# Nahl Sûresi, 93. Âyet (16:93)

> وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَٰحِدَةً وَلَـٰكِن يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِى مَن يَشَآءُ ۚ وَلَتُسْـَٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

*Velev şâa(A)llâhu lece'alekum ummeten vâhideten velâkin yudillu men yeşâu veyehdî men yeşâ/(u)(c) veletus-elunne ‘ammâ kuntum ta'melûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Allah dileseydi, sizi tek bir ümmet yapardı. Fakat O, dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola iletir. Yapmakta olduğunuz şeylerden mutlaka sorguya çekileceksiniz.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/16/93

---

## Tefsir

{"topics":["kader","hidayet-dalalet","hesap-mizan","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"شَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"diledi"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":4,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":4,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"c-ʿ-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptı"},{"position":4,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"sizi"},{"position":5,"surface":"أُمَّةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-م-م","rootLatin":"ʾ-m-m","lemma":"أُمَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir ümmet"},{"position":6,"surface":"وَٰحِدَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ح-د","rootLatin":"w-ḥ-d","lemma":"وَاحِدَة","form":"Fâile","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"tek"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"لَـٰكِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstidrak","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَـٰكِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"fakat"},{"position":8,"surface":"يُضِلُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"ḍ-l-l","lemma":"أَضَلَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"saptırır"},{"position":9,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"kimseyi"},{"position":10,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"dilerse"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"يَهْدِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"hidayet eder"},{"position":12,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"kimseye"},{"position":13,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"dilerse"},{"position":14,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":14,"surface":"تُسْـَٔلُنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-أ-ل","rootLatin":"s-ʾ-l","lemma":"سَأَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nûn-i Te'kîd ile bitiştiği için mebnî","gloss":"sorulacaksınız"},{"position":15,"surface":"عَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"hakkında"},{"position":15,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"şeyler"},{"position":16,"surface":"كُنتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":17,"surface":"تَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"ʿ-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yapıyordunuz"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nahl Suresi 93. ayet, Allah'ın iradesinin evrenselliğini ve insan eylemlerinin sorumluluğunu vurgular. Ayet, tek ümmet olma potansiyeli, hidayet ve dalalet kavramları ile amellerden sorgulanma temasını dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"شَآءَ","root":"ش ي أ","rootLatin":"ş-y-e","meaning":"Allah'ın dilemesi, irade etmesi ve takdirde bulunması anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şey' kelimesi, bir şeyin varlığını veya meydana gelmesini dilemek, irade etmek anlamına gelir. Ayetteki 'şâe' fiili, Allah'ın mutlak ve sınırsız iradesini, dilediği şeyi yaratma ve gerçekleştirme kudretini ifade eder. Allah'ın dilemesi, herhangi bir zorunluluk veya dış etki olmaksızın gerçekleşir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Meşîet (dileme), bir şeyin varlığını veya yokluğunu tercih etme gücüdür. Ayetteki 'lev şâellâhu' ifadesi, Allah'ın dileseydi her şeyi farklı bir şekilde yaratabileceğini, ancak mevcut düzenin O'nun hikmeti ve iradesi doğrultusunda olduğunu gösterir. Bu, Allah'ın kudretinin ve seçme özgürlüğünün bir beyanıdır."