# İsrâ Sûresi, 24. Âyet (17:24) > وَٱخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ ٱلذُّلِّ مِنَ ٱلرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ٱرْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا *Vaḣfid lehumâ cenâha-żżulli mine-rrahmeti vekul rabbi-rhamhumâ kemâ rabbeyânî saġîrâ(n)* **Meal (Diyanet):** Onlara merhamet ederek tevazu kanadını indir ve de ki: "Rabbim! Tıpkı beni küçükken koruyup yetiştirdikleri gibi sen de onlara acı." **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/24 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"İsrâ Suresi'nin 24. ayeti, ebeveynlere karşı gösterilmesi gereken derin saygı, tevazu ve merhameti vurgular. Ayet, mecazi ifadelerle bu ahlaki yükümlülüğü dilbilimsel olarak zengin bir şekilde ifade ederken, özellikle 'kanat germe' ve 'merhamet' kavramları üzerinden ebeveyn-çocuk ilişkisinin kutsallığını ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱخْفِضْ","root":"خ ف ض","rootLatin":"h-f-d","meaning":"Alçaltmak, indirmek, tevazu göstermek anlamında bir emir fiilidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hafḍ' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi yukarıdan aşağıya indirmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'cenâha' (kanat) ile birlikte kullanıldığında, tevazu ve alçakgönüllülükle muamele etmeyi, ebeveynlere karşı kibirden uzak durmayı ifade eder. Bu, mecazi olarak onlara karşı boyun eğmeyi ve hizmet etmeyi simgeler."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'İhfıd lehümâ cenâha' ifadesini 'onlara karşı tevazu göster' şeklinde açıklar. Bu, mecazi bir anlatım olup, kuşun yavrularına kanatlarını gererek onları koruması ve şefkat göstermesi gibi, evladın da ebeveynine karşı şefkat ve tevazu ile muamele etmesini ifade eder."}]},{"word":"جَنَاحَ","root":"ج ن ح","rootLatin":"c-n-h","meaning":"Kuşun kanadı anlamına gelir ve ayette mecazi olarak koruma, şefkat ve tevazu sembolü olarak kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cenâh' kelimesinin aslen kuşun uçma organı olduğunu, ancak bu ayette 'züll' (alçakgönüllülük) ile birleşerek mecazi bir anlam kazandığını belirtir. Evladın ebeveynine karşı kanatlarını indirmesi, onlara karşı boyun eğmesi, tevazu göstermesi ve onları koruyup kollaması anlamındadır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'cenâh'ın bir şeyin yan tarafı anlamına da geldiğini ve bu ayette 'züll' ile birlikte kullanıldığında, ebeveynlere karşı gösterilen tevazu ve şefkatin bir metaforu olduğunu ifade eder. Evladın ebeveynine karşı kendini alçaltması ve onlara karşı yumuşak davranması gerektiğini vurgular."}]},{"word":"ٱلذُّلِّ","root":"ذ ل ل","rootLatin":"z-l-l","meaning":"Boyun eğme, alçakgönüllülük, tevazu anlamlarına gelir ve ayette ebeveynlere karşı gösterilmesi gereken saygılı tutumu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'züll' kelimesinin iki anlamı olduğunu belirtir: Biri övgüye değer olan 'tevazu' ve 'boyun eğme', diğeri ise yerilen 'aşağılanma' ve 'hor görülme'. Bu ayetteki kullanımı, övgüye değer olan tevazu ve alçakgönüllülüktür. Evladın ebeveynine karşı gösterdiği bu tutum, onların hakkını teslim etme ve onlara karşı kibirden uzak durma anlamındadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'züll' kavramının genellikle Allah'a karşı gösterilen boyun eğme ve tevazu bağlamında kullanıldığını, ancak bu ayette ebeveynlere karşı gösterilmesi gereken ahlaki bir erdem olarak karşımıza çıktığını belirtir. Bu, kişinin kendi nefsini ebeveynlerinin önünde alçaltması ve onlara karşı saygılı bir tutum sergilemesi anlamına gelir."}]},{"word":"ٱلرَّحْمَةِ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Merhamet, şefkat, acıma ve bağışlama anlamlarını içeren geniş bir kavramdır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'rahmet'in kalpteki incelik ve şefkatten kaynaklanan bir durum olduğunu ve bu ayette evladın ebeveynine karşı hissetmesi gereken derin şefkat ve acıma duygusunu ifade ettiğini belirtir. Bu, sadece bir duygu değil, aynı zamanda bu duygunun gerektirdiği davranışları da kapsar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rahmet' kelimesinin Kur'an'da hem Allah'ın kullarına yönelik lütfunu hem de insanlar arasındaki şefkat ve merhameti ifade ettiğini vurgular. Bu ayetteki 'min' edatıyla birlikte 'min er-rahmeti' (merhametten dolayı) ifadesi, evladın ebeveynine karşı gösterdiği tevazu ve şefkatin kaynağının kalbindeki merhamet olduğunu açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"ٱرْحَمْهُمَا","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Allah'tan ebeveynlere merhamet etmesini isteme emri olup, onların yetiştirme çabalarına karşılık bir dua niteliğindedir.