# İsrâ Sûresi, 88. Âyet (17:88)

> قُل لَّئِنِ ٱجْتَمَعَتِ ٱلْإِنسُ وَٱلْجِنُّ عَلَىٰٓ أَن يَأْتُوا۟ بِمِثْلِ هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِۦ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا

*Kul le-ini-cteme'ati-l-insu velcinnu ‘alâ en ye/tû bimiśli hâżâ-lkur-âni lâ ye/tûne bimiślihi velev kâne ba'duhum liba'din zahîrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** De ki: "Andolsun, insanlar ve cinler bu Kur'an'ın bir benzerini getirmek üzere toplansalar ve birbirlerine de destek olsalar, yine onun benzerini getiremezler."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/17/88

---

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","peygamberlik","musrikler"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"İsrâ Suresi 88. ayet, Kur'an'ın eşsizliğini ve taklit edilemezliğini vurgulamaktadır. Ayet, 'içtima' (bir araya gelme), 'Kur'an' (okunan kitap) ve 'zahir' (yardımcı olma) gibi temel kavramlar üzerinden bu ilahi meydan okumayı dile getirmektedir.","keyConcepts":[{"word":"ٱجْتَمَعَتِ","root":"ج م ع","rootLatin":"c-m-a","meaning":"İnsanların ve cinlerin bir araya gelmesi, toplanması ve ittifak etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Cem' kökü, dağınık şeyleri bir araya getirmek anlamına gelir. 'İctimâ', bir araya gelme, toplanma ve bir konuda ittifak etme manasındadır. Ayetteki kullanımı, insanların ve cinlerin Kur'an'ın benzerini getirme konusunda birleşmelerini ifade eder ki bu, onların bu konuda aciz kalacaklarını vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Cem' kelimesi, bir araya gelme ve toplanma anlamında kullanılır. Ayetteki 'ictemaat' ifadesi, insan ve cin topluluklarının bir araya gelerek ortak bir çaba sarf etmelerini mecazi olarak anlatır. Bu, onların tüm güçlerini birleştirmelerine rağmen Kur'an'ın benzerini getiremeyeceklerini gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Cem' kökünden türeyen kelimeler, Kur'an'da genellikle bir araya gelme, topluluk oluşturma ve birleşme anlamlarında kullanılır. Bu ayetteki 'ictemaat', ilahi bir meydan okuma karşısında insan ve cinin birleşmiş çabasını ifade eder ve bu birleşmenin dahi ilahi kelamın üstünlüğünü değiştiremeyeceğini vurgular."}]},{"word":"ٱلْإِنسُ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Akıl ve irade sahibi olan insan türü.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İns, 'üns' kökünden gelir ve birbirine alışan, yakınlaşan varlık anlamına gelir. Kur'an'da genellikle 'cin' ile birlikte zikredilerek akıl ve irade sahibi iki temel varlık grubunu ifade eder. Ayette, Kur'an'ın benzerini getirme meydan okumasının muhatabı olarak cinlerle birlikte anılması, bu iki türün tüm potansiyelini kapsadığını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İns, 'ünsiyet'ten türemiştir ve birbirine alışan, sosyal varlık anlamına gelir. Kur'an'da 'cin' ile birlikte kullanıldığında, yeryüzündeki akıl sahibi tüm varlıkları kapsar. Bu ayette, Kur'an'ın mucizevi yönünü vurgulamak için, insan ve cinin bir araya gelerek dahi onun benzerini getiremeyeceği belirtilir."}]},{"word":"ٱلْجِنُّ","root":"ج ن ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Gözle görülmeyen, akıl ve irade sahibi varlıklar.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Cinn, 'cenne' kökünden gelir ve gizlenmek, örtülü olmak anlamına gelir. Cinler, gözle görülmeyen varlıklar oldukları için bu isimle anılırlar. Ayette, insanların yanı sıra cinlerin de Kur'an'ın benzerini getirme konusunda aciz kalacakları belirtilerek, Kur'an'ın mucizevi yönü pekiştirilir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Cinn, gizli ve örtülü olmak anlamındaki 'cenn' kökünden türemiştir. Kur'an'da insanlarla birlikte zikredilen, akıl ve irade sahibi, ancak gözle görülmeyen varlıklardır. Bu ayette, Kur'an'ın benzerini getirme meydan okumasında, insanlarla birlikte cinlerin de bu görevi başaramayacakları vurgulanır, bu da Kur'an'ın ilahi kaynağını ve eşsizliğini gösterir."}]},{"word":"ٱلْقُرْءَانِ","root":"ق ر أ","rootLatin":"k-r-e","meaning":"Allah tarafından vahyedilmiş, okunması ibadet olan kutsal kitap.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kur'an, 'karae' kökünden türemiş olup, okumak, toplamak ve bir araya getirmek anlamlarına gelir. Allah'ın kelamını toplayan ve okunan kitap olduğu için bu isim verilmiştir. Ayette, 'bu Kur'an'ın bir benzeri' ifadesi, onun ilahi menşeini, eşsizliğini ve taklit edilemezliğini vurgular."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kur'an, 'kıraat' kökünden gelir ve okunan şey anlamına gelir. Terim olarak, Allah'ın Hz. Muhammed'e vahyettiği, mushaflarda yazılı, tevatürle nakledilmiş ve okunmasıyla ibadet edilen kelamıdır. Ayetteki kullanımı, insan ve cinin tüm çabalarına rağmen benzerini getiremeyecekleri, mucizevi ve ilahi bir metin olarak Kur'an'ın benzersizliğini ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an kelimesi, 'okumak' fiilinden türemiş olup, hem okunan metni hem de okuma eylemini ifade eder. İslam terminolojisinde, Allah'ın son vahyini temsil eder. Bu ayette, Kur'an'ın ilahi bir mucize olduğu ve hiçbir beşeri veya cinni gücün onun benzerini üretemeyeceği açıkça belirtilerek, onun üstünlüğü ve benzersizliği vurgulanır."}]},{"word":"ظَهِيرًا","root":"ظ ه ر","rootLatin":"z-h-r","meaning":"Birbirine yardımcı, destekçi ve arka çıkan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zahr kökü, sırt ve arka anlamına gelir. 