# İsrâ Sûresi, 64. Âyet (17:64)

> وَٱسْتَفْزِزْ مَنِ ٱسْتَطَعْتَ مِنْهُم بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِى ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَوْلَـٰدِ وَعِدْهُمْ ۚ وَمَا يَعِدُهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ إِلَّا غُرُورًا

*Vestefziz meni-steta'te minhum bisavtike ve eclib ‘aleyhim biḣaylike veraclike veşârik-hum fî-l-emvâli vel-evlâdi ve'idhum(c) vemâ ye'iduhumu-şşeytânu illâ ġurûrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** "(Haydi) onlardan gücünün yettiğinin ayağını çağrınla kaydır. Atlıların ve yayalarınla onların üzerine yürü. Onların mallarına ve evlatlarına ortak ol. Onlara vaadlerde bulun." Halbuki şeytan onlara aldatmadan başka bir şey va'detmez.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/64

---

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","mal-mulk","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱسْتَفْزِزْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ف-ز-ز","rootLatin":"f-z-z","lemma":"اِسْتَفْزَزَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"yerinden oynat"},{"position":2,"surface":"مَنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb, mebnîdir.","gloss":"kim"},{"position":3,"surface":"ٱسْتَطَعْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-و-ع","rootLatin":"ṭ-w-ʿ","lemma":"اِسْتَطَاعَ","form":"İstif'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"gücün yetti"},{"position":4,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":4,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr, mebnîdir.","gloss":"onlar"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":5,"surface":"صَوْتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-و-ت","rootLatin":"ṣ-w-t","lemma":"صَوْت","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr.","gloss":"ses"},{"position":5,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr, mebnîdir.","gloss":"senin"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"أَجْلِبْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ج-ل-ب","rootLatin":"j-l-b","lemma":"أَجْلَبَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"haykırarak yürü"},{"position":7,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":7,"surface":"هِم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr, mebnîdir.","gloss":"onlara"},{"position":8,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":8,"surface":"خَيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ي-ل","rootLatin":"ḫ-y-l","lemma":"خَيْل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr.","gloss":"atlıların"},{"position":8,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr, mebnîdir.","gloss":"senin"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"رَجِلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ج-ل","rootLatin":"r-j-l","lemma":"رَجِل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr.","gloss":"yayaların"},{"position":9,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr, mebnîdir.","gloss":"senin"},{"position":10,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"شَارِكْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"شَارَكَ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"ortak ol"},{"position":10,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb, mebnîdir.","gloss":"onlara"},{"position":11,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":12,"surface":"ٱلْأَمْوَٰلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-و-ل","rootLatin":"m-w-l","lemma":"مَال","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr.","gloss":"mallar"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"ٱلْأَوْلَـٰدِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ل-د","rootLatin":"w-l-d","lemma":"وَلَد","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr.","gloss":"çocuklar"},{"position":14,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"عِدْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-ʿ-d","lemma":"وَعَدَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"vaat et"},{"position":14,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb, mebnîdir.","gloss":"onlara"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":16,"surface":"يَعِدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-ʿ-d","lemma":"وَعَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû.","gloss":"vaat eder"},{"position":16,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb, mebnîdir.","gloss":"onlara"},{"position":17,"surface":"ٱلشَّيْطَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"ş-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû.","gloss":"şeytan"},{"position":18,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":19,"surface":"غُرُورًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"غ-ر-ر","rootLatin":"ġ-r-r","lemma":"غُرُور","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb.","gloss":"aldatmak için"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"İsrâ Suresi'nin 64. ayeti, şeytanın insanları saptırmak için kullandığı yöntemleri ve vaatlerin aldatıcılığını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Ayet, şeytanın insanları kışkırtma, onlara musallat olma, mal ve evlatlarına ortak olma ve boş vaatlerde bulunma eylemlerini tasvir ederken, bu eylemlerin temelinde yatan aldatma (ğurûr) kavramını vurgular.","keyConcepts":[{"word":"وَٱسْتَفْزِزْ","root":"ف-ز-ز","rootLatin":"f-z-z","meaning":"Şeytanın insanları yerinden oynatma, kışkırtma ve saptırma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'fezz' kelimesinin 'bir şeyi yerinden oynatmak, sarsmak' anlamına geldiğini belirtir. 