# Kehf Sûresi, 63. Âyet (18:63)

> قَالَ أَرَءَيْتَ إِذْ أَوَيْنَآ إِلَى ٱلصَّخْرَةِ فَإِنِّى نَسِيتُ ٱلْحُوتَ وَمَآ أَنسَىٰنِيهُ إِلَّا ٱلشَّيْطَـٰنُ أَنْ أَذْكُرَهُۥ ۚ وَٱتَّخَذَ سَبِيلَهُۥ فِى ٱلْبَحْرِ عَجَبًا

*Kâle eraeyte iż eveynâ ilâ-ssaḣrati fe-innî nesîtu-lhûte vemâ ensânîhu illâ-şşeytânu en eżkurah(u)(c) vetteḣaże sebîlehu fî-lbahri ‘acebâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Genç, "Gördün mü! Kayaya sığındığımız sırada balığı unutmuşum. –Doğrusu onu sana söylememi bana ancak şeytan unutturdu- Balık şaşılacak bir şekilde denizde yolunu tutup gitmişti" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/18/63

---

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","kissa-musa"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kehf Suresi 63. ayet, Hz. Musa ve genç arkadaşının balığın kayboluşu üzerine diyalogunu aktarır. Ayet, unutma, şeytanın etkisi ve balığın denizde mucizevi bir şekilde yol alması gibi kavramlar üzerinden ilahi kudret ve insan acziyetini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"أَوَيْنَآ","root":"أ و ي","rootLatin":"e-v-y","meaning":"Bir yere sığınmak, barınmak veya ulaşmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'evâ' fiilinin bir yere dönmek, sığınmak ve barınmak anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'evaynâ ile' ifadesi, bir yere varmak, ulaşmak ve orada konaklamak manasındadır; yani kayalığa ulaştıklarında dinlenmek için oraya sığınmışlardır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'evâ' kelimesinin 'bir yere yerleşmek, ikamet etmek' anlamını taşıdığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, Hz. Musa ve arkadaşının kayalığa varıp orada bir süre kalışlarını, yani orayı bir nevi sığınak edinmelerini anlatır."}]},{"word":"نَسِيتُ","root":"ن س ي","rootLatin":"n-s-y","meaning":"Unutmak, akıldan çıkarmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'nesîtu' kelimesinin 'unutmak, zihinden silinmek' anlamında olduğunu belirtir. Ayette genç arkadaşın balığı unuttuğunu ifade etmesi, bu olayın şeytanın vesvesesiyle gerçekleştiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'nisyân' kavramının Kur'an'da sadece bir şeyi akıldan çıkarmak değil, aynı zamanda bir görevi veya sorumluluğu ihmal etmek anlamında da kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'nesîtu' kelimesi, balığı hatırlama sorumluluğunun şeytanın etkisiyle ihmal edildiğini gösterir."}]},{"word":"الشَّيْطَـٰنُ","root":"ش ط ن","rootLatin":"ş-t-n","meaning":"İnsanları doğru yoldan saptıran, vesvese veren varlık, şeytan.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'şeytan' kelimesinin 'haktan uzaklaşan, azgınlaşan' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayette şeytanın balığı hatırlatmayı unutturması, onun insanları yanıltma ve doğru olandan alıkoyma işlevini açıkça ortaya koyar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şeytan' kelimesinin 'uzaklaşmak, sapmak' kökünden geldiğini ve her türlü şerli varlığı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'şeytan' ifadesi, balığın unutulmasının arkasındaki kötü niyetli ve saptırıcı gücü temsil eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, şeytan kavramının Kur'an'da genellikle insanı Allah'tan uzaklaştıran, vesvese veren ve kötülüğe sevk eden bir güç olarak ele alındığını vurgular. Bu ayetteki kullanımı, şeytanın unutkanlığa sebep olarak ilahi bir işareti kaçırma durumunu tetiklemesini anlatır."}]},{"word":"سَبِيلَهُۥ","root":"س ب ل","rootLatin":"s-b-l","meaning":"Yol, gidişat, yöntem anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'sebîl' kelimesinin 'yol, gidişat' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayette balığın 'denizde yolunu tutması', onun mucizevi bir şekilde denizde ilerlemesini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'sebîl' kelimesinin hem maddi hem de manevi yol anlamlarına geldiğini açıklar. Bu ayetteki 'ittahaze sebîlehu' ifadesi, balığın denizde adeta canlı bir varlık gibi kendine bir yol açarak ilerlemesini, yani fiziksel bir yolculuğu anlatır."}]},{"word":"عَجَبًا","root":"ع ج ب","rootLatin":"a-c-b","meaning":"Şaşırtıcı, hayret verici bir durum.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'acb' kelimesinin 'insanı hayrete düşüren, alışılmadık ve olağanüstü durum' anlamına geldiğini belirtir. Ayette balığın denizde yol almasının 'acaben' olarak nitelendirilmesi, bu olayın mucizevi ve akıl almaz bir durum olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'acb' kavramının Kur'an'da genellikle ilahi kudretin veya olağanüstü olayların karşısında duyulan hayreti ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'acaben' kelimesi, balığın denizde canlanıp yol almasının, Allah'ın kudretinin bir göstergesi olarak şaşkınlık uyandıran bir mucize olduğunu anlatır."