# Nahl Sûresi, 90. Âyet (16:90)

> ۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُ بِٱلْعَدْلِ وَٱلْإِحْسَـٰنِ وَإِيتَآئِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَيَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ وَٱلْبَغْىِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

*İnna(A)llâhe ye/muru bil'adli vel-ihsâni ve-îtâ-i żî-lkurbâ veyenhâ ‘ani-lfahşâ-i velmunkeri velbaġy(i)(c) ya'izukum le'allekum teżekkerûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz Allah, adaleti, iyilik yapmayı, yakınlara yardım etmeyi emreder; hayasızlığı, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/90

---

## Tefsir

{"topics":["adalet","sosyal-dayanisma","edep-haya","emr-i-maruf"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":2,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":3,"surface":"يَأْمُرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-م-ر","rootLatin":"a-m-r","lemma":"أَمَرَ","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"emreder"},{"position":4,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":4,"surface":"ٱلْعَدْلِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-د-ل","rootLatin":"'-d-l","lemma":"عَدْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"adalet"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱلْإِحْسَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-س-ن","rootLatin":"h-s-n","lemma":"إِحْسَان","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"iyilik"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"إِيتَآئِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"verme"},{"position":7,"surface":"ذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Hamse","root":"ذ-و-و","rootLatin":"dh-w-w","lemma":"ذُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sahip"},{"position":8,"surface":"ٱلْقُرْبَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ر-ب","rootLatin":"q-r-b","lemma":"قُرْبَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yakınlık"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"يَنْهَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ه-ي","rootLatin":"n-h-y","lemma":"نَهَى","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yasaklar"},{"position":10,"surface":"عَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":11,"surface":"ٱلْفَحْشَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ح-ش","rootLatin":"f-h-sh","lemma":"فَحْشَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hayasızlık"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"ٱلْمُنكَرِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ن-ك-ر","rootLatin":"n-k-r","lemma":"مُنْكَر","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"fenalık"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"ٱلْبَغْىِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-غ-ي","rootLatin":"b-gh-y","lemma":"بَغْي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"haddi aşma"},{"position":14,"surface":"يَعِظُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ع-ظ","rootLatin":"w-'-z","lemma":"وَعَظَ","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"öğüt verir"},{"position":14,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"size"},{"position":15,"surface":"لَعَلَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teracci","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"umulur ki"},{"position":15,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Lealle'nin ismi olduğu için mebnî","gloss":"siz"},{"position":16,"surface":"تَذَكَّرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"تَذَكَّرَ","form":"Tefea'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"hatırlarsınız"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi'nin 90. ayeti, İslam ahlakının temel prensiplerini oluşturan emir ve yasakları dilbilimsel bir derinlikle sunmaktadır. Ayet, adalet, ihsan ve akrabalık hakları gibi olumlu değerleri emrederken, fuhuş, münker ve bağy gibi olumsuz davranışları yasaklayarak toplumsal ve bireysel yaşamın ahlaki çerçevesini çizmektedir. Bu kavramlar, Kur'an'ın genel mesajıyla uyumlu bir şekilde, hem bireysel erdemleri hem de toplumsal düzeni hedefleyen bir ahlak sistemini ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْعَدْلِ","root":"ع د ل","rootLatin":"a-d-l","meaning":"Bu kavram, hak ve hukuka uygun davranmayı, dengeyi ve eşitliği ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'adl' kelimesini 'eşitlik, denge ve istikamet' olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda ise, Allah'ın emrettiği 'adl', hem bireyler arası ilişkilerde hem de toplumsal hayatta hakkaniyetle hareket etmeyi, her şeyi yerli yerine koymayı ve aşırılıklardan uzak durmayı ifade eder. Bu, ilahi bir buyruk olarak, adaletin mutlak bir değer olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'adl' kavramını Kur'an'ın temel ahlaki değerlerinden biri olarak ele alır ve onu 'denge, ölçü ve hakkaniyet' anlamlarında kullanır. Ayetteki 'adl' emri, sadece hukuksal bir adalet değil, aynı zamanda kozmik bir dengeyi ve bireyin kendi içindeki dengeyi de kapsayan geniş bir anlam taşır. Allah'ın bu emri, evrensel bir ilke olarak sunulur."