# Bakara Sûresi, 167. Âyet (2:167)

> وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوا۟ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا۟ مِنَّا ۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعْمَـٰلَهُمْ حَسَرَٰتٍ عَلَيْهِمْ ۖ وَمَا هُم بِخَـٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ

*Vekâle-lleżîne-ttebe'û lev enne lenâ kerraten feneteberrae minhum kemâ teberraû minnâ(k) keżâlike yurîhimu(A)llâhu a'mâlehum haserâtin ‘aleyhim(s) vemâ hum biḣâricîne mine-nnâr(i)*

**Meal (Diyanet):** Uyanlar şöyle derler: "Keşke dünyaya bir dönüşümüz olsaydı da onların şimdi bizden uzaklaştıkları gibi, biz de onlardan uzaklaşsaydık." Böylece Allah, onlara işledikleri fiilleri pişmanlık kaynağı olarak gösterir. Onlar ateşten çıkacak da değillerdir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/167

---

## Tefsir

{"topics":["cehennem","ahiret-mukafat","dirilis","hesap-mizan"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 167. ayet, kıyamet gününde taklitçilerin pişmanlığını ve Allah'ın onlara amellerini nasıl göstereceğini ele almaktadır. Ayet, 'geri dönüş', 'uzaklaşma/beraat etme', 'ameller' ve 'pişmanlıklar' gibi temel kavramlar üzerinden ahiret tablosunu çizmektedir.","keyConcepts":[{"word":"كَرَّةً","root":"ك ر ر","rootLatin":"k-r-r","meaning":"Dünyaya tekrar dönme, geri dönüş imkanı.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kerr (كرّ), bir şeye tekrar dönmek veya bir şeyi tekrar etmek anlamına gelir. Ayetteki 'kerreten' (كرة), dünyaya bir kez daha dönme arzusunu ifade eder ki bu, ahiretteki pişmanlığın bir göstergesidir. Onlar, dünyada iken yaptıkları hataları düzeltmek için bir fırsat daha istemektedirler."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Kerret (كرة), burada 'avdet' (عودة) yani geri dönüş anlamındadır. Dünya hayatına yeniden dönme arzusunu dile getirirler. Bu, mecazi bir ifade olup, o günkü çaresizliklerini ve pişmanlıklarını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'dönüş' kavramının Kur'an'da hem fiziksel hem de metafiziksel anlamlar taşıdığını belirtir. Bu ayetteki 'kerre', geçmişteki hataları telafi etmek için bir 'ikinci şans' arayışını simgeler. Bu, ahiret inancının temel bir unsuru olan hesap verme ve pişmanlık temasını güçlendirir."}]},{"word":"فَنَتَبَرَّأَ","root":"ب ر أ","rootLatin":"b-r-'-","meaning":"Birinden uzaklaşmak, ilişkiyi kesmek, sorumluluktan arınmak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Teberrü' (تبرؤ), bir şeyden uzaklaşmak ve ondan ilişiği kesmek demektir. Ayette, dünyada kendilerine uydukları liderlerden, onların kendilerinden uzaklaştıkları gibi, kendilerinin de onlardan uzaklaşma arzusunu ifade eder. Bu, kıyamet günündeki vefasızlığı ve karşılıklı suçlamayı gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Berâet (براءة), bir şeyden ayrılmak, uzaklaşmak ve ondan sorumlu olmamak anlamına gelir. Ayetteki 'feneteberrae' (فنتبرأ), dünyada peşinden gittikleri kişilerden ahirette tamamen ayrılma ve onların sorumluluğundan kurtulma isteğini yansıtır. Bu, taklitçilerin o günkü çaresizliğini ve pişmanlığını vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'berâet' kelimesinin Kur'an'da genellikle bir sorumluluktan veya bir ilişkiden tamamen arınma anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, dünyadaki yanlış ittifaklardan ahiretteki kopuşu ve bu kopuşun getirdiği acı pişmanlığı ifade eder."}]},{"word":"أَعْمَـٰلَهُمْ","root":"ع م ل","rootLatin":"'-m-l","meaning":"Yapılan işler, eylemler, fiiller.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Amel (عمل), iradeye dayalı olarak yapılan her türlü fiil ve eylemdir. Ayetteki 'a'mâlehum' (أعمالهم), dünyada iken işledikleri kötü amelleri ifade eder. Allah'ın onlara bu amelleri 'haserât' (pişmanlıklar) olarak göstermesi, amellerin sonuçlarının ahirette somut bir şekilde ortaya çıkacağını belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Amel (عمل), kasıtlı olarak yapılan her türlü işi kapsar. Bu ayette, insanların dünyada iken yaptıkları ve ahirette kendilerine gösterilecek olan kötü fiillerini ifade eder. Bu, amellerin karşılığının görüleceği ilkesini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'amel' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel eylemleri değil, aynı zamanda niyetleri ve içsel tutumları da kapsadığını belirtir. Bu ayetteki 'a'mâlehum', onların dünyadaki yanlış inanç ve davranışlarının bir toplamıdır ve ahiretteki pişmanlıklarının kaynağı olacaktır."}]},{"word":"حَسَرَٰتٍ","root":"ح س ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Pişmanlıklar, üzüntüler, hayıflanmalar.