# İsrâ Sûresi, 78. Âyet (17:78)

> أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِدُلُوكِ ٱلشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ ٱلَّيْلِ وَقُرْءَانَ ٱلْفَجْرِ ۖ إِنَّ قُرْءَانَ ٱلْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

*Ekimi-ssalâte lidulûki-şşemsi ilâ ġaseki-lleyli ve kur-âne-lfecr(i)(s) inne kur-âne-lfecri kâne meşhûdâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Güneşin zevalinden (öğle vaktinde Batı'ya kaymasından) gecenin karanlığına kadar (belli vakitlerde) namazı kıl. Bir de sabah namazını kıl. Çünkü sabah namazı şahitlidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/78

---

## Tefsir

{"topics":["namaz","melekler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَقِمِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"أَقَامَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, ancak kesre ile harekelenmiştir.","gloss":"kıl"},{"position":2,"surface":"ٱلصَّلَوٰةَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ص-ل-و","rootLatin":"s-l-w","lemma":"صَلَاة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"namazı"},{"position":3,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":3,"surface":"دُلُوكِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"د-ل-ك","rootLatin":"d-l-k","lemma":"دُلُوك","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"batıya yönelmesi"},{"position":4,"surface":"ٱلشَّمْسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"ş-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"güneşin"},{"position":5,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"e kadar"},{"position":6,"surface":"غَسَقِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"غ-س-ق","rootLatin":"ğ-s-q","lemma":"غَسَق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kararması"},{"position":7,"surface":"ٱلَّيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"gecenin"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"قُرْءَانَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-ر-أ","rootLatin":"q-r-ʾ","lemma":"قُرْآن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki mansûb kelimeye (الصلاة) atfedildiği için mansûb","gloss":"okuması"},{"position":9,"surface":"ٱلْفَجْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ج-ر","rootLatin":"f-j-r","lemma":"فَجْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"fecrin"},{"position":10,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":11,"surface":"قُرْءَانَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-ر-أ","rootLatin":"q-r-ʾ","lemma":"قُرْآن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"okuması"},{"position":12,"surface":"ٱلْفَجْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ج-ر","rootLatin":"f-j-r","lemma":"فَجْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"fecrin"},{"position":13,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":14,"surface":"مَشْهُودًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ش-ه-د","rootLatin":"ş-h-d","lemma":"مَشْهُود","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"şahit olunan"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"İsrâ Suresi 78. ayet, namaz vakitlerini ve özellikle sabah namazının önemini vurgulayan temel bir hükümdür. Ayet, 'salât', 'dülûk', 'ğasak' ve 'kur'ân' gibi anahtar kavramlar üzerinden namazın zaman dilimlerini ve faziletini dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَقِمِ","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Namazı dosdoğru ve eksiksiz bir şekilde eda etmek, ikame etmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kıyâm' kelimesinin asıl anlamının 'ayakta durmak' olduğunu belirtir. Ancak 'ekâme' fiili, bir şeyi tam ve eksiksiz yapmak, onu hakkıyla yerine getirmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'akimi' ifadesi, namazı sadece kılmak değil, şartlarına ve rükünlerine riayet ederek dosdoğru bir şekilde eda etmeyi ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ikâme'nin bir şeyi istikrarlı ve sürekli kılmak, onu sağlam bir temele oturtmak olduğunu açıklar. Namaz bağlamında ise, onu devamlı kılmak, vaktinde ve huşu ile yerine getirmek demektir. Bu, namazın sadece bir eylem değil, aynı zamanda bir yaşam biçimi olarak benimsenmesi gerektiğini vurgular."}]},{"word":"ٱلصَّلَوٰةَ","root":"ص ل و","rootLatin":"s-l-v","meaning":"Belirli vakitlerde, belirli rükün ve şartlarla yerine getirilen ibadet, namaz anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'salât' kelimesinin lügatte 'dua' anlamına geldiğini belirtir. Ancak Kur'an'da ve şeriat dilinde, belirli fiil ve sözlerden oluşan, özel bir ibadet şeklini ifade ettiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, Müslümanlara farz kılınan bu özel ibadeti emretmektedir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'salât'ın aslen 'dua' ve 'tazim' anlamına geldiğini, ancak şeriatta 'belirli rükünleri olan ibadet' için kullanıldığını ifade eder. Allah'tan salât, rahmet; meleklerden salât, istiğfar; insanlardan salât ise dua ve ibadet anlamındadır. Ayetteki 'salât', kulun Allah'a yönelişini ve O'na ibadetini temsil eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'salât'ın Kur'an'daki temel kavramlardan biri olduğunu ve İslam'ın en belirgin ritüelini ifade ettiğini belirtir. Kelimenin kökenindeki 'eğilme' veya 'yönelme' anlamının, namazın fiziksel duruşlarıyla da örtüştüğünü ve Allah'a tam bir teslimiyetin sembolü olduğunu vurgular."