}]},{"word":"وَٱلْإِحْسَـٰنِ","root":"ح س ن","rootLatin":"h-s-n","meaning":"Bu kavram, iyilik yapmayı, güzellikle davranmayı ve görevini en iyi şekilde yerine getirmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ihsan'ı 'güzellik ve iyilik' olarak açıklar. Ayetteki 'ihsan' emri, sadece başkalarına iyilik yapmakla kalmayıp, aynı zamanda yapılan işi en güzel ve mükemmel şekilde yapmayı da içerir. Bu, Allah'ın kullarından beklediği bir erdem olarak, hem davranışsal hem de niyetsel bir güzelliği ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ihsan'ı 'bir şeyi güzel yapmak ve başkasına iyilikte bulunmak' olarak tanımlar. Nahl 90'daki 'ihsan' emri, adaletin ötesinde, faziletli ve cömert bir davranış biçimini ifade eder. Bu, sadece hakları yerine getirmek değil, aynı zamanda fazladan iyilikte bulunmak ve affedici olmak gibi yüksek ahlaki değerleri de kapsar."}]},{"word":"وَٱلْفَحْشَآءِ","root":"ف ح ش","rootLatin":"f-h-ş","meaning":"Bu kavram, çirkin, kötü ve ahlaka aykırı olan her türlü söz ve fiili ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'fahşâ' kelimesini 'aşırı çirkinlik ve kötülük' olarak açıklar. Ayetteki yasaklama bağlamında 'fahşâ', sadece zina gibi büyük günahları değil, aynı zamanda her türlü ahlaksızlığı, edepsizliği ve toplumda hoş karşılanmayan çirkin davranışları da kapsar. Allah'ın bu yasağı, toplumsal düzenin ve ahlaki yapının korunması amacını taşır."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'fahşâ'yı 'haddi aşan, çirkin ve kötü olan her şey' olarak tanımlar. Nahl 90'da yasaklanan 'fahşâ', bireyin ve toplumun ahlaki yapısını bozan, utanç verici ve yüz kızartıcı her türlü eylemi ifade eder. Bu yasak, İslam'ın temiz ve erdemli bir toplum yapısı oluşturma hedefini yansıtır."}]},{"word":"وَٱلْمُنكَرِ","root":"ن ك ر","rootLatin":"n-k-r","meaning":"Bu kavram, akıl ve şeriat tarafından kötü görülen, reddedilen ve hoş karşılanmayan her türlü şeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'münker'i 'akıl ve şeriat tarafından çirkin görülen, reddedilen şey' olarak açıklar. Ayetteki 'münker' yasağı, sadece belirli günahları değil, aynı zamanda toplumda genel kabul görmeyen, vicdanları rahatsız eden ve dini değerlere aykırı olan her türlü davranışı kapsar. Bu, Allah'ın kullarından uzak durmalarını istediği geniş bir kötülük yelpazesini ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'münker' kavramının 'bilinmeyen, tanınmayan ve dolayısıyla reddedilen' anlamlarından hareketle, Kur'an'da 'şeriatın ve aklın reddettiği her şey' olarak kullanıldığını belirtir. Nahl 90'daki 'münker' yasağı, İslam'ın temel prensiplerine aykırı olan, toplumda fesada yol açan ve bireyin manevi gelişimini engelleyen her türlü kötü fiili ve düşünceyi kapsar."}]},{"word":"وَٱلْبَغْىِ","root":"ب غ ى","rootLatin":"b-ğ-y","meaning":"Bu kavram, haddi aşmayı, zulmetmeyi, haksızlık yapmayı ve başkalarına tecavüz etmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'bağy' kelimesini 'haddi aşmak ve zulmetmek' olarak açıklar. Ayetteki 'bağy' yasağı, sadece başkalarına karşı yapılan haksızlıkları değil, aynı zamanda bireyin kendi nefsine karşı haddi aşmasını ve Allah'ın koyduğu sınırları çiğnemesini de içerir. Bu, toplumsal barışı ve bireysel huzuru tehdit eden her türlü aşırılığı yasaklar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'bağy'ı 'haddi aşmak, zulmetmek ve fesat çıkarmak' olarak tanımlar. Nahl 90'da yasaklanan 'bağy', bireylerin ve grupların birbirlerine karşı haksız yere saldırmalarını, başkalarının haklarına tecavüz etmelerini ve toplumda kargaşa çıkarmalarını engellemeyi amaçlar. Bu yasak, İslam'ın adalet ve düzen anlayışının temelini oluşturur."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Nahl, 16:90*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/90*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/90*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/90*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/90*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Nahl, 16:90*