# İsrâ Sûresi, 30. Âyet (17:30)

> إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرًۢا بَصِيرًا

*İnne rabbeke yebsutu-rrizka limen yeşâu veyakdir(u)(c) innehu kâne bi'ibâdihi ḣabîran basîrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz Rabbin, dilediğine rızkı bol bol verir ve (dilediğine) kısar. Çünkü O, gerçekten kullarından haberdardır ve onları görmektedir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/30

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"İsrâ Suresi'nin 30. ayeti, Allah'ın rızık taksimindeki mutlak kudretini ve kullarına karşı tam bir bilgi ve basiret sahibi olduğunu vurgular. Ayet, rızkın genişletilmesi ve daraltılmasının ilahi iradeye bağlı olduğunu, bu durumun Allah'ın kullarını en iyi tanımasından kaynaklandığını dilbilimsel bir derinlikle ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"يَبْسُطُ","root":"ب س ط","rootLatin":"b-s-t","meaning":"Allah'ın rızkı dilediği kimseler için genişletmesi, bollaştırması ve yayması anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'bast' kelimesinin 'genişletmek, yaymak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yebsutu' fiili, Allah'ın rızkı dilediği kuluna bolca vermesi, maddi imkanlarını genişletmesi ve hayatını kolaylaştırması şeklinde tecelli eden ilahi bir fiil olarak açıklanır. Bu, sadece maddi değil, manevi genişlemeyi de kapsayabilir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'bast' kelimesini 'genişletmek' olarak yorumlar ve bu bağlamda rızkın genişletilmesini, Allah'ın bir kuluna daha fazla imkan ve nimet vermesi olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, Allah'ın kudretinin ve iradesinin rızık üzerindeki mutlak tasarrufunu mecazi bir anlatımla ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'bast' kavramının, Allah'ın cömertliğini ve lütfunu ifade eden bir fiil olduğunu belirtir. Rızkın genişletilmesi, Allah'ın kullarına karşı olan rahmetinin ve ihsanının bir göstergesi olarak ele alınır. Bu, ilahi takdirin ve hikmetin bir yansımasıdır."}]},{"word":"ٱلرِّزْقَ","root":"ر ز ق","rootLatin":"r-z-q","meaning":"Allah tarafından canlılara verilen her türlü maddi ve manevi nimeti, geçim kaynağını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'rızk' kelimesinin 'verilen, bahşedilen şey' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'er-rizk', Allah'ın kullarına hayatlarını sürdürmeleri için lütfettiği her türlü yiyecek, içecek, mal ve mülk gibi maddi imkanları kapsar. Bu, aynı zamanda sağlık, bilgi gibi manevi nimetleri de içerebilir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'rızk'ın 'Allah'ın kullarına verdiği her şey' olduğunu ve hem dünya hem de ahiret nimetlerini kapsadığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın dilediği kimseye bolca veya ölçülü bir şekilde verdiği geçim kaynakları ve yaşam imkanları olarak anlaşılır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rızk' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve sadece maddi geçim kaynaklarını değil, aynı zamanda ilahi lütuf, bereket ve manevi gıdaları da ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın mutlak rızık verici sıfatını vurgular."}]},{"word":"وَيَقْدِرُ","root":"ق د ر","rootLatin":"k-d-r","meaning":"Allah'ın rızkı dilediği kimseler için ölçülü bir şekilde vermesi, daraltması veya takdir etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kadr' kelimesinin 'ölçü, miktar, güç ve takdir' gibi anlamlara geldiğini açıklar. Ayetteki 'yakdiru' fiili, Allah'ın rızkı dilediği kuluna belirli bir ölçüde vermesi, bazen de daraltması ve kısıtlaması anlamına gelir. Bu, ilahi hikmetin ve adaletinin bir tecellisidir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'kadr' kökünün 'belirlemek, ölçmek, gücü yetmek' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'yakdiru', Allah'ın rızkı dilediği kimseye belirli bir ölçüde, yani daraltarak veya sınırlayarak vermesi olarak yorumlanır. Bu, Allah'ın her şeye gücünün yettiğini ve her şeyi bir ölçüye göre yarattığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kadr' kavramının Kur'an'da 'ilahi takdir' ve 'ölçü' anlamlarında kullanıldığını vurgular. 'Yakdiru' fiili, Allah'ın rızık konusunda mutlak bir iradeye sahip olduğunu ve her şeyi belirli bir plana göre düzenlediğini ifade eder. Bu, rastgelelikten uzak, hikmetli bir düzeni işaret eder."