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Haserât (حسرات), 'hasret' kelimesinin çoğuludur ve derin pişmanlık, üzüntü ve hayıflanma anlamına gelir. Ayette, Allah'ın onlara amellerini pişmanlıklar olarak göstermesi, dünyada yaptıkları kötü işlerin ahirette kendileri için büyük bir üzüntü kaynağı olacağını ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hasret (حسرة), bir şeyin elden kaçırılmasından veya bir fırsatın kaybedilmesinden dolayı duyulan şiddetli pişmanlık ve üzüntüdür. Ayetteki 'haserât' (حسرات), onların dünyada iken yaptıkları yanlış seçimler ve kaçırdıkları fırsatlar nedeniyle duyacakları büyük pişmanlığı ve acıyı tasvir eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Haserât (حسرات), bir şeyin kaçırılması veya kaybedilmesi sonucu ortaya çıkan derin üzüntü ve pişmanlık halidir. Bu ayette, Allah'ın onlara amellerini bu şekilde göstermesi, onların dünyadaki eylemlerinin ahiretteki sonuçlarının ne kadar acı verici olacağını vurgular."}]},{"word":"بِخَـٰرِجِينَ","root":"خ ر ج","rootLatin":"h-r-j","meaning":"Çıkacak olanlar, dışarı çıkacaklar.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hâricîn (خارجين), 'çıkmak' fiilinden türemiş bir isim olup, bir yerden ayrılan veya dışarı çıkan kimseleri ifade eder. Ayetteki 'mâ hum bi-hâricîne mine'n-nâr' (وما هم بخارجين من النار), onların cehennemden asla çıkamayacaklarını, yani azaplarının sürekli olacağını kesin bir dille belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hurûc (خروج), bir yerden ayrılmak veya dışarı çıkmaktır. Ayetteki 'bi-hâricîne' (بخارجين) ifadesi, cehennem ehlinin azaptan kurtulma umudunun olmadığını, ebediyen orada kalacaklarını vurgular. Bu, cehennem azabının sürekliliğini ve şiddetini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hâric (خارج), bir yerden ayrılan veya çıkan demektir. Ayetteki 'mâ hum bi-hâricîne' (وما هم بخارجين), cehennemden çıkışın imkansızlığını ifade eder. Bu, ahiret azabının kalıcılığını ve dönüşü olmayan bir son olduğunu belirtir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mahallen merfû","gloss":"o kimseler ki"},{"position":3,"surface":"ٱتَّبَعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ت-ب-ع","rootLatin":"t-b-ʿ","lemma":"ٱتَّبَعَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uydular"},{"position":4,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart harfi olduğu için mebnî","gloss":"keşke"},{"position":5,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i tevkîd ve nasb olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":6,"surface":"لَنَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":6,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":7,"surface":"كَرَّةًۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ر-ر","rootLatin":"k-r-r","lemma":"كَرَّة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"bir dönüş"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":8,"surface":"نَتَبَرَّأَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ر-أ","rootLatin":"b-r-ʾ","lemma":"تَبَرَّأَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fâ-i sebebiyye ile mansûb","gloss":"uzaklaşırız"},{"position":9,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":9,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onlardan"},{"position":10,"surface":"كَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَمَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Teşbih harfi olduğu için mebnî","gloss":"gibi"},{"position":11,"surface":"تَبَرَّءُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ر-أ","rootLatin":"b-r-ʾ","lemma":"تَبَرَّأَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzaklaştılar"},{"position":12,"surface":"مِنَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":12,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"bizden"},{"position":13,"surface":"كَذَٰلِكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Teşbih harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":13,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"bu"},{"position":14,"surface":"يُرِيهِمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-أ-ي","rootLatin":"r-ʾ-y","lemma":"أَرَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"gösterir onlara"},{"position":14,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onlara"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":16,"surface":"أَعْمَـٰلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-م-ل","rootLatin":"ʿ-m-l","lemma":"عَمَل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"işlerini"},{"position":16,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":17,"surface":"حَسَرَٰتٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-س-ر","rootLatin":"ḥ-s-r","lemma":"حَسْرَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"hasretler olarak"},{"position":18,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":18,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":20,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"onlar"},{"position":21,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":21,"surface":"خَـٰرِجِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"ḫ-r-j","lemma":"خَارِج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"çıkanlar"},{"position":22,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":23,"surface":"ٱلنَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ateş"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/167*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/167*