'İstefziz' ise şeytanın insanları bulunduğu doğru yoldan saptırmak, kışkırtmak ve onları günaha teşvik etmek için kullandığı şiddetli bir tahriki ifade eder. Ayetteki bağlamda bu, şeytanın insanları itaatten uzaklaştırıp isyana sürüklemesidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'istefziz' fiilini 'istefzif' olarak da okunduğunu ve 'kışkırt, tahrik et' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, şeytanın insanları sesli veya sözlü telkinlerle, vesveselerle doğru yoldan saptırma çabasını mecazi olarak anlatır."}]},{"word":"وَأَجْلِبْ","root":"ج-ل-ب","rootLatin":"c-l-b","meaning":"Şeytanın insanlara karşı tüm gücüyle saldırması, onları kuşatması ve üzerine yürümesi anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ecleb' fiilinin 'toplamak, bir araya getirmek' ve 'gürültü yapmak, haykırmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ecleb aleyhim' ifadesi, şeytanın kendi ordularını (atlı ve yaya askerlerini) toplayıp insanlara karşı gürültüyle, şiddetle saldırması, onları kuşatması ve üzerlerine yürümesi mecazını taşır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'celb' kökünün 'bir şeyi bir yere çekmek, getirmek' anlamına geldiğini ifade eder. 'İclâb' ise 'gürültü yapmak, bağırıp çağırmak' ve 'bir şeyi bir yere toplamak' anlamlarını içerir. Ayetteki bağlamda şeytanın, insanları saptırmak için tüm imkanlarını seferber etmesi, vesveseleriyle onları kuşatması ve üzerlerine yürümesi anlamında kullanılır."}]},{"word":"وَشَارِكْهُمْ","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Şeytanın insanların mallarına ve çocuklarına ortak olması, yani onları haram yollara sevk ederek veya kötü ahlakla yetiştirerek bu nimetleri kirletmesi.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şirk' kökünün 'ortaklık, paydaşlık' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'şârik' fiili, şeytanın insanları haram kazançlara yöneltmek suretiyle mallarına, zina ve gayrimeşru yollarla veya kötü terbiye ile çocuklarına ortak olması mecazını ifade eder. Bu, şeytanın insanları günaha teşvik ederek onların nimetlerini kirletmesidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şirk' kavramının Kur'an'da sadece Allah'a ortak koşma anlamında değil, aynı zamanda bir şeyin başka bir şeyle karışması, iç içe geçmesi anlamında da kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'şârik' fiili, şeytanın insanların hayatına, mallarına ve çocuklarına nüfuz ederek, onları kendi kötü niyetleri doğrultusunda etkilemesi ve yönlendirmesi şeklinde bir ortaklığı ifade eder."}]},{"word":"وَعِدْهُمْ","root":"و-ع-د","rootLatin":"v-'-d","meaning":"Şeytanın insanlara boş ve aldatıcı vaatlerde bulunması, onları gelecekle ilgili asılsız ümitlere sevk etmesi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'va'd' kelimesinin 'söz vermek, bir şeyi taahhüt etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'va'd' fiili, şeytanın insanlara dünya hayatında zenginlik, güç, uzun ömür gibi cazip görünen ancak gerçekte boş ve aldatıcı olan vaatlerde bulunmasını ifade eder. Bu vaatler, insanları Allah'ın yolundan saptırmak içindir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'va'd' kavramının Kur'an'da hem hayır hem de şer için kullanılabileceğini, ancak şeytanın vaatlerinin daima aldatıcı ve kötü sonuçlar doğuracağını vurgular. Ayetteki 'va'd' fiili, şeytanın insanlara gelecekle ilgili asılsız ümitler vererek onları günaha teşvik etmesini ve bu yolla onları tuzağına düşürmesini anlatır."}]},{"word":"غُرُورًا","root":"غ-ر-ر","rootLatin":"ğ-r-r","meaning":"Şeytanın vaatlerinin sadece bir aldatma, yanıltma ve boş bir kuruntu olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'ğurûr' kelimesinin 'bir şeyi olduğundan farklı göstermek suretiyle aldatmak, yanıltmak' anlamına geldiğini belirtir. Şeytanın vaatlerinin 'ğurûr' olması, onların gerçekte hiçbir değeri olmayan, insanı boş ümitlere sevk eden ve sonunda hüsrana uğratan aldatmacalar olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ğurûr'u 'insanın kendisini veya başkasını aldatması, bir şeyi gerçekte olduğundan daha iyi veya daha kötü göstermesi' olarak tanımlar. Ayetteki 'ğurûr' kelimesi, şeytanın insanlara sunduğu tüm vaatlerin, cazip görünse de aslında içi boş, aldatıcı ve insanı felakete sürükleyen birer yanılsamadan ibaret olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ğurûr' kavramının Kur'an'da genellikle dünya hayatının geçici cazibesi ve şeytanın insanları bu cazibelerle aldatması bağlamında kullanıldığını belirtir. Şeytanın vaatlerinin 'ğurûr' olması, onların gerçek bir temeli olmayan, insanı yanıltıcı bir güvene sürükleyen ve ahiret saadetinden mahrum bırakan birer illüzyon olduğunu ifade eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *17/64*