# Bakