# Bakara Sûresi, 108. Âyet (2:108)

> أَمْ تُرِيدُونَ أَن تَسْـَٔلُوا۟ رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِن قَبْلُ ۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلْكُفْرَ بِٱلْإِيمَـٰنِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ

*Em turîdûne en tes-elû rasûlekum kemâ su-ile mûsâ min kabl(u)(k) vemen yetebeddeli-lkufra bil-îmâni fekad dalle sevâe-ssebîl(i)*

**Meal (Diyanet):** Yoksa daha önce Musa'nın sorguya çekildiği gibi, siz de peygamberinizi sorguya çekmek mi istiyorsunuz? Her kim imanı küfre değişirse, o artık doğru yoldan sapmış olur.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/108

---

## Tefsir

{"topics":["peygamberlik","iman","kufur-sirk","hidayet-dalalet"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, İsrailoğulları'nın peygamberlerine karşı takındıkları tavrı eleştirmekte ve iman ile küfür arasındaki tercihin sonuçlarını vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, sorgulama, değiştirme ve sapma eylemleri üzerinden inanç ve doğru yol arasındaki ilişkiyi dilbilimsel olarak derinleştirmektedir.","keyConcepts":[{"word":"تَسْـَٔلُوا۟","root":"س أ ل","rootLatin":"s-e-l","meaning":"Peygamberden mucize veya imtihan niteliğinde şeyler talep etmek, sorgulamak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'se'ele' fiilinin hem bilgi edinmek için soru sormak hem de bir şey talep etmek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda ise, Hz. Musa'ya yapıldığı gibi, peygamberden mucize veya imtihan niteliğinde, imanlarını zorlayıcı taleplerde bulunma anlamındadır. Bu, basit bir soru sormaktan ziyade, bir meydan okuma veya şüphe uyandırma amacı taşıyan bir talep biçimidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sorguya çekmek' ifadesini, peygamberden imanı ispatlayıcı, mucizevi taleplerde bulunmak olarak açıklar. Bu, peygamberin risaletini sınama ve ona karşı şüpheci bir tavır sergileme anlamını taşır. Ayetteki 'Musa'nın sorguya çekildiği gibi' ifadesi, bu tür taleplerin geçmişte de vuku bulduğunu ve olumsuz sonuçlar doğurduğunu ima eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'su'âl' kavramının Kur'an'da sadece bilgi edinme amaçlı değil, aynı zamanda bir meydan okuma, bir talep veya bir imtihan arayışı olarak da kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'tes'elû' fiili, peygamberin otoritesini sorgulama ve ona karşı şüpheci bir tutum sergileme anlamında derin bir meydan okuma içerir."}]},{"word":"يَتَبَدَّلِ","root":"ب د ل","rootLatin":"b-d-l","meaning":"Bir şeyi başka bir şeyle değiştirmek, takas etmek, birinin yerine diğerini almak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'bedele' fiilinin bir şeyi diğerinin yerine koymak, değiştirmek anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'yetebeddel' fiili, 'el-küfr'ü 'el-îmân'ın yerine koymak, yani imanı küfürle takas etmek anlamındadır. Bu, bilinçli bir tercih ve inançtan vazgeçme eylemini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'bedele' ve 'istebdele' fiillerinin bir şeyi diğerinin yerine koymak, değiştirmek anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yetebeddel' fiili, imanı küfürle değiştiren kişinin, daha değerli olanı daha değersiz olanla takas etmesi gibi, manevi bir kayba uğradığını ifade eder. Bu, bir değer yargısı ve tercih meselesidir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'bedele' fiilinin bir şeyin yerine başka bir şeyin geçmesi durumunu ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'yetebeddel' fiili, imanın yerine küfrün ikame edilmesi, yani inançsızlığın tercih edilmesi durumunu anlatır. Bu, kişinin kendi iradesiyle yaptığı bir seçimdir ve sonuçları itibarıyla büyük bir sapmayı beraberinde getirir."}]},{"word":"ٱلْكُفْرَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"Hakkı örtmek, inkâr etmek, nankörlük etmek, Allah'ın nimetlerini görmezden gelmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'küfr' kelimesinin asıl anlamının 'örtmek' olduğunu ve bu anlamdan türeyerek hakkı örtmek, nimeti inkâr etmek, nankörlük etmek gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki 'el-küfr', imanın zıddı olarak, Allah'ın varlığını, birliğini ve peygamberin risaletini inkâr etme halini ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'küfr'ün, Allah'ın nimetlerini inkâr etmek ve O'na karşı nankörlük etmek olduğunu açıklar. Ayetteki bağlamda, peygamberin getirdiği hakikatleri ve Allah'ın ayetlerini reddetme, onlara karşı körleşme anlamını taşır. Bu, sadece bir inançsızlık değil, aynı zamanda bir nankörlük ve isyan halidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'küfr' kavramının Kur'an'da sadece inançsızlık değil, aynı zamanda Allah'ın lütfunu ve nimetlerini görmezden gelme, nankörlük etme ve hakikati bile bile reddetme anlamlarını içerdiğini vurgular. Bu ayette 'küfr', imanın yerine konulan, bilinçli bir red ve karşı çıkış eylemini ifade eder."}]},{"word":"ٱلْإِيمَـٰنِ","root":"ء م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'a, peygamberlerine ve getirdiklerine kalben tasdik edip güvenmek, emniyet ve huzur içinde olmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'îmân' kelimesinin 'emn' kökünden geldiğini ve 'tasdik etmek, güvenmek, emniyet vermek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'el-îmân', Allah'a ve peygamberine tam bir teslimiyetle inanmak, onların getirdiği hakikatleri tasdik etmek ve bu sayede manevi bir güven ve huzur içinde olmak halini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'îmân'ın, kalbin tasdiki ve dilin ikrarı ile gerçekleşen bir inanç hali olduğunu açıklar. Ayetteki 'el-îmân', küfrün zıddı olarak, peygamberin getirdiği ilahi mesajı kabul etmek, ona güvenmek ve bu inançla yaşamak anlamındadır. Bu, doğru yola ileten temel bir ilkedir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'îmân'ın Kur'an'da sadece bir inanç beyanı değil, aynı zamanda bir güven ilişkisi ve teslimiyet hali olduğunu vurgular. Bu ayette 'îmân', kişinin Allah'a ve peygamberine olan güvenini, onların rehberliğini kabul etmesini ve bu sayede doğru yolda kalmasını sağlayan temel bir değerdir."