# Kehf Sûresi, 64. Âyet (18:64)

> قَالَ ذَٰلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ ۚ فَٱرْتَدَّا عَلَىٰٓ ءَاثَارِهِمَا قَصَصًا

*Kâle żâlike mâ kunnâ nebġ(i)(c) ferteddâ ‘alâ âśârihimâ kasasâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Musa: "İşte aradığımız bu idi" dedi. Bunun üzerine tekrar izlerini takip ederek gerisingeri döndüler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/18/64

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-musa","kissa-diger-peygamberler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i işaret olduğu için mebnî, mübteda konumunda","gloss":"işte bu"},{"position":3,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî, haber konumunda","gloss":"şey"},{"position":4,"surface":"كُنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idik"},{"position":4,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muttasıl zamir olduğu için mebnî, كان fiilinin ismi","gloss":"biz"},{"position":5,"surface":"نَبْغِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-غ-ي","rootLatin":"b-gh-y","lemma":"بَغَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû, كان fiilinin haberi","gloss":"arıyorduk"},{"position":6,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"hemen"},{"position":6,"surface":"ٱرْتَدَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-د-د","rootLatin":"r-d-d","lemma":"اِرْتَدَّ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geri döndüler"},{"position":7,"surface":"عَلَىٰٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":8,"surface":"ءَاثَارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ث-ر","rootLatin":"ʾ-th-r","lemma":"أَثَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"izleri"},{"position":8,"surface":"هِمَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muttasıl zamir olduğu için mebnî, muzâfun ileyh","gloss":"ikisinin"},{"position":9,"surface":"قَصَصًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-ص-ص","rootLatin":"q-ṣ-ṣ","lemma":"قَصَص","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"izlerini takip ederek"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kehf Suresi 64. ayet, Hz. Musa ve genç arkadaşının kayıp balığı arayışını ve bu arayışın onları Hızır'a ulaştıracak bir işaret olduğunu ifade eder. Ayet, arayışın sona erdiğini ve geriye dönüşün izleri takip ederek gerçekleştiğini dilbilimsel olarak vurgular.","keyConcepts":[{"word":"نَبْغِ","root":"ب-غ-ي","rootLatin":"b-ğ-y","meaning":"Bu kelime, aramak, istemek, talep etmek anlamlarına gelir ve ayette Musa'nın aradığı şeyi bulduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'بَغَى' fiilinin genellikle bir şeyi aramak, talep etmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'نَبْغِ' ifadesi, Musa'nın uzun süredir aradığı ve beklediği 'işaret'in (kayıp balık) tam da bu olduğunu, yani arayışının amacına ulaştığını gösterir. Bu, sadece fiziksel bir arayış değil, aynı zamanda manevi bir beklentinin de karşılık bulmasıdır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'بَغَى' fiilinin Kur'an'da 'talep etmek' ve 'istemek' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'مَا كُنَّا نَبْغِ' ifadesi, Musa'nın 'aradığımız şey buydu' demesiyle, kayıp balığın Hızır'a ulaşma yolunda bir işaret olduğunu ve bu işaretin bulunmasının, arayışlarının sona erdiğini ve hedeflerine ulaştıklarını mecazi olarak anlatır."}]},{"word":"فَٱرْتَدَّا","root":"ر-د-د","rootLatin":"r-d-d","meaning":"Bu kelime, geri dönmek, geri çevrilmek anlamlarına gelir ve ayette Musa ile genç arkadaşının geldikleri yoldan geri döndüklerini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'رَدَّ' fiilinin 'geri çevirmek, geri dönmek' anlamlarına geldiğini belirtir. 'فَٱرْتَدَّا' ifadesi, Musa ve arkadaşının, kayıp balığın bulunduğu yeri fark ettiklerinde, geldikleri yoldan, yani izlerini takip ederek geri döndüklerini açıkça ifade eder. Bu, fiziksel bir geri dönüşü ve aynı zamanda bir hedefe yönelişi gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ارتدّ' fiilinin 'geri dönmek, eski haline dönmek' anlamlarını taşıdığını açıklar. Ayetteki kullanımı, Musa ve genç arkadaşının, kayıp balığın bulunduğu noktayı belirledikten sonra, daha önce katettikleri yolu takip ederek geri dönmelerini ifade eder. Bu, bir tür iz sürme ve başlangıç noktasına geri dönüş eylemidir."}]},{"word":"ءَاثَارِهِمَا","root":"أ-ث-ر","rootLatin":"e-s-r","meaning":"Bu kelime, izler, eserler, belirtiler anlamlarına gelir ve ayette Musa ile genç arkadaşının kendi ayak izlerini takip ederek geri döndüklerini belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'أَثَر' kelimesinin bir şeyin geride bıraktığı iz, belirti anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'ءَاثَارِهِمَا' ifadesi, Musa ve arkadaşının, daha önce yürüdükleri yolda bıraktıkları ayak izlerini takip ederek geri döndüklerini anlatır. Bu, hem somut bir iz sürmeyi hem de bir önceki noktaya dönüşü simgeler."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'eser' kavramının Kur'an'da genellikle bir şeyin geride bıraktığı somut veya soyut izleri ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'ءَاثَارِهِمَا' kelimesi, Musa ve genç arkadaşının kendi ayak izlerini takip ederek geri dönmelerini, yani bir nevi 'işaretleri' takip etmelerini anlatır. Bu, aynı zamanda ilahi bir rehberliğin somut bir tezahürü olarak da yorumlanabilir."}]},{"word":"قَصَصًا","root":"ق-ص-ص","rootLatin":"k-s-s","meaning":"Bu kelime, iz sürmek, hikaye anlatmak, bir şeyi adım adım takip etmek anlamlarına gelir ve ayette izleri takip ederek geri dönüş eylemini pekiştirir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'قَصَّ' fiilinin 'iz sürmek, bir şeyi takip etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'قَصَصًا' kelimesi, Musa ve arkadaşının, kendi ayak izlerini 'adım adım' takip ederek geri döndüklerini vurgular. Bu, sadece bir geri dönüş değil, aynı zamanda dikkatli ve bilinçli bir iz sürme eylemidir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'قَصَص' kelimesinin 'bir şeyin izini takip etmek' ve 'hikaye anlatmak' gibi anlamlara geldiğini açıklar. Ayetteki 'قَصَصًا' ifadesi, Musa ve genç arkadaşının, kendi izlerini 'takip ederek' geri döndüklerini, yani bir nevi kendi 'hikayelerinin' izini sürdüklerini mecazi olarak da ifade eder. Bu, onların arayışlarının ve yolculuklarının bir parçasıdır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'قصص' kelimesinin Kur'an'da hem 'hikaye anlatmak' hem de 'iz sürmek' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'قَصَصًا' ifadesi, Musa ve arkadaşının, kendi ayak izlerini 'izleyerek' geri dönmelerini, yani bir nevi kendi geçmişlerini takip etmelerini anlatır. Bu, onların arayışlarının ve hedeflerine ulaşma yolculuklarının bir parçasıdır."}]}]}