# İsrâ Sûresi, 16. Âyet (17:16) > وَإِذَآ أَرَدْنَآ أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا۟ فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا ٱلْقَوْلُ فَدَمَّرْنَـٰهَا تَدْمِيرًا *Ve-iżâ eradnâ en nuhlike karyeten emernâ mutrafîhâ fefesekû fîhâ fehakka ‘aleyhâ-lkavlu fedemmernâhâ tedmîrâ(n)* **Meal (Diyanet):** Biz bir memleketi helak etmek istediğimizde, onun refah içinde yaşayan şımarık elebaşlarına (itaati) emrederiz de onlar orada kötülük işlerler. Böylece o memleket hakkındaki hükmümüz gerçekleşir de oranın altını üstüne getiririz. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/16 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"İsrâ Suresi 16. ayet, Allah'ın bir toplumu helak etme sürecini, özellikle 'mütreflerin' fesat çıkarması ve bunun sonucunda ilahi hükmün gerçekleşmesini dilbilimsel bir derinlikle anlatmaktadır. Ayet, ilahi irade, toplumsal yozlaşma ve bunun kaçınılmaz sonucunu vurgulayan anahtar kavramlar etrafında şekillenir.","keyConcepts":[{"word":"أَرَدْنَا","root":"ر و د","rootLatin":"r-v-d","meaning":"Allah'ın bir şeyi yapmaya yönelik iradesini ve dilemesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'irâde' kelimesinin 'revd' kökünden geldiğini ve bir şeyi talep etme, isteme anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın bir şehri helak etme yönündeki kesin ve mutlak dilemesini, yani ilahi iradenin tecellisini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'irâde'yi, bir işi yapmaya veya terk etmeye yönelik kesin bir meyil olarak tanımlar. Ayetteki 'eradnâ' ifadesi, Allah'ın bir şehri helak etme kararının, o şehrin durumuna binaen ortaya çıkan ilahi bir meyil ve kesin bir hüküm olduğunu gösterir."}]},{"word":"نُهْلِكَ","root":"ه ل ك","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Bir şeyi tamamen yok etmek, helak etmek, ortadan kaldırmak anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'helak' kelimesinin bir şeyin tamamen ortadan kalkması, yok olması anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'nühlike' ifadesi, Allah'ın bir şehri tamamen yıkıma uğratma, varlığını sona erdirme eylemini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'helak'ın, bir şeyin faydasının veya varlığının sona ermesi olduğunu açıklar. Ayetteki bağlamda, bir şehrin toplumsal düzeninin, ahlaki yapısının ve nihayetinde fiziksel varlığının tamamen çöküşünü ifade eder."}]},{"word":"قَرْيَةً","root":"ق ر ي","rootLatin":"k-r-y","meaning":"İnsanların toplu halde yaşadığı yerleşim yeri, şehir veya kasaba anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'karye' kelimesinin Kur'an'da hem küçük yerleşim yerleri hem de büyük şehirler için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'karyeten' ifadesi, belirli bir topluluğun yaşadığı, ahlaki yozlaşmanın görüldüğü ve helak edilmeye layık görülen bir yerleşim birimini temsil eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'karye'nin, insanların bir araya geldiği, toplandığı yer olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, sadece fiziksel bir mekanı değil, aynı zamanda o mekanda yaşayan ve belirli bir ahlaki duruma sahip olan topluluğu da kapsar."}]},{"word":"مُتْرَفِيهَا","root":"ت ر ف","rootLatin":"t-r-f","meaning":"Şımarık, refah içinde yaşayan, lüks ve sefahat düşkünü olan kimselerdir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'mütreflerin' dünya nimetlerine aşırı düşkün, şımarık ve azgın kimseler olduğunu belirtir. Ayetteki 'mütreffîhâ' ifadesi, bir şehrin helakına yol açan, toplumsal fesadın öncüsü olan zengin ve sorumsuz kesimi işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'teref' kökünün, nimet içinde yaşamak ve bu nimetin verdiği şımarıklıkla haddi aşmak anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'mütreffîhâ', Allah'ın emirlerine karşı gelen, refahın getirdiği azgınlıkla yoldan çıkan ve toplumu fesada sürükleyen elit tabakayı ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'mütreflerin' Kur'an'da genellikle peygamberlerin mesajlarına karşı çıkan, zenginlik ve güçleriyle övünen, ahlaki çöküşün sembolü olan kişiler olarak tasvir edildiğini belirtir. Bu ayette de, ilahi emirlere karşı gelerek şehrin helakına sebep olan kesimi temsil ederler."