# İsrâ Sûresi, 33. Âyet (17:33)

> وَلَا تَقْتُلُوا۟ ٱلنَّفْسَ ٱلَّتِى حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلْحَقِّ ۗ وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِۦ سُلْطَـٰنًا فَلَا يُسْرِف فِّى ٱلْقَتْلِ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ مَنصُورًا

*Velâ taktulû-nnefse-lletî harrama(A)llâhu illâ bilhakk(i)(k) vemen kutile mazlûmen fekad ce'alnâ liveliyyihi sultânen felâ yusrif fî-lkatl(i)(s) innehu kâne mensûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Haklı bir sebep olmadıkça, Allah'ın, öldürülmesini haram kıldığı cana kıymayın. Kim haksız yere öldürülürse, biz onun velisine yetki vermişizdir. Ancak o da (kısas yoluyla) öldürmede meşru ölçüleri aşmasın. Çünkü kendisine yardım edilmiştir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/33

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"İsrâ Suresi 33. ayet, canın kutsallığını ve haksız yere adam öldürmenin yasaklığını vurgularken, öldürülenin velisine tanınan yetkiyi ve bu yetkinin sınırlarını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Ayet, 'katl' fiili üzerinden cinayet kavramını, 'nefs' ile canın değerini ve 'sultân' ile de veliye verilen hakkın mahiyetini ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"تَقْتُلُوا۟","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Öldürmek, cana kıymak fiilinin yasaklanmış hali.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'katl' kelimesini ruhu bedenden ayırmak olarak tanımlar. Ayetteki 'lâ taktulû' ifadesi, Allah'ın haram kıldığı cana haksız yere kıymayı kesin bir dille yasaklar ve bu fiilin büyük bir günah olduğunu belirtir. Bu yasak, canın kutsallığına vurgu yapar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'katl' kelimesinin mecazi kullanımlarına değinse de, bu ayetteki kullanımının doğrudan ve hakiki anlamda 'öldürmek' olduğunu belirtir. 'Lâ taktulû' emri, fiilin kendisini yasaklar ve bu yasağın istisnası olarak 'illâ bi'l-hakk' (ancak hak ile) ifadesiyle meşru müdafaa veya kısas gibi durumları işaret eder."}]},{"word":"ٱلنَّفْسَ","root":"ن ف س","rootLatin":"n-f-s","meaning":"Can, ruh, insan varlığı; ayette kutsallığı vurgulanan yaşam.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nefs' kelimesini hem ruh hem de bedenle birlikte insan varlığı olarak açıklar. Ayetteki 'en-nefse' ifadesi, Allah tarafından yaratılmış ve kendisine ruh üflenmiş her canlının, özellikle de insanın yaşam hakkının dokunulmazlığını vurgular. 'Haramallâhu' (Allah'ın haram kıldığı) ifadesiyle bu canın kutsallığı pekiştirilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'nefs' kavramının sadece bireysel ruhu değil, aynı zamanda kişinin özünü, benliğini ve yaşamını ifade ettiğini belirtir. Bu ayette 'nefs'in öldürülmesi yasağı, İslam'ın insan yaşamına verdiği değeri ve bu yaşamın korunmasının temel bir ahlaki ilke olduğunu gösterir."}]},{"word":"سُلْطَـٰنًا","root":"س ل ط","rootLatin":"s-l-t","meaning":"Yetki, güç, delil; öldürülenin velisine tanınan hak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sultân' kelimesini hem delil ve hüccet hem de güç ve yetki anlamında kullanır. Ayetteki 'cealnâ li-veliyyihî sultânen' ifadesi, haksız yere öldürülenin velisine, katilden kısas talep etme veya diyet alma gibi yasal bir yetki verildiğini gösterir. Bu yetki, keyfi bir intikam değil, şeriatın belirlediği sınırlar içinde bir haktır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'sultân'ı, bir şeyi yapmaya veya yaptırmaya güç yetirme olarak tanımlar. Bu ayetteki 'sultân', veliye tanınan yasal hakkı ifade eder. Ancak ayetin devamında 'felâ yüsrif fi'l-katl' (öldürmekte aşırı gitmesin) uyarısıyla bu yetkinin sınırlı olduğu ve adaletin dışına çıkılmaması gerektiği vurgulanır."}]},{"word":"يُسْرِف","root":"س ر ف","rootLatin":"s-r-f","meaning":"Aşırı gitmek, haddi aşmak, israf etmek; velinin yetkisini kullanırken ölçüyü kaçırmaması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'isrâf'ı, her işte haddi aşmak olarak tanımlar. Ayetteki 'felâ yüsrif fi'l-katl' ifadesi, öldürülenin velisine tanınan kısas veya diyet hakkını kullanırken, belirlenen sınırların dışına çıkılmaması gerektiğini emreder. Örneğin, bir cana karşılık birden fazla cana kıymak veya masum birine zarar vermek israf olarak kabul edilir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'isrâf' kelimesinin bu bağlamda 'haddi aşmak' ve 'zulmetmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Veliye verilen yetki, adaleti sağlamak içindir, intikam duygusuyla zulme dönüşmemelidir. Bu, İslam hukukunun temel prensiplerinden biri olan ölçülülük ve adaletin önemini vurgular."