}]},{"word":"خَبِيرًۢا","root":"خ ب ر","rootLatin":"h-b-r","meaning":"Allah'ın kullarının durumlarından, ihtiyaçlarından ve amellerinden tam olarak haberdar olması, her şeyi en ince ayrıntısına kadar bilmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'habîr' kelimesinin 'her şeyden haberdar olan, her şeyi bilen' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Habîran', Allah'ın kullarının iç ve dış hallerini, ihtiyaçlarını, niyetlerini ve amellerini en ince detayına kadar bildiğini ifade eder. Bu bilgi, rızık taksimindeki hikmetin temelini oluşturur."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'Habîr' isminin 'her şeyden haberdar olan, gizli ve açık her şeyi bilen' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, Allah'ın kullarının rızıklarını genişletme veya daraltma kararlarının, onların durumlarına dair tam ve eksiksiz bilgisine dayandığını gösterir."}]},{"word":"بَصِيرًا","root":"ب ص ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Allah'ın kullarının tüm hallerini, davranışlarını ve ihtiyaçlarını görmesi, müşahede etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'basîr' kelimesinin 'gören, idrak eden' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Basîran', Allah'ın kullarının tüm fiillerini, durumlarını ve ihtiyaçlarını tam olarak gördüğünü ve müşahede ettiğini ifade eder. Bu, sadece fiziksel görmeyi değil, aynı zamanda idrak ve anlayışı da kapsar. Rızık taksimindeki adalet ve hikmetin bir diğer dayanağıdır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"El-Kefevî, 'Basîr' isminin 'her şeyi gören, her şeye vakıf olan' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'Basîran' kullanımı, Allah'ın kullarının rızıkla ilgili durumlarını, sabırlarını, şükürlerini veya isyanlarını tam olarak gördüğünü ve buna göre muamele ettiğini vurgular. Bu, ilahi gözetimin ve adaletin bir ifadesidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["rizik","kader","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":2,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Rabbi","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi","izafet":"Muzâf"},{"position":2,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":3,"surface":"يَبْسُطُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-س-ط","rootLatin":"b-s-ṭ","lemma":"بَسَطَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"genişletir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":4,"surface":"ٱلرِّزْقَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ز-ق","rootLatin":"r-z-q","lemma":"رِزْق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"rızkı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":5,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kimseye","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-ا","rootLatin":"sh-y-ʾ","lemma":"شَاءَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"diler","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":7,"surface":"يَقْدِرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"daraltır/ölçüyle verir","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":8,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":9,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldu","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":10,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"عِبَادِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ب-د","rootLatin":"ʿ-b-d","lemma":"عَبْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kullarına","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"O'nun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"خَبِيرًۢا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"خ-ب-ر","rootLatin":"kh-b-r","lemma":"خَبِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"haberdar olan","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"},{"position":12,"surface":"بَصِيرًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-ṣ-r","lemma":"بَصِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin ikinci haberi veya hal olduğu için mansûb","gloss":"gören","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İnne"},{"position":2,"translit":"rabbeke"},{"position":3,"translit":"yebsutu"},{"position":4,"translit":"rrizka"},{"position":5,"translit":"limen"},{"position":6,"translit":"yeşâu"},{"position":7,"translit":"veyakdir(u)(c)"},{"position":8,"translit":"innehu"},{"position":9,"translit":"kâne"},{"position":10,"translit":"bi'ibâdihi"},{"position":11,"translit":"ḣabîran"},{"position":12,"translit":"basîrâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *17/30*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *17/30*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *17/30*