# İsrâ Sûresi, 51. Âyet (17:51)

> أَوْ خَلْقًا مِّمَّا يَكْبُرُ فِى صُدُورِكُمْ ۚ فَسَيَقُولُونَ مَن يُعِيدُنَا ۖ قُلِ ٱلَّذِى فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۚ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هُوَ ۖ قُلْ عَسَىٰٓ أَن يَكُونَ قَرِيبًا

*Ev ḣalkan mimmâ yekburu fî sudûrikum(c) feseyekûlûne men yu'îdunâ(s) kuli-lleżî fatarakum evvele merra(tin)(c) feseyunġidûne ileyke ruûsehum veyekûlûne metâ hu(ve)(s) kul ‘asâ en yekûne karîbâ(n)*

**Meal (Diyanet):** "Yahut aklınızca, diriltilmesi daha da imkansız olan başka bir varlık olun, (yine de diriltileceksiniz.)" Diyecekler ki: "Peki bizi hayata tekrar kim döndürecek?" De ki: "Sizi ilk defa yaratan." Bunun üzerine başlarını sana (alaylı bir tarzda) sallayacaklar ve "Ne zamanmış o?" diyecekler. De ki: "Yakın olsa gerek!"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/51

---

## Tefsir

{"topics":["dirilis","kiyamet","yaratilis","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"veya"},{"position":2,"surface":"خَلْقًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yaratık"},{"position":3,"surface":"مِّمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":3,"surface":"مَّا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":4,"surface":"يَكْبُرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-ب-ر","rootLatin":"k-b-r","lemma":"كَبُرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"büyür"},{"position":5,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":6,"surface":"صُدُورِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-د-ر","rootLatin":"ṣ-d-r","lemma":"صَدْر","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"göğüsler"},{"position":6,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":7,"surface":"سَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstikbal","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"سَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gelecek zaman eki"},{"position":7,"surface":"يَقُولُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"diyecekler"},{"position":8,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"kim"},{"position":9,"surface":"يُعِيدُنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-و-د","rootLatin":"ʿ-w-d","lemma":"أَعَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bizi döndürür"},{"position":9,"surface":"نَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bizi"},{"position":10,"surface":"قُلِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"de ki"},{"position":11,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o kimse ki"},{"position":12,"surface":"فَطَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ط-ر","rootLatin":"f-ṭ-r","lemma":"فَطَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":12,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi"},{"position":13,"surface":"أَوَّلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-و-ل","rootLatin":"ʾ-w-l","lemma":"أَوَّل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"ilk"},{"position":14,"surface":"مَرَّةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ر-ر","rootLatin":"m-r-r","lemma":"مَرَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"defa"},{"position":15,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":15,"surface":"سَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstikbal","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"سَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gelecek zaman eki"},{"position":15,"surface":"يُنْغِضُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-غ-ض","rootLatin":"n-ġ-ḍ","lemma":"أَنْغَضَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"sallayacaklar"},{"position":16,"surface":"إِلَيْكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e doğru"},{"position":16,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sana"},{"position":17,"surface":"رُءُوسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-أ-س","rootLatin":"r-ʾ-s","lemma":"رَأْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"başlar"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":18,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"يَقُولُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"diyecekler"},{"position":19,"surface":"مَتَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَتَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i istifham olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman"},{"position":20,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":21,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"de ki"},{"position":22,"surface":"عَسَىٰٓ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nakıs","root":"ع-س-و","rootLatin":"ʿ-s-w","lemma":"عَسَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"umulur ki"},{"position":23,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":24,"surface":"يَكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"olur"},{"position":25,"surface":"قَرِيبًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-ر-ب","rootLatin":"q-r-b","lemma":"قَرِيب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"yakın"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, yeniden dirilişin imkanını ve kaçınılmazlığını vurgularken, insanların bu konudaki şüphelerini ve Allah'ın kudretini dile getirmektedir. Seçilen anahtar