}]},{"word":"مَنصُورًا","root":"ن ص ر","rootLatin":"n-s-r","meaning":"Yardım görmüş, desteklenmiş; haksız yere öldürülenin Allah tarafından desteklendiği.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nasr' kelimesini düşmana karşı yardım etmek olarak açıklar. Ayetteki 'innehû kâne mansûran' ifadesi, haksız yere öldürülen kişinin Allah katında yardım görmüş, yani hakkı korunmuş ve intikamı alınması meşru kılınmış olduğunu belirtir. Bu, veliye tanınan yetkinin ilahi bir dayanağı olduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'mansûr' kelimesinin pasif fiil (mef'ûl) kalıbında, kendisine yardım edilmiş kişi anlamına geldiğini ifade eder. Bu ayette, haksız yere öldürülenin, Allah tarafından hakkının iadesi konusunda desteklendiği ve velisinin bu hakkı talep etmesinin meşru olduğu vurgulanır. Bu ifade, veliye verilen yetkinin meşruiyetini pekiştirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["hukuk-ceza","adalet","helal-haram"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve, -me"},{"position":2,"surface":"تَقْتُلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy harfi olan 'lâ'dan sonra geldiği için meczûm","gloss":"öldürmeyin"},{"position":3,"surface":"ٱلنَّفْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"canı, nefsi"},{"position":4,"surface":"ٱلَّتِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّتِى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî, 'en-nefse' kelimesinin sıfatı konumunda","gloss":"ki o"},{"position":5,"surface":"حَرَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"haram kıldı"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":7,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisnâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak, hariç"},{"position":8,"surface":"بِٱلْحَقِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":8,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hak ile"},{"position":9,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i şart olduğu için mebnî, mübteda konumunda","gloss":"kim"},{"position":10,"surface":"قُتِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"öldürüldü"},{"position":11,"surface":"مَظْلُومًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"مَظْلُوم","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"zulmedilmiş olarak, haksız yere"},{"position":12,"surface":"فَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde, gerçekten"},{"position":12,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gerçekten"},{"position":13,"surface":"جَعَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldık, verdik"},{"position":14,"surface":"لِوَلِيِّهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":14,"surface":"وَلِيِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"وَلِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"velisine"},{"position":14,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":15,"surface":"سُلْطَـٰنًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ل-ط","rootLatin":"s-l-t","lemma":"سُلْطَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir yetki"},{"position":16,"surface":"فَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde, -me"},{"position":16,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"hayır, -me"},{"position":17,"surface":"يُسْرِف","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-ر-ف","rootLatin":"s-r-f","lemma":"أَسْرَفَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy harfi olan 'lâ'dan sonra geldiği için meczûm","gloss":"aşırı gitmesin"},{"position":18,"surface":"فِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":19,"surface":"ٱلْقَتْلِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"öldürmede"},{"position":20,"surface":"إِنَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz ki"},{"position":20,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":21,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî (Nâkıs)","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":22,"surface":"مَنصُورًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ن-ص-ر","rootLatin":"n-s-r","lemma":"مَنصُور","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"yardım edilmiş"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Dâvûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *17/33*
- **Kelime-i Dâvûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *17/33*
- **Kelime-i Dâvûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *17/33*