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'İrhamhümâ' fiilinin, evladın ebeveynine karşı duyduğu minnet ve şükranın bir ifadesi olarak Allah'tan onlar için merhamet dilemesini emrettiğini belirtir. Bu, ebeveynlerin çocuklarına gösterdiği şefkat ve emeğe karşılık, Allah'ın da onlara aynı şekilde muamele etmesi için yapılan bir duadır."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'rahmet'in Allah'a nispet edildiğinde lütuf ve ihsan, insanlara nispet edildiğinde ise şefkat ve acıma anlamına geldiğini açıklar. Bu ayetteki 'İrhamhümâ' emri, Allah'tan ebeveynlere lütuf ve bağışlamasını talep etmeyi ifade eder, onların dünyevi ve uhrevi hayatlarında iyilik görmeleri için yapılan bir yakarıştır."}]},{"word":"رَبَّيَانِى","root":"ر ب و","rootLatin":"r-b-w","meaning":"Beni büyüttüler, yetiştirdiler, terbiye ettiler anlamında olup, ebeveynlerin çocuk üzerindeki emeğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'terbiye' kelimesinin aslen bir şeyi aşamalı olarak geliştirmek, büyütmek ve olgunlaştırmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'rabbeyânî' ifadesi, ebeveynlerin çocuğu küçük yaşlardan itibaren beslemesi, büyütmesi, eğitmesi ve ona bakması gibi kapsamlı bir emeği ve sorumluluğu ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'rabbeyânî' kelimesini 'beni büyüttüler, bana baktılar' şeklinde açıklar. Bu, ebeveynlerin çocuklarına karşı gösterdikleri maddi ve manevi tüm bakım ve yetiştirme çabalarını kapsayan bir fiildir. Ayet, bu emeğe karşılık Allah'tan onlar için merhamet dilenmesini emreder."}]}]} ## Tefsir {"topics":["merhamet","tevazu","dua","aile-nikah"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱخْفِضْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"خ-ف-ض","rootLatin":"ḫ-f-ḍ","lemma":"خَفَضَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"indir"},{"position":2,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":2,"surface":"هُمَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahalde mebnîdir.","gloss":"o ikisi"},{"position":3,"surface":"جَنَاحَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ح","rootLatin":"j-n-ḥ","lemma":"جَنَاح","form":"-","features":{"number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kanadını"},{"position":4,"surface":"ٱلذُّلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ذ-ل-ل","rootLatin":"ḏ-l-l","lemma":"ذُلّ","form":"-","features":{"number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"alçak gönüllülüğün"},{"position":5,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":6,"surface":"ٱلرَّحْمَةِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-ḥ-m","lemma":"رَحْمَة","form":"-","features":{"number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"merhamet"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"قُل","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"de"},{"position":8,"surface":"رَّبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nidâ harfi hazfedilmiş mansûb","gloss":"Rabbim"},{"position":9,"surface":"ٱرْحَمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-ḥ-m","lemma":"رَحِمَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"merhamet et"},{"position":9,"surface":"هُمَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnîdir.","gloss":"o ikisine"},{"position":10,"surface":"كَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve Masdariye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَمَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi"},{"position":11,"surface":"رَبَّيَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ب-و","rootLatin":"r-b-w","lemma":"رَبَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, fetha üzere mebnîdir.","gloss":"yetiştirdiler"},{"position":11,"surface":"نِي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker|Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnîdir. Nun-i vikaye ile gelmiştir.","gloss":"beni"},{"position":12,"surface":"صَغِيرًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ص-غ-ر","rootLatin":"ṣ-ġ-r","lemma":"صَغِير","form":"-","features":{"number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"küçükken"}]