}]},{"word":"ضَلَّ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Doğru yoldan sapmak, şaşırmak, kaybolmak, hedefi şaşırmak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'dalle' fiilinin doğru yoldan ayrılmak, şaşırmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'dalle', imanı küfürle değiştiren kişinin, hakikatten uzaklaşarak manevi bir kayboluşa sürüklendiğini ifade eder. Bu, sadece bir hata değil, aynı zamanda bilinçli bir sapmadır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'dalâl' kelimesinin asıl anlamının 'yoldan sapmak, hedefi şaşırmak' olduğunu ve hem bilerek hem de bilmeyerek gerçekleşebileceğini ifade eder. Ayetteki 'dalle', imanı küfürle değiştiren kişinin, doğru yolu terk ederek, manevi anlamda kaybolduğunu ve hakikatten uzaklaştığını vurgular. Bu, bir sonuç bildiren bir fiildir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'dalâl'in, doğru yoldan ayrılmak ve hakikatten uzaklaşmak olduğunu açıklar. Ayetteki 'dalle', imanı küfürle takas eden kişinin, hidayet yolundan saparak, kendini helake sürüklediğini ve doğru hedeften uzaklaştığını gösterir. Bu, bir inanç tercihinin kaçınılmaz sonucudur."}]},{"word":"ٱلسَّبِيلِ","root":"س ب ل","rootLatin":"s-b-l","meaning":"Yol, yöntem, takip edilen gidişat, doğru veya yanlış istikamet.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sebîl' kelimesinin 'yol' anlamına geldiğini ve hem maddi hem de manevi yolları ifade edebileceğini belirtir. Ayetteki 'es-sebîl', 'savae' kelimesiyle birlikte 'doğru yol' anlamını kazanır. Bu, Allah'ın belirlediği, hidayete ulaştıran ve kurtuluşa götüren manevi yolu ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sebîl' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'din' veya 'şeriat' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'savae's-sebîl' ifadesi, 'doğru din' veya 'hak yol' anlamındadır. İmanı küfürle değiştiren kişinin bu haktan ve doğru yoldan saptığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'sebîl'in, bir hedefe ulaşmak için takip edilen yol olduğunu açıklar. Ayetteki 'savae's-sebîl', 'doğru ve adil yol' anlamına gelir. Bu, Allah'ın rızasına uygun olan, insanı dünya ve ahiret saadetine ulaştıran istikamettir. Ondan sapmak, felakete sürüklenmek demektir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Em"},{"position":2,"translit":"turîdûne"},{"position":3,"translit":"en"},{"position":4,"translit":"tes-elû"},{"position":5,"translit":"rasûlekum"},{"position":6,"translit":"kemâ"},{"position":7,"translit":"su-ile"},{"position":8,"translit":"mûsâ"},{"position":9,"translit":"min"},{"position":10,"translit":"kabl(u)(k)"},{"position":11,"translit":"vemen"},{"position":12,"translit":"yetebeddeli"},{"position":13,"translit":"lkufra"},{"position":14,"translit":"bil-îmâni"},{"position":15,"translit":"fekad"},{"position":16,"translit":"dalle"},{"position":17,"translit":"sevâe"},{"position":18,"translit":"ssebîl(i)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yoksa","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":2,"surface":"تُرِيدُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"أَرَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"istiyorsunuz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"},{"position":3,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":4,"surface":"تَسْـَٔلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-ا-ل","rootLatin":"s-'-l","lemma":"سَأَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı olan 'أَن'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"sorguya çekesiniz","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":5,"surface":"رَسُولَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"elçinizi","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"كَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَمَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":7,"surface":"سُئِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-ا-ل","rootLatin":"s-'-l","lemma":"سَأَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sorguya çekildi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"مُوسَىٰ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مُوسَىٰ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nâib-i Fâil olduğu için merfû","gloss":"Musa","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâib-i fâil"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"قَبْلُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh hazfedildiği ve niyet edildiği için damme üzere mebnî","gloss":"önce","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":11,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"kim","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Mübteda"},{"position":12,"surface":"يَتَبَدَّلِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-د-ل","rootLatin":"b-d-l","lemma":"تَبَدَّلَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatı 'مَن'in fiil-i şartı olduğu için meczûm","gloss":"değiştirirse","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":13,"surface":"ٱلْكُفْرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كُفْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"inkarı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":14,"surface":"بِٱلْإِيمَـٰنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":14,"surface":"ٱلْإِيمَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ا-م-ن","rootLatin":"'-m-n","lemma":"إِيمَان","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"imanı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":15,"surface":"فَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَقَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":16,"surface":"ضَلَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَلَّ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sapmıştır","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":17,"surface":"سَوَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"سَوَاء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"doğru","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":18,"surface":"ٱلسَّبِيلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-ب-ل","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yolun","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/108*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/108*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/108*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/108*