# Kehf Sûresi, 76. Âyet (18:76)

> قَالَ إِن سَأَلْتُكَ عَن شَىْءٍۭ بَعْدَهَا فَلَا تُصَـٰحِبْنِى ۖ قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّى عُذْرًا

*Kâle in seeltuke ‘an şey-in ba'dehâ felâ tusâhibnî(s) kad belaġte min ledunnî ‘użrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Musa, "Eğer bundan sonra sana bir şey hakkında soru sorarsam, artık benimle arkadaşlık etme. Doğrusu, tarafımdan (dilenecek son) özre ulaştın (bu son özür dileyişim)" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/18/76

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-musa","sabir","af-hosgoru"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":3,"surface":"سَأَلْتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-ا-ل","rootLatin":"s-'-l","lemma":"سُؤَال","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sordum","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"sana","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"hakkında","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"شَىْءٍۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ا","rootLatin":"ş-y-'","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir şey","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"بَعْدَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"sonra","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":6,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"ondan","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":7,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yapma","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":8,"surface":"تُصَـٰحِبْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ص-ح-ب","rootLatin":"s-h-b","lemma":"مُصَاحَبَة","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy lâmı ile meczûm olduğu için meczûm","gloss":"arkadaş olma","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":8,"surface":"نِى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"bana","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":9,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gerçekten","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Tahkîk edatı"},{"position":10,"surface":"بَلَغْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ل-غ","rootLatin":"b-l-g","lemma":"بُلُوغ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ulaştın","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":11,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":12,"surface":"لَّدُنِّ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ل-د-ن","rootLatin":"l-d-n","lemma":"لَدُنْ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"katından","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":12,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"benim","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":13,"surface":"عُذْرًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ذ-ر","rootLatin":"'-dh-r","lemma":"عُذْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"mazeret","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Kehf Suresi 76. ayet, Hz. Musa'nın Hz. Hızır'a hitaben, sabırsızlığı nedeniyle bir daha soru sorması halinde ayrılmalarını teklif ettiği bir diyalogu içermektedir. Ayet, 'arkadaşlık etme' ve 'mazeret' gibi kavramlar üzerinden insan ilişkilerindeki sınırları ve anlayışı dilbilimsel olarak ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"سَأَلْتُكَ","root":"س-أ-ل","rootLatin":"s-e-l","meaning":"Bir şey hakkında bilgi istemek, soru sormak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'سأل' kelimesinin temel anlamının 'bir şeyin talep edilmesi' olduğunu belirtir. Ayetteki bağlamda Hz. Musa'nın, Hz. Hızır'ın eylemlerinin hikmetini anlama arayışını ve bu arayışın bir soru sorma eylemiyle tezahür ettiğini ifade eder. Bu, sadece bilgi edinme değil, aynı zamanda bir açıklama beklentisidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'سأل' fiilinin Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını, burada ise 'istifsar' yani açıklama isteme anlamında olduğunu belirtir. Hz. Musa'nın daha önceki olaylarda gösterdiği sabırsızlık sonrası, bu fiilin kullanımı, onun tekrar bir açıklama talebinde bulunması durumunda ortaya çıkacak ayrılığı vurgular."