kavramlar, yaratma, diriltme ve baş sallama eylemleri üzerinden bu teolojik tartışmanın dilbilimsel derinliğini ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"خَلْقًا","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yaratılmış, var edilmiş şey veya yaratma eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'halk' (خلقًا) ifadesi, Allah'ın kudretinin her türlü yaratılmışı kapsadığını, hatta insanların kendi zihinlerinde büyük gördükleri şeyleri bile yaratabileceğini ve dolayısıyla onları yeniden diriltebileceğini vurgular. Burada 'yaratılmış' anlamında kullanılmıştır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق) kelimesi, burada 'yaratılmış şey' anlamındadır. Ayetteki 'mimmâ yekburu fî sudûriküm' (kalbinizde büyüttüğünüz şeylerden) ifadesiyle birlikte, insanların dirilişin imkansız olduğunu düşündükleri, en zorlu ve en büyük gördükleri varlıkları bile Allah'ın yaratabileceğini ve yeniden var edebileceğini mecazi bir dille anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'halk' (خلق) kavramı, Allah'ın mutlak yaratma gücünü ifade eder. Bu ayette, insanların diriliş konusunda ileri sürdükleri 'imkansız' addedilen durumlar karşısında, Allah'ın 'yaratma' fiilinin sınırsızlığına dikkat çekilir. İnsanların en zorlu gördüğü 'taş' veya 'demir' gibi maddelerden bile yeniden yaratmanın mümkün olduğu vurgulanır."}]},{"word":"يُعِيدُنَا","root":"ع و د","rootLatin":"a-v-d","meaning":"Bizi tekrar diriltir, geri döndürür.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İade (إعادة) kelimesi, bir şeyi başlangıçtaki haline döndürmek, tekrar etmek demektir. Ayetteki 'men yu'îdunâ' (bizi kim tekrar diriltir?) sorusu, müşriklerin yeniden dirilişi imkansız görmelerinden kaynaklanan bir şüpheyi ifade eder. Allah'ın cevabı ise, ilk yaratılışı gerçekleştiren kudretin, ikinci yaratılışı da gerçekleştirebileceği yönündedir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Avd (عود) kökünden türeyen 'yu'îdunâ' (يُعِيدُنَا) fiili, bir şeyi tekrar etmek, geri çevirmek anlamındadır. Burada, ölümden sonraki dirilişi, yani ruhların bedenlere geri döndürülmesini ifade eder. Müşriklerin bu sorusu, Allah'ın kudretini sorgulama amacı taşırken, ayet bu sorgulamayı Allah'ın ilk yaratma gücüyle yanıtlar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"'İade' (إعادة) kavramı, Kur'an'da genellikle ölümden sonraki diriliş bağlamında kullanılır. Bu ayette, 'yu'îdunâ' (bizi tekrar diriltir) ifadesi, Allah'ın yaratma fiilinin sadece başlangıçla sınırlı olmadığını, aynı zamanda varlıkları yoktan var ettikten sonra tekrar var etme gücüne de sahip olduğunu gösterir. Bu, Allah'ın 'mu'îd' (tekrar var eden) sıfatının bir yansımasıdır."}]},{"word":"فَطَرَكُمْ","root":"ف ط ر","rootLatin":"f-t-r","meaning":"Sizi ilk defa yarattı, icat etti.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fatr (فطر), bir şeyi ilk defa, örneksiz ve benzersiz bir şekilde yaratmak demektir. Ayetteki 'fataraküm' (فَطَرَكُمْ) ifadesi, Allah'ın insanları ilk defa, hiçbir örneği olmaksızın yarattığını vurgular. Bu, yeniden dirilişin imkanına karşı çıkanlara verilen güçlü bir cevaptır; zira ilk yaratılışı gerçekleştiren kudret, ikinci yaratılışı da kolaylıkla gerçekleştirebilir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fatr (فطر) kelimesi, bir şeyi yoktan var etmek, yaratmak anlamındadır. 'Fataraküm evvele merratin' (sizi ilk defa yaratan) ifadesi, Allah'ın yaratma gücünün başlangıç noktasına işaret eder. Bu, dirilişi inkar edenlerin argümanını çürütmek için kullanılan temel bir delildir: İlk yaratma daha zor iken, ikinci yaratma daha kolaydır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fatr (فطر), bir şeyi açmak, yarmak ve ondan bir şey ortaya çıkarmak anlamlarına da gelir. Kur'an'da ise genellikle 'yaratmak' anlamında kullanılır, özellikle de ilk yaratılışı ifade eder. Ayetteki 'fataraküm' (فَطَرَكُمْ), Allah'ın insanları ilk kez, benzersiz bir şekilde var ettiğini ve bu nedenle onları tekrar diriltme gücüne de sahip olduğunu anlatır."}]},{"word":"فَسَيُنْغِضُونَ","root":"ن غ ض","rootLatin":"n-ğ-d","meaning":"Başlarını sallayacaklar, alaycı bir şekilde başlarını hareket ettirecekler.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İnğâd (إنغاض), başı aşağı yukarı sallamak, hareket ettirmek demektir. Ayetteki 'feseyünğidûne ileyke ru'ûsehum' (sana başlarını sallayacaklar) ifadesi, müşriklerin Hz. Peygamber'in sözlerine karşı alaycı, küçümseyici veya şaşkınlık ifade eden bir tepki olarak başlarını sallamalarını anlatır. Bu, onların diriliş konusundaki şüphelerini ve inançsızlıklarını gösteren bir beden dilidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Nuğd (نغض), başı hareket ettirmek, sallamak anlamına gelir. Bu ayetteki kullanımı, alay etme, küçümseme veya inanmama haliyle birlikte başı sallama eylemini ifade eder. Müşriklerin bu hareketi, Hz. Peygamber'in dirilişle ilgili sözlerini ciddiye almadıklarını ve bu konuyu alaya aldıklarını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Nuğd (نغض) fiili, başı hareket ettirmek, sallamak demektir. Genellikle olumsuz bir bağlamda, alay, şüphe veya inkar belirtisi olarak kullanılır. Ayetteki 'feseyünğidûne' (فَسَيُنْغِضُونَ) ifadesi, dirilişin yakın olduğu cevabına karşılık olarak müşriklerin gösterdiği küçümseyici ve inanmayan tavrı yansıtır."}]}]}