsiz ve aciz kişinin toplumsal faydasızlığını ve bağımlılığını gösterir."}]},{"word":"يَسْتَوِى","root":"س و ى","rootLatin":"s-v-y","meaning":"Eşit olmak, denk olmak, aynı seviyede bulunmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İstivâ (استواء), bir şeyin diğerine eşit olması, denge ve uyum içinde bulunmasıdır. Ayetteki 'hel yestevî' (هل يستوي) sorusu, dilsiz, aciz ve yük olan kişi ile adaletle emreden ve doğru yolda olan kişinin asla eşit olamayacağını vurgulayan retorik bir sorudur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"İstivâ (استواء), iki şeyin nitelik veya nicelik bakımından birbirine denk olmasıdır. Bu ayette, Allah, ahlaki ve işlevsel olarak tamamen zıt iki insan tipinin eşit olamayacağını, aralarında büyük bir fark olduğunu belirtmek için bu fiili kullanır."}]},{"word":"بِٱلْعَدْلِ","root":"ع د ل","rootLatin":"a-d-l","meaning":"Adaletle, hakkaniyetle, doğru ve dengeli bir şekilde.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Adl (عدل), hak ve eşitlik üzere hükmetmek, her şeyi yerli yerine koymaktır. Ayetteki 'adaletle emreden' ifadesi, ikinci kişinin sadece doğru yolda olmakla kalmayıp, aynı zamanda toplumsal düzeni ve hakkaniyeti tesis etme çabasını da gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Adl (عدل), bir şeyi doğru ve dengeli bir şekilde yerine getirmektir. Bu, hem bireysel davranışlarda hem de toplumsal ilişkilerde hakkaniyeti gözetmeyi ifade eder. Ayette, bu kavram, ilk kişinin faydasızlığına karşılık, ikinci kişinin topluma olan olumlu katkısını ve rehberliğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'adl' (عدل) kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu belirtir; hakkaniyet, denge, eşitlik ve doğru hüküm verme gibi anlamları içerir. Bu ayette, 'adaletle emretmek', sadece kişisel bir erdem değil, aynı zamanda toplumu iyiliğe yönlendiren aktif bir rolü ifade eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/76*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/76*