'Zahîr' ise, birine arka çıkan, destek olan, yardımcı olan demektir. Ayetteki 'ba'duhum li-ba'din zahîran' ifadesi, insan ve cinin birbirine destek olarak, tüm güçlerini birleştirerek dahi Kur'an'ın benzerini getiremeyeceklerini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Zahîr, 'zahr' kökünden türemiş olup, yardım eden, destekleyen anlamına gelir. Bu ayette, insan ve cinin Kur'an'ın benzerini getirme konusunda birbirlerine yardımcı olsalar bile, bu çabanın sonuçsuz kalacağı belirtilerek, Kur'an'ın ilahi ve taklit edilemez niteliği pekiştirilir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnîdir, ancak cezm alameti sükûndur.","gloss":"De ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":2,"surface":"لَّئِنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"And olsun ki eğer","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"ٱجْتَمَعَتِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-م-ع","rootLatin":"j-m-'","lemma":"اِجْتِمَاع","form":"İftial","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir. Sonundaki kesra, sonraki kelimenin hemze-i vasl ile başlamasından dolayıdır.","gloss":"bir araya geldiler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":4,"surface":"ٱلْإِنسُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfûdur.","gloss":"insanlar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":5,"surface":"ٱلْجِنُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"j-n-n","lemma":"جِنّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki merfû isme atfedildiği için merfûdur.","gloss":"cinler","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":6,"surface":"عَلَىٰٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"üzerine, için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":7,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"-mesi için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":8,"surface":"يَأْتُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"إِتْيَان","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından sonra geldiği için mansûbdur. Nasb alameti nun harfinin düşmesidir.","gloss":"getirsinler","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":9,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"مِثْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûrdur.","gloss":"benzeri","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"هَـٰذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallededir. Mebnîdir.","gloss":"bu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"ٱلْقُرْءَانِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ر-ا","rootLatin":"q-r-a","lemma":"قُرْآن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i işaretten sonra gelen bedel olduğu için mecrûrdur.","gloss":"Kur'an","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Bedel"},{"position":12,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"yapmazlar, etmezler","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":13,"surface":"يَأْتُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"إِتْيَان","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfûdur. Ref alameti nun harfinin sabit kalmasıdır.","gloss":"getirirler","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":14,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":14,"surface":"مِثْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûrdur.","gloss":"benzeri","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":14,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallededir. Mebnîdir.","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Hâliye Vâvı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"iken","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":15,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":16,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî (Nakıs)","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَوْن","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir.","gloss":"olsa","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":17,"surface":"بَعْضُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin ismi olduğu için merfûdur.","gloss":"bazısı","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin ismi","izafet":"Muzâf"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallededir. Mebnîdir.","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":18,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":18,"surface":"بَعْضٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûrdur.","gloss":"bazısına","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":19,"surface":"ظَهِيرًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ه-ر","rootLatin":"z-h-r","lemma":"ظَهِير","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûbdur.","gloss":"yardımcı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kul"},{"position":2,"translit":"le-ini"},{"position":3,"translit":"cteme'ati"},{"position":4,"translit":"l-insu"},{"position":5,"translit":"velcinnu"},{"position":6,"translit":"‘alâ"},{"position":7,"translit":"en"},{"position":8,"translit":"ye/tû"},{"position":9,"translit":"bimiśli"},{"position":10,"translit":"hâżâ"},{"position":11,"translit":"lkur-âni"},{"position":12,"translit":"lâ"},{"position":13,"translit":"ye/tûne"},{"position":14,"translit":"bimiślihi"},{"position":15,"translit":"velev"},{"position":16,"translit":"kâne"},{"position":17,"translit":"ba'duhum"},{"position":18,"translit":"liba'din"},{"position":19,"translit":"zahîrâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *17/88*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *17/88*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *17/88*