# Kehf Sûresi, 37. Âyet (18:37)

> قَالَ لَهُۥ صَاحِبُهُۥ وَهُوَ يُحَاوِرُهُۥٓ أَكَفَرْتَ بِٱلَّذِى خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّىٰكَ رَجُلًا

*Kâle lehu sâhibuhu vehuve yuhâviruhu ekeferte billeżî ḣalekake min turâbin śümme min nutfetin śümme sevvâke raculâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Arkadaşı, ona cevap vererek dedi ki: "Seni topraktan, sonra bir damla döl suyundan yaratan, sonra da seni (eksiksiz) bir insan şeklinde düzenleyen Allah'ı inkar mı ediyorsun?"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/18/37

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kehf Suresi'nin 37. ayeti, bir arkadaşın diğerine Allah'ın yaratma kudretini hatırlatarak şükretmeye ve inkardan sakınmaya davetini konu alır. Ayet, insanın yaratılış aşamalarını vurgulayarak Allah'ın birliğini ve gücünü idrak etmenin önemini dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"كَفَرْتَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"Bu kelime, Allah'ın varlığını ve birliğini, özellikle de yaratma kudretini inkâr etme, nankörlük etme anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'küfr' kelimesinin aslının bir şeyi örtmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'ekefarte' ifadesi, Allah'ın açıkça görünen yaratma delillerini (topraktan ve nutfeden yaratma) görmezden gelerek, O'nun varlığını ve kudretini örtme, yani inkâr etme anlamında kullanılmıştır. Bu, nimeti inkâr etmekten öte, yaratıcıyı inkâr etme boyutundadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'küfr' kavramının Kur'an'daki temel anlamının 'Allah'ın nimetlerine karşı nankörlük' ve 'Allah'ın varlığını ve birliğini reddetme' olduğunu vurgular. Bu ayetteki kullanım, Allah'ın insanı yaratma lütfunu ve kudretini inkâr etme, dolayısıyla O'na karşı nankörlük etme ve O'nun ilahlığını reddetme anlamını taşır."}]},{"word":"خَلَقَكَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Bu kelime, Allah'ın yoktan var etme, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirme fiilini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesinin 'takdir' ve 'icad' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'halakake' ifadesi, Allah'ın insanı topraktan ve nutfeden belirli bir plan ve ölçü dahilinde, yoktan var etme ve şekillendirme kudretini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk'ın 'bir şeyi örneksiz olarak meydana getirmek' olduğunu ifade eder. Ayetteki 'halakake' fiili, Allah'ın insanı daha önce bir benzeri olmaksızın, topraktan ve nutfeden başlayarak var etme, yaratma ve şekillendirme eylemini anlatır."}]},{"word":"تُرَابٍ","root":"ت ر ب","rootLatin":"t-r-b","meaning":"Bu kelime, insanın yaratılışının başlangıç maddesi olan toprağı ifade eder ve insanın acizliğini, Allah'ın ise kudretini gösterir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'türâb' kelimesinin bilinen toprak anlamında olduğunu ve Kur'an'da insanın yaratılışının ilk aşaması olarak sıkça zikredildiğini belirtir. Ayetteki 'min türâbin' ifadesi, insanın başlangıçtaki değersiz ve basit maddesini vurgulayarak, Allah'ın bu basit maddeden karmaşık bir varlık yaratma kudretine dikkat çeker."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'türâb'ın Kur'an'da genellikle insanın yaratılışının ilk maddesi olarak geçtiğini ve bu durumun insanın acizliğini ve Allah'ın yaratma gücünün büyüklüğünü gösterdiğini ifade eder. Ayetteki 'min türâbin' ifadesi, insanın kökenine işaret ederek, Allah'ın bu basit maddeden hayat verme ve şekillendirme mucizesini hatırlatır."}]},{"word":"نُّطْفَةٍ","root":"ن ط ف","rootLatin":"n-t-f","meaning":"Bu kelime, insanın yaratılışının ikinci aşaması olan, az miktardaki meni veya döllenmiş yumurtayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nutfe'nin 'az miktardaki su' anlamına geldiğini ve özellikle meni için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'min nutfetin' ifadesi, insanın topraktan sonraki yaratılış aşamasını, yani döllenme ve embriyonik gelişimin başlangıcını işaret ederek, Allah'ın bu küçük ve önemsiz sıvıdan bir insan yaratma kudretini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'nutfe'nin 'rahme dökülen az su' olduğunu ve Kur'an'da insanın yaratılışının bir safhası olarak zikredildiğini açıklar. Ayetteki 'min nutfetin' ifadesi, insanın yaratılışındaki bu hassas ve mucizevi aşamayı hatırlatarak, Allah'ın kudretinin ve ilminin derinliğini gösterir."