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"أَرَءَيْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gördün mü?","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mebnî","gloss":"zaman","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"أَوَيْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-و-ي","rootLatin":"'-w-y","lemma":"أَوَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sığındık, vardık","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"إِلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"ٱلصَّخْرَةِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-خ-ر","rootLatin":"ṣ-ḫ-r","lemma":"صَخْرَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kaya","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":7,"surface":"فَإِنِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman, ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":7,"surface":"إِنِّى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":7,"surface":"ـى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":8,"surface":"نَسِيتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-س-ي","rootLatin":"n-s-y","lemma":"نَسِيَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"unuttum","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":9,"surface":"ٱلْحُوتَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-و-ت","rootLatin":"ḥ-w-t","lemma":"حُوت","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"balık","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":10,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":10,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"أَنسَىٰنِيهُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-س-ي","rootLatin":"n-s-y","lemma":"أَنْسَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"unutturdu","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":11,"surface":"ـنِي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bana","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"ـهُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":12,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisna","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":13,"surface":"ٱلشَّيْطَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"ş-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"şeytan","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":14,"surface":"أَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki, -mesi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":15,"surface":"أَذْكُرَهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"hatırlamam","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":15,"surface":"ـهُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":16,"surface":"وَٱتَّخَذَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":16,"surface":"ٱتَّخَذَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-خ-ذ","rootLatin":"'-ḫ-dh","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"edindi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":17,"surface":"سَبِيلَهُۥ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yolunu","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":17,"surface":"ـهُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":18,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":19,"surface":"ٱلْبَحْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ح-ر","rootLatin":"b-ḥ-r","lemma":"بَحْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"deniz","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":20,"surface":"عَجَبًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ج-ب","rootLatin":"ʿ-j-b","lemma":"عَجَب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"şaşılacak şekilde","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kâle"},{"position":2,"translit":"eraeyte"},{"position":3,"translit":"iż"},{"position":4,"translit":"eveynâ"},{"position":5,"translit":"ilâ"},{"position":6,"translit":"ssaḣrati"},{"position":7,"translit":"fe-innî"},{"position":8,"translit":"nesîtu"},{"position":9,"translit":"lhûte"},{"position":10,"translit":"vemâ"},{"position":11,"translit":"ensânîhu"},{"position":12,"translit":"illâ"},{"position":13,"translit":"şşeytânu"},{"position":14,"translit":"en"},{"position":15,"translit":"eżkurah(u)(c)"},{"position":16,"translit":"vetteḣaże"},{"position":17,"translit":"sebîlehu"},{"position":18,"translit":"fî"},{"position":19,"translit":"lbahri"},{"position":20,"translit":"‘acebâ(n)"}]