# İsrâ Sûresi, 83. Âyet (17:83)

> وَإِذَآ أَنْعَمْنَا عَلَى ٱلْإِنسَـٰنِ أَعْرَضَ وَنَـَٔا بِجَانِبِهِۦ ۖ وَإِذَا مَسَّهُ ٱلشَّرُّ كَانَ يَـُٔوسًا

*Ve-iżâ en'amnâ ‘alâ-l-insâni a'rada veneâ bicânibih(i)(s) ve-iżâ messehu-şşerru kâne yeûsâ(n)*

**Meal (Diyanet):** İnsana nimet verdiğimizde yüz çevirip yan çizer. Kendisine şer dokununca da umutsuzluğa düşer.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/83

---

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","rizik","imtihan-bela","sukur","kibir-hased"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"إِذَآ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"zaman","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":2,"surface":"أَنْعَمْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَمَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"nimet verdik","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insan","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":5,"surface":"أَعْرَضَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ر-ض","rootLatin":"'-r-d","lemma":"أَعْرَضَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yüz çevirdi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":6,"surface":"وَنَـَٔا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ا-ي","rootLatin":"n-'-y","lemma":"نَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yan çizdi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":7,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":7,"surface":"جَانِبِهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ب","rootLatin":"j-n-b","lemma":"جَانِب","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yanı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":7,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"zaman","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":9,"surface":"مَسَّهُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"م-س-س","rootLatin":"m-s-s","lemma":"مَسَّ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dokundu ona","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":9,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ona","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":10,"surface":"ٱلشَّرُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ر-ر","rootLatin":"ş-r-r","lemma":"شَرّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"kötülük","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":11,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldu","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":12,"surface":"يَـُٔوسًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ي-ا-س","rootLatin":"y-'-s","lemma":"يَئُوس","form":"Fa'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"ümitsiz","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insanın nankörlüğünü ve zor zamanlarda ümitsizliğe düşme eğilimini dilbilimsel bir derinlikle tasvir etmektedir. İnsanın refah ve sıkıntı karşısındaki psikolojik tepkileri, seçilen anahtar kavramlar aracılığıyla vurgulanır.","keyConcepts":[{"word":"أَنْعَمْنَا","root":"ن ع م","rootLatin":"n-a-m","meaning":"Allah'ın insana lütuf ve ihsanda bulunması, nimet vermesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Na'm (نعم) kelimesi, rahatlık, güzellik ve iyilik anlamına gelir. İn'âm (إنعام) ise birine iyilikte bulunmak, nimet vermek demektir. Ayetteki 'en'amnâ' ifadesi, Allah'ın insana bahşettiği maddi ve manevi lütufları, rahatlık ve refahı ifade eder ki, bu durum karşısında insanın şükretmesi beklenirken nankörlük etmesi eleştirilir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"En'amnâ (أنعمنا) fiili, Allah'ın kullarına ihsan ettiği nimetleri, onlara bahşettiği iyilikleri anlatır. Bu bağlamda, insanın bu nimetlere karşı nankörlük etmesi, Allah'ın lütfuna sırt çevirmesi mecazi bir anlatımla ifade edilmiştir."}]},{"word":"أَعْرَضَ","root":"ع ر ض","rootLatin":"a-r-d","meaning":"Yüz çevirmek, sırt dönmek, ilgilenmemek ve nankörlük etmek anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"A'rada (أعرض) fiili, bir şeyden yüz çevirmek, ondan uzaklaşmak demektir. Ayetteki kullanımı, insanın kendisine verilen nimete karşı şükretmek yerine, nankörlük ederek Allah'ın lütfundan yüz çevirmesini, onu önemsememesini ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Arad (عرض) kökü, bir şeyin yan tarafı anlamına gelir. A'rada (أعرض) ise, bir şeyden yan çevirmek, ona sırtını dönmek demektir. Bu ayette, insanın kendisine verilen nimetlere karşı nankörce bir tavırla yüz çevirmesi, onları görmezden gelmesi anlamında kullanılmıştır."}]},{"word":"بِجَانِبِهِۦ","root":"ج ن ب","rootLatin":"c-n-b","meaning":"Yan tarafı, yanı anlamına gelir; burada mecazi olarak kibirlenmek, gururlanmak ve uzaklaşmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Cânib (جانب), bir şeyin yan tarafıdır. 'Ne'â bi-cânibihî' (نأى بجانبه) ifadesi, mecazi olarak kibirlenmek, gururlanmak ve insanlardan uzaklaşmak anlamına gelir. Ayetteki bağlamda, nimet verildiğinde insanın şımarması, kendini beğenmesi ve Allah'tan uzaklaşması kastedilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Cânib (جانب) kelimesi, bir şeyin kenarı, tarafı demektir. 'Ne'â bi-cânibihî' ifadesi, kişinin yanını çevirerek uzaklaşması, kibirlenmesi ve kendini beğenmesi anlamında kullanılır. Bu, nimet karşısında insanın sergilediği nankör ve gururlu tavrı betimler."}]},{"word":"مَسَّهُ","root":"م س س","rootLatin":"m-s-s","meaning":"Dokunmak, ulaşmak, başına gelmek anlamındadır; burada kötülüğün insana isabet etmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mess (مس), bir şeye dokunmak, temas etmek demektir. Kur'an'da bazen bir musibetin veya kötülüğün birine isabet etmesi, başına gelmesi anlamında mecazi olarak kullanılır. Ayetteki 'messehu'ş-şerru' ifadesi, kötülüğün veya sıkıntının insana ulaşmasını, onu etkilemesini anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Mess (مس) kelimesi, Kur'an'da fiziksel temastan ziyade, bir durumun veya olayın bir kişiyi etkilemesi, ona dokunması anlamında sıkça kullanılır. Özellikle 'şerr' (kötülük) ile birlikte kullanıldığında, bir musibetin veya sıkıntının insana isabet etmesini, onu derinden etkilemesini ifade eder."}]},{"word":"يَـُٔوسًا","root":"ي أ س","rootLatin":"y-'-s","meaning":"Ümitsizliğe düşmek, ye'se kapılmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Ye's (يأس), bir şeyden ümidi kesmek, umutsuzluğa düşmek demektir. Ayetteki 'kâne ye'ûsen' ifadesi, insanın başına bir kötülük geldiğinde hemen ümitsizliğe kapılmasını, Allah'ın rahmetinden ve yardımından umudunu kesmesini tasvir eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Ye's (يأس) kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın rahmetinden ümit kesme, çaresizlik ve umutsuzluk hali için kullanılır. Bu ayette, insanın zorluklar karşısında gösterdiği sabırsızlık ve hemen ye'se düşme eğilimi vurgulanarak, müminlerin bu durumdan sakınması gerektiği ima edilir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve-iżâ"},{"position":2,"translit":"en'amnâ"},{"position":3,"translit":"‘alâ"},{"position":4,"translit":"l-insâni"},{"position":5,"translit":"a'rada"},{"position":6,"translit":"veneâ"},{"position":7,"translit":"bicânibih(i)(s)"},{"position":8,"translit":"ve-iżâ"},{"position":9,"translit":"messehu"},{"position":10,"translit":"şşerru"},{"position":11,"translit":"kâne"},{"position":12,"translit":"yeûsâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *17/83*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *17/83*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *17/83*