# İsrâ Sûresi, 73. Âyet (17:73)

> وَإِن كَادُوا۟ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ ٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ لِتَفْتَرِىَ عَلَيْنَا غَيْرَهُۥ ۖ وَإِذًا لَّٱتَّخَذُوكَ خَلِيلًا

*Ve-in kâdû leyeftinûneke ‘ani-lleżî evhaynâ ileyke litefteriye ‘aleynâ ġayrah(u)(s) ve-iżen letteḣażûke ḣalîlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Onlar, sana vahyettiğimizden başkasını bize karşı uydurman için az kalsın seni ondan şaşırtacaklardı. (Eğer böyle yapabilselerdi) işte o zaman seni dost edinirlerdi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/73

---

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","peygamberlik","musrikler","seytan-vesvese"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":2,"surface":"كَادُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-د","rootLatin":"k-w-d","lemma":"كَادَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"neredeyse yaptılar","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"يَفْتِنُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ت-ن","rootLatin":"f-t-n","lemma":"فَتَنَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"saptırırlar","irabMarker":"nûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":3,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"seni","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"عَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"ٱلَّذِىٓ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o şey ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"أَوْحَيْنَآ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ح-ي","rootLatin":"w-h-y","lemma":"أَوْحَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"vahyettik","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":7,"surface":"إِلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":7,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sana","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":8,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lîl)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"تَفْتَرِىَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb","gloss":"uydurasın","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":9,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bize","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"غَيْرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"غ-ي-ر","rootLatin":"gh-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"başkasını","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":11,"surface":"إِذًۭا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap ve Cezâ","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذًا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":12,"surface":"لَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":12,"surface":"ٱتَّخَذُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-خ-ذ","rootLatin":"'-kh-dh","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"edindiler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":12,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"seni","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":13,"surface":"خَلِيلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ل-ل","rootLatin":"kh-l-l","lemma":"خَلِيل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sani olduğu için mansûb","gloss":"dost","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"İsrâ Suresi 73. ayet, peygamberin vahiyden saptırılma girişimini ve bunun sonuçlarını ele almaktadır. Ayet, 'fitne', 'iftira' ve 'dost edinme' gibi kavramlar üzerinden, vahyin korunmasının ve peygamberin risaletinin önemini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"لَيَفْتِنُونَكَ","root":"ف ت ن","rootLatin":"f-t-n","meaning":"Seni dinden saptırmak, imtihan etmek veya baştan çıkarmak için uğraşırlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fitne' kelimesinin aslının altını ateşte eriterek saflığını anlamak olduğunu belirtir. Ayetteki 'leyeftinûneke' ifadesi, peygamberi vahiyden uzaklaştırarak bir tür imtihana tabi tutma, onu doğru yoldan saptırma ve baştan çıkarma çabası olarak açıklanır. Bu, peygamberin imanını ve vahye bağlılığını sınama girişimidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fitne' kelimesinin burada 'saptırma' ve 'baştan çıkarma' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, müşriklerin peygamberi Allah'ın vahyettiği şeyden uzaklaştırma ve kendi heva ve heveslerine uygun bir şey söylemeye zorlama çabası olarak yorumlanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fitne' kavramının Kur'an'da geniş bir anlamsal yelpazeye sahip olduğunu, ancak genellikle 'imtihan', 'sınama', 'baştan çıkarma' ve 'kaos' gibi anlamlara geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'leyeftinûneke' ifadesi, peygamberi vahiyden uzaklaştırarak onu bir tür sınava tabi tutma ve doğru yoldan saptırma girişimi olarak ele alınır."}]},{"word":"أَوْحَيْنَا","root":"و ح ي","rootLatin":"v-h-y","meaning":"Sana gizlice ve hızlı bir şekilde bildirdiğimiz, ilham ettiğimiz şey.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'vahy' kelimesinin temel anlamının 'gizli ve hızlı bir şekilde bildirmek' olduğunu ifade eder. Ayetteki 'evhaynâ' ifadesi, Allah'ın peygamberine Kur'an'ı ve şeriatı gizli ve süratli bir şekilde, beşer idrakinin ötesinde bir yolla bildirmesi anlamındadır. Bu, peygamberin risaletinin kaynağını ve ilahi niteliğini vurgular."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'vahy'in Allah'tan gelen ilahi bildirim olduğunu ve peygamberlere özel bir iletişim şekli olduğunu belirtir. Ayetteki 'evhaynâ ileyke' ifadesi, Allah'ın doğrudan peygambere gönderdiği, değiştirilmesi veya tahrif edilmesi mümkün olmayan ilahi mesajı ifade eder."}]},{"word":"لِتَفْتَرِيَ","root":"ف ر ي","rootLatin":"f-r-y","meaning":"Bize karşı yalan uydurman, iftira etmen için.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'iftira' kelimesinin aslının 'bir şeyi kesip biçmek, uydurmak' olduğunu ve genellikle yalan söz uydurmak için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'litefteriye' ifadesi, müşriklerin peygamberi, Allah'ın vahyettiği şeyin dışında, kendi heva ve heveslerine uygun, Allah adına yalan uydurmaya teşvik etme çabasını anlatır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'iftira'nın 'yalan söylemek' ve 'uydurmak' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, peygamberin Allah'a isnat ederek, aslında Allah'tan gelmeyen bir sözü söylemesi, yani Allah adına yalan uydurması kastedilir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'iftira' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'a veya peygamberlere karşı yalan isnat etme, uydurma anlamında kullanıldığını vurgular. Bu ayetteki 'litefteriye' ifadesi, peygamberin vahiyden saparak, Allah'ın emri olmayan bir şeyi Allah'a nispet etme eylemini ifade eder ki bu, büyük bir günahtır."}]},{"word":"خَلِيلًا","root":"خ ل ل","rootLatin":"h-l-l","meaning":"Seni samimi bir dost, yakın bir arkadaş edinirlerdi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halil' kelimesinin 'içine işleyen, nüfuz eden sevgi' anlamına geldiğini ve en samimi dostluk derecesini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'halîlen' ifadesi, peygamberin vahiyden sapması durumunda müşriklerin ona duyacakları 'dostluk'un, aslında onunla aralarındaki engellerin kalkması ve onların heva ve heveslerine uygun hareket etmesi sonucu ortaya çıkacak samimiyetsiz bir yakınlık olduğunu ima eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hullet'in 'içine işleyen sevgi' ve 'kalbin derinliklerine nüfuz eden dostluk' olduğunu açıklar. Ayetteki 'halîlen' kelimesi, peygamberin vahiyden taviz vermesi durumunda, müşriklerin onu kendilerine çok yakın, sırdaş ve samimi bir dost olarak kabul edeceklerini, ancak bu dostluğun ilahi rızaya aykırı bir temele dayanacağını gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve-in"},{"position":2,"translit":"kâdû"},{"position":3,"translit":"leyeftinûneke"},{"position":4,"translit":"‘ani"},{"position":5,"translit":"lleżî"},{"position":6,"translit":"evhaynâ"},{"position":7,"translit":"ileyke"},{"position":8,"translit":"litefteriye"},{"position":9,"translit":"‘aleynâ"},{"position":10,"translit":"ġayrah(u)(s)"},{"position":11,"translit":"ve-iżen"},{"position":12,"translit":"letteḣażûke"},{"position":13,"translit":"ḣalîlâ(n)"}]