}]},{"word":"تُصَاحِبْنِى","root":"ص-ح-ب","rootLatin":"s-h-b","meaning":"Biriyle arkadaşlık etmek, yoldaş olmak, birlikte bulunmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'صاحب' kelimesinin 'birlikte bulunmak, eşlik etmek' anlamlarına geldiğini ve bu birlikteliğin bir süreklilik arz ettiğini belirtir. Ayetteki 'فَلَا تُصَاحِبْنِى' ifadesi, Hz. Musa'nın, Hz. Hızır ile olan yol arkadaşlığının sona ermesi talebini, yani bir daha ona eşlik etmemesini ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'صاحب' kelimesinin 'bir şeye veya bir kimseye sürekli olarak eşlik etmek' anlamını taşıdığını vurgular. Ayetteki kullanım, Hz. Musa'nın, Hz. Hızır'ın sabır şartını ihlal etmesi durumunda, bu yol arkadaşlığının ve beraberliğin artık devam etmemesi gerektiğini açıkça ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sahabe' kökünden türeyen kelimelerin Kur'an'da genellikle bir 'birliktelik' veya 'arkadaşlık' ilişkisini ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'tüsahibnî' ifadesi, sadece fiziksel bir birlikteliği değil, aynı zamanda bu birlikteliğin getirdiği karşılıklı sorumluluk ve anlayış beklentisini de içerir. Hz. Musa, bu beklentiyi karşılayamadığı takdirde ilişkinin sona ermesini teklif eder."}]},{"word":"بَلَغْتَ","root":"ب-ل-غ","rootLatin":"b-l-ğ","meaning":"Bir hedefe ulaşmak, bir şeye varmak, erişmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'بلغ' fiilinin 'bir şeye nihayetine ermek, son noktasına ulaşmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّى عُذْرًا' ifadesi, Hz. Hızır'ın, Hz. Musa'dan ayrılmak için yeterli bir mazerete ulaştığını, yani ayrılık için gerekli şartın oluştuğunu ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'بلغ' kelimesinin 'bir yere varmak, bir şeye erişmek' anlamını vurgular. Bu ayette, Hz. Musa'nın kendi sabırsızlığı nedeniyle, Hz. Hızır'ın kendisinden ayrılmak için 'mazeret' noktasına ulaştığını, yani ayrılık için meşru bir gerekçenin ortaya çıktığını belirtir."}]},{"word":"عُذْرًا","root":"ع-ذ-ر","rootLatin":"a-z-r","meaning":"Mazeret, bahane, özür, bir kusuru veya hatayı affettiren sebep.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'عذر' kelimesinin 'bir kusuru veya hatayı ortadan kaldıran, affettiren sebep' anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'عُذْرًا' kelimesi, Hz. Musa'nın tekrar soru sorması durumunda, Hz. Hızır'ın kendisinden ayrılmak için haklı bir gerekçeye, yani bir mazerete sahip olacağını belirtir. Bu, Hz. Musa'nın kendi hatasını kabul etmesi ve Hz. Hızır'a ayrılık için meşru bir zemin sunmasıdır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"El-Kefevî, 'عذر' kelimesinin 'bir fiilin çirkinliğini veya kınanabilirliğini ortadan kaldıran şey' olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, Hz. Musa'nın şartı ihlal etmesi durumunda, Hz. Hızır'ın yol arkadaşlığını bitirmesinin kınanacak bir durum olmayacağını, aksine haklı bir gerekçeye dayanacağını ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'عذر' kavramının Kur'an'da genellikle bir eylemin meşruiyetini sağlayan veya bir kusuru hafifleten sebep olarak kullanıldığını belirtir. Bu ayette, Hz. Musa'nın kendi koyduğu şartı ihlal etmesi durumunda, Hz. Hızır'ın ayrılık kararının 'mazur görülecek' bir eylem olacağını, yani haklı bir gerekçeye dayanacağını vurgular."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Kâle"},{"position":2,"translit":"in"},{"position":3,"translit":"seeltuke"},{"position":4,"translit":"‘an"},{"position":5,"translit":"şey-in"},{"position":6,"translit":"ba'dehâ"},{"position":7,"translit":"felâ"},{"position":8,"translit":"tusâhibnî(s)"},{"position":9,"translit":"kad"},{"position":10,"translit":"belaġte"},{"position":11,"translit":"min"},{"position":12,"translit":"ledunnî"},{"position":13,"translit":"‘użrâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Ahmet Avni Konuk · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Ahmet Avni Konuk · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Ahmet Avni Konuk · *18/76*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *18/76*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *18/76*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *18/76*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Ahmet Avni Konuk · *18/76*
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Ahmet Avni Konuk · *18/76*