}]},{"word":"فَفَسَقُوا۟","root":"ف س ق","rootLatin":"f-s-k","meaning":"Allah'ın emirlerine karşı gelmek, itaatten çıkmak, yoldan sapmak ve günah işlemek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fısk' kelimesinin, bir şeyin kabuğundan çıkması gibi, itaatten çıkmak ve haddi aşmak anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fefesekû' ifadesi, mütreflerin Allah'ın emirlerine uymayarak, ahlaki sınırları aşarak isyan etmelerini ve yoldan çıkmalarını anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fısk'ın, şeriatın sınırlarından çıkmak olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, mütreflerin Allah'ın kendilerine emrettiği doğru yoldan saparak, günah ve isyan içinde yaşamalarını ve böylece şehrin helakını hak etmelerini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fısk'ın, Kur'an'da genellikle Allah'ın koyduğu sınırları aşma, itaatsizlik ve günahkarlık anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, mütreflerin ilahi emirlere karşı gelerek işledikleri ahlaki sapmayı ve toplumsal yozlaşmayı ifade eder."}]},{"word":"فَدَمَّرْنَـٰهَا","root":"د م ر","rootLatin":"d-m-r","meaning":"Bir şeyi tamamen yıkmak, yerle bir etmek, kökten yok etmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tedmîr' kelimesinin, bir şeyi tamamen harap etmek, yıkmak ve ortadan kaldırmak anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fedemmernâhâ' ifadesi, Allah'ın o şehri, mütreflerin fesadı sonucunda tamamen yok etme, yerle bir etme eylemini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tedmîr'in, bir şeyi kökten söküp atmak, tamamen yok etmek olduğunu açıklar. Ayetteki kullanımı, ilahi cezanın şiddetini ve şehrin varlığının tamamen sona erdirilmesini ifade eder."}]}]} ## Tefsir {"topics":["kissa-gecmis-kavimler","imtihan-bela","hukuk-ceza","musrikler"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"إِذَآ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman"},{"position":2,"surface":"أَرَدْنَآ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"أَرَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"istedik"},{"position":3,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":4,"surface":"نُّهْلِكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-ل-ك","rootLatin":"h-l-k","lemma":"أَهْلَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i nasb 'أَن' ile mansûb","gloss":"helak edelim"},{"position":5,"surface":"قَرْيَةً","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ر-ي","rootLatin":"q-r-y","lemma":"قَرْيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir şehri"},{"position":6,"surface":"أَمَرْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-م-ر","rootLatin":"a-m-r","lemma":"أَمَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"emrettik"},{"position":7,"surface":"مُتْرَفِي","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ت-ر-ف","rootLatin":"t-r-f","lemma":"مُتْرَف","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"şımarıklarını"},{"position":7,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece"},{"position":8,"surface":"فَسَقُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-س-ق","rootLatin":"f-s-q","lemma":"فَسَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yoldan çıktılar"},{"position":9,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":9,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onda"},{"position":10,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece"},{"position":10,"surface":"حَقَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hak oldu"},{"position":11,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":11,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":12,"surface":"ٱلْقَوْلُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"söz"},{"position":13,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece"},{"position":13,"surface":"دَمَّرْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"د-م-ر","rootLatin":"d-m-r","lemma":"دَمَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yerle bir ettik"},{"position":13,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":14,"surface":"تَدْمِيرًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"د-م-ر","rootLatin":"d-m-r","lemma":"تَدْمِير","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"tamamen yok etme"}] ## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *17/16* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *17/16* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *17/16* - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *17/16* - **Enbiyâ Sûresi** · *17/16* - **Kelime-i Dâvûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *17/16* - **Kelime-i Dâvûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *17/16* - **Enbiyâ Sûresi** · *17/16*