# Kehf Sûresi, 73. Âyet (18:73)

> قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِى بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِى مِنْ أَمْرِى عُسْرًا

*Kâle lâ tu-âḣiżnî bimâ nesîtu velâ turhiknî min emrî ‘usrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Musa, "Unuttuğum için bana çıkışma ve bu işimde bana güçlük çıkarma!" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/18/73

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kehf Suresi 73. ayet, Hz. Musa'nın Hz. Hızır'a hitaben sarf ettiği sözleri içermektedir. Ayet, unutma ve zorluk kavramları üzerinden insan doğasının acziyetini ve ilahi takdir karşısındaki teslimiyetini dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Özellikle 'nesîtü' ve 'türhiknî' fiilleri, bu acziyetin ve sorumluluktan kaçınma arzusunun temelini oluşturur.","keyConcepts":[{"word":"نَسِيتُ","root":"ن س ي","rootLatin":"n-s-y","meaning":"Unutmak, akıldan çıkarmak, gaflete düşmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nesy (نسي), bir şeyi akıldan çıkarmak, hatırlayamamak demektir. Ayetteki 'nesîtü' ifadesi, Hz. Musa'nın ilk şartı unutarak bir eylemde bulunmasını, yani gafleten bir hata işlemesini ifade eder. Bu, kasıtlı bir ihlalden ziyade, insanî bir unutkanlığın sonucudur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Nesy, burada 'terk' (bırakmak) anlamında mecazi olarak kullanılmıştır. Hz. Musa'nın 'unuttum' demesi, aslında şartı göz ardı ettiğini veya o an için aklından çıktığını belirtir. Bu, bir mazeret beyanıdır ve affedilme talebini içerir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'nesy' kavramı, sadece basit bir unutkanlığı değil, aynı zamanda Allah'ın emirlerini veya ahdi terk etmeyi de ifade edebilir. Ancak bu ayetteki bağlamda, Hz. Musa'nın 'unuttum' demesi, bir anlık gaflet ve insanî zaafiyet olarak yorumlanmalıdır, ilahi bir emre karşı kasıtlı bir isyan değildir."}]},{"word":"تُرْهِقْنِى","root":"ر ه ق","rootLatin":"r-h-q","meaning":"Zorlamak, sıkıntıya sokmak, ağır yük yüklemek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Erheka (أرهق), bir şeyi zorla yaptırmak, birine ağır bir yük yüklemek demektir. Ayetteki 'lâ türhiknî' ifadesi, Hz. Musa'nın, Hz. Hızır'dan kendisine kaldıramayacağı bir sorumluluk yüklememesini, onu zor durumda bırakmamasını talep ettiğini gösterir. Bu, bir nevi merhamet ve anlayış talebidir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"İrhâk (إرهاق), bir şeyi aşırıya götürmek, birini sıkıntıya sokmak veya ona tahammül edemeyeceği bir şey yüklemek anlamına gelir. Hz. Musa'nın bu ifadesi, Hz. Hızır'ın koyduğu şartlara uymakta zorlandığını ve bu durumun kendisi için bir meşakkat oluşturduğunu belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Rahaka kökünden türeyen 'türhiknî' fiili, bir kişiyi gücünün ötesinde bir şeye zorlamak, ona tahammül edemeyeceği bir yük yüklemek anlamındadır. Hz. Musa, bu ifadeyle, Hz. Hızır'dan kendisine karşı daha anlayışlı olmasını ve onu zorlayıcı şartlar altında bırakmamasını istemektedir."}]},{"word":"عُسْرًا","root":"ع س ر","rootLatin":"a-s-r","meaning":"Zorluk, güçlük, sıkıntı anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Usr (عسر), zorluk, güçlük ve sıkıntı demektir. Ayetteki 'min emrî usran' ifadesi, Hz. Musa'nın kendi işinde, yani Hz. Hızır ile olan yolculuğunda veya ondan öğrenme sürecinde bir zorlukla karşılaşmamasını, kendisine kolaylık gösterilmesini talep ettiğini belirtir. Bu, öğrenme ve takip etme sürecindeki potansiyel engellere karşı bir önlem talebidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Usr, bir işin zor olması, kolay olmaması halidir. Hz. Musa'nın 'usran' kelimesini kullanması, Hz. Hızır'ın kendisine karşı tutumunda veya koyduğu şartlarda bir zorlukla karşılaşmak istemediğini, aksine kolaylık ve anlayış beklediğini ifade eder. Bu, ilim talebindeki samimiyetini ve aynı zamanda insanî sınırlarını gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kur'ân-ı Kerîm'e Bakış: Terzibaba'nın İşârî Te'vîl ve Tefekkür Anlayışı** — Terzibaba Necdet Ardıç · *18/60-82*