}]},{"word":"لِدُلُوكِ","root":"د ل ك","rootLatin":"d-l-k","meaning":"Güneşin zeval vaktinden batışına doğru kayması, batıya yönelmesi anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'dülûk' kelimesinin 'güneşin zevalinden batışına kadar olan zaman dilimi' anlamına geldiğini belirtir. Bu, öğle namazının başlangıcından ikindi namazının sonuna kadar olan vakti kapsar. Ayetteki 'li-dülûki' ifadesi, bu zaman diliminin namaz vakti olarak belirlendiğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'delk' kelimesinin 'ovmak, sürtmek' anlamından türediğini ve güneşin ufukta kaybolmaya başlamasıyla gözleri kamaştırması veya ufukta kaybolmasıyla ilişkilendirildiğini ifade eder. 'Dülûku'ş-şems', güneşin zevalinden batışına kadar olan süreyi, yani öğle ve ikindi namazlarının vaktini işaret eder."}]},{"word":"غَسَقِ","root":"غ س ق","rootLatin":"ğ-s-k","meaning":"Gecenin karanlığının yoğunlaşması, gecenin başlangıcı ve kararması anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ğasak' kelimesinin 'gecenin başlangıcı ve karanlığının yoğunlaşması' anlamına geldiğini belirtir. Bu, akşam ve yatsı namazlarının vaktini ifade eder. Ayetteki 'ilâ ğasakı'l-leyl' ifadesi, namaz kılma emrinin bu vakte kadar devam ettiğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ğasak'ın 'gecenin karanlığının şiddetlenmesi' olduğunu ve bu kelimenin 'gecenin ilk üçte biri' için kullanıldığını ifade eder. Bu, akşam namazı vaktinin başlangıcından yatsı namazının sonuna kadar olan süreyi kapsar. Ayette, namazın bu karanlık vakitlerde de kılınması emredilmektedir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ğasak'ın gecenin en karanlık anı olduğunu ve bu kelimenin 'gecenin yarısı' veya 'gecenin ilk üçte biri' gibi farklı yorumlara tabi tutulduğunu belirtir. Ancak genel kabul, akşam ve yatsı namazlarının vaktini içine alan karanlık zaman dilimini ifade ettiğidir."}]},{"word":"وَقُرْءَانَ","root":"ق ر أ","rootLatin":"k-r-e","meaning":"Burada 'sabah namazı' anlamında kullanılmıştır, zira sabah namazında Kur'an kıraati önemli bir yer tutar.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'Kur'an' kelimesinin aslen 'okumak' anlamına geldiğini, ancak burada 'sabah namazı' için kullanıldığını belirtir. Bunun nedeni, sabah namazında kıraatin uzun tutulması ve önemine binaen namazın kendisinin 'Kur'an' olarak adlandırılmasıdır. Bu, mecazi bir kullanımdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'Kur'an' kelimesinin burada 'sabah namazı' anlamında mecaz olarak kullanıldığını ifade eder. Çünkü sabah namazında Kur'an okumak esastır ve bu namazın en belirgin özelliğidir. Bu, bir şeyin en önemli parçasıyla adlandırılmasına bir örnektir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'Kur'an'ın asıl anlamının 'toplamak, bir araya getirmek' olduğunu ve 'okumak' anlamının da buradan geldiğini belirtir. Ayetteki 'Kur'âne'l-fecr' ifadesi, sabah namazını ifade eder ve bu namazda okunan Kur'an'ın faziletine işaret eder. Bu, namazın kendisinin Kur'an okuma eylemiyle özdeşleştirilmesidir."}]},{"word":"مَشْهُودًا","root":"ش ه د","rootLatin":"ş-h-d","meaning":"Şahit olunan, tanık olunan anlamına gelir; burada meleklerin sabah namazına şahit olması kastedilir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'meşhûd' kelimesinin 'şahit olunan' anlamına geldiğini ve ayetteki bağlamda, gece ve gündüz meleklerinin sabah namazında bir araya gelerek bu ibadete şahitlik etmelerini ifade ettiğini belirtir. Bu, sabah namazının özel bir faziletine işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şühûd' kelimesinin 'hazır bulunmak, tanık olmak' anlamlarına geldiğini ve 'meşhûd'un da 'şahitlik edilen şey' olduğunu açıklar. Ayetteki 'kâne meşhûden' ifadesi, sabah namazının hem gece melekleri hem de gündüz melekleri tarafından şahitlik edilen, dolayısıyla Allah katında özel bir değeri olan bir ibadet olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şehâde'nin bir şeyi gözle görmek veya kesin bilgiyle bilmek olduğunu belirtir. 'Meşhûd' ise, üzerine şahitlik edilen şeydir. Sabah namazının 'meşhûd' olması, onun melekler tarafından gözlemlendiği ve Allah katında tescil edildiği anlamına gelir, bu da namazın önemini artırır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *17/78*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *17/78*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *17/78*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *17/78*
- **İnci Tezgâhı (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *17/78*
- **İnci Tezgâhı (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *17/78*