}]},{"word":"سَوَّىٰكَ","root":"س و ي","rootLatin":"s-w-y","meaning":"Bu kelime, Allah'ın insanı dengeli, düzgün, tam ve mükemmel bir biçimde yaratıp şekillendirmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tesviye'nin 'bir şeyi düzeltmek, tamamlamak ve dengeli hale getirmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'sevvâke raculen' ifadesi, Allah'ın insanı topraktan ve nutfeden sonra, eksiksiz, dengeli ve mükemmel bir 'adam' (insan) olarak yaratıp şekillendirme kudretini anlatır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'tesviye'nin 'bir şeyi tam ve mükemmel hale getirmek, eksikliklerini gidermek' olduğunu açıklar. Ayetteki 'sevvâke raculen' ifadesi, Allah'ın insanı fiziksel ve ruhsal olarak tam, dengeli ve en güzel biçimde yaratıp olgunlaştırma fiilini vurgular, böylece insanın yaratılışındaki ilahi sanatı gösterir."}]},{"word":"رَجُلًا","root":"ر ج ل","rootLatin":"r-j-l","meaning":"Bu kelime, olgunlaşmış, tam ve kâmil bir insanı, özellikle de erkeği ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'racül' kelimesinin 'ayakları üzerinde duran, olgunlaşmış erkek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'sevvâke raculen' ifadesi, Allah'ın insanı topraktan ve nutfeden başlayarak, nihayetinde tam teşekküllü, akıl ve irade sahibi, olgun bir varlık olarak yaratmasını vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'racül'ün 'güçlü, olgun ve tam bir insan' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'raculen' kelimesi, Allah'ın yaratma sürecinin sonunda, insanı sadece bir canlı değil, aynı zamanda akıl, irade ve sorumluluk sahibi, kâmil bir varlık olarak ortaya koyduğunu belirtir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","insanin-yaratilisi","tevhid","imtihan-bela","mal-mulk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için, ona"},{"position":2,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":3,"surface":"صَاحِبُهُۥ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ح-ب","rootLatin":"ṣ-ḥ-b","lemma":"صَاحِب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"arkadaşı"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":4,"surface":"وَهُوَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":5,"surface":"يُحَاوِرُهُۥٓ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-و-ر","rootLatin":"ḥ-w-r","lemma":"حَاوَرَ","form":"Mufâale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"onunla konuşuyor"},{"position":5,"surface":"هُۥٓ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":6,"surface":"أَكَفَرْتَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mı, mi"},{"position":6,"surface":"كَفَرْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inkar ettin"},{"position":7,"surface":"بِٱلَّذِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile, -e"},{"position":7,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o kimse ki"},{"position":8,"surface":"خَلَقَكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":8,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"seni"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":10,"surface":"تُرَابٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ت-ر-ب","rootLatin":"t-r-b","lemma":"تُرَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"toprak"},{"position":11,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":12,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":13,"surface":"نُّطْفَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ط-ف","rootLatin":"n-ṭ-f","lemma":"نُطْفَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nutfeden"},{"position":14,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":15,"surface":"سَوَّىٰكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"سَوَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"düzene koydu, şekil verdi"},{"position":15,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"seni"},{"position":16,"surface":"رَجُلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ج-ل","rootLatin":"r-j-l","lemma":"رَجُل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"adam olarak"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Secde Sûresi** · *18/37*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *18/37*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *18/37*
- **Secde Sûresi** · *18/37*