}]},{"word":"أُمَّةً","root":"أ م م","rootLatin":"e-m-m","meaning":"Ortak bir inanç, hedef veya zaman diliminde birleşmiş insan topluluğu anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ümmet kelimesi, bir araya gelmiş, belirli bir amaç veya din etrafında toplanmış topluluk demektir. Ayetteki 'ümmeten vâhidete' ifadesi, Allah'ın dileseydi tüm insanları tek bir din veya inanç üzerinde birleştirebileceğini, ancak bunun O'nun hikmetine uygun olmadığını belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ümmet, 'emm' kökünden türemiş olup, bir hedefe yönelmek, bir liderin peşinden gitmek anlamlarını içerir. Kur'an'da ümmet, genellikle belirli bir peygambere tabi olan veya belirli bir inancı paylaşan insan topluluğunu ifade eder. Bu ayette ise, tüm insanlığın tek bir inanç sistemi altında birleşmesi potansiyelini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu'ya göre 'ümmet', Kur'an'da sadece etnik veya coğrafi bir topluluğu değil, aynı zamanda ortak bir dinî ve ahlakî ideali paylaşan bir cemaati ifade eder. Ayetteki 'ümmeten vâhidete' kavramı, Allah'ın iradesiyle tüm insanlığın tek bir dinî ve ahlakî sistemde birleşebileceği, ancak bunun gerçekleşmemesinin ilahi bir hikmete dayandığı fikrini taşır."}]},{"word":"يُضِلُّ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Allah'ın bir kimseyi doğru yoldan saptırması, dalalete düşürmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Dalalet, doğru yoldan sapmak, şaşırmak demektir. Allah'ın 'yüdıllu' fiiliyle kullanılması, O'nun bir kimseyi kendi iradesiyle ve seçimiyle sapmaya meyilli kıldığı durumlarda, o kişinin sapmasına izin vermesi veya onu doğru yola iletmemesi anlamındadır. Bu, cebir değil, kişinin kendi eğilimlerine karşılık gelen ilahi bir tasarruftur."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Dalalet, doğru yoldan ayrılmak, hedefi şaşırmaktır. Allah'ın 'yüdıllu' fiili, O'nun bir kimseyi kendi iradesiyle ve seçimiyle sapmaya meyilli kıldığı durumlarda, o kişinin sapmasına izin vermesi veya onu doğru yola iletmemesi anlamındadır. Bu, cebir değil, kişinin kendi eğilimlerine karşılık gelen ilahi bir tasarruftur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'dalalet' kavramının Kur'an'da genellikle kişinin kendi iradesiyle yaptığı yanlış seçimler sonucunda Allah'ın o kişiyi doğru yoldan uzaklaştırması şeklinde anlaşıldığını belirtir. Ayetteki 'yüdıllu men yeşâü' ifadesi, Allah'ın mutlak iradesi çerçevesinde, kişinin kendi eğilimlerine göre dalalete düşmesine izin vermesini ifade eder."}]},{"word":"يَهْدِى","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Allah'ın bir kimseyi doğru yola iletmesi, hidayete erdirmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Hidayet, doğru yolu göstermek, kılavuzluk etmek demektir. Allah'ın 'yehdî' fiiliyle kullanılması, O'nun bir kimseyi kendi iradesiyle ve seçimiyle doğru yola yöneldiğinde, o kişiye doğru yolu göstermesi ve onu başarıya ulaştırması anlamındadır. Bu, kişinin çabasına karşılık gelen ilahi bir lütuftur."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hidayet, doğru yolu bulmak veya doğru yola iletmek demektir. Allah'ın 'yehdî' fiili, O'nun bir kimseyi kendi iradesiyle ve seçimiyle doğru yola yöneldiğinde, o kişiye doğru yolu göstermesi ve onu başarıya ulaştırması anlamındadır. Bu, kişinin çabasına karşılık gelen ilahi bir lütuftur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hidayet'in Kur'an'da sadece bir yol gösterme değil, aynı zamanda o yolda başarıya ulaştırma ve ilahi rehberlik anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yehdî men yeşâü' ifadesi, Allah'ın mutlak iradesi çerçevesinde, kişinin kendi eğilimlerine göre hidayete ermesine izin vermesini ifade eder."}]},{"word":"تَعْمَلُونَ","root":"ع م ل","rootLatin":"a-m-l","meaning":"İnsanların dünyada yaptıkları her türlü fiil, eylem ve davranışları ifade eder.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Amel, bir fiili kasten ve iradeyle yapmaktır. Ayetteki 'mâ küntüm ta'melûne' ifadesi, insanların dünyada bilinçli olarak yaptıkları her türlü iyi veya kötü işi kapsar. Bu, ahirette sorgulanacak olan eylemlerin temelini oluşturur."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Amel, bir işi yapmak, icra etmek demektir. Kur'an'da amel, genellikle insanın iradesiyle gerçekleştirdiği ve karşılığını göreceği fiilleri ifade eder. Bu ayette, insanların dünyadaki tüm eylemlerinden sorumlu tutulacakları ve bu eylemlerin ilahi adalet önünde bir karşılığı olacağı vurgulanır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'amel' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel eylemleri değil, aynı zamanda niyetleri ve kalbî durumları da kapsadığını belirtir. Ayetteki 'ta'melûne' ifadesi, insanın tüm fiillerinin, niyetleriyle birlikte Allah katında kayıt altına alındığını ve ahirette bu amellerden sorgulanacağını açıkça ortaya koyar."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/93*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/93*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/93*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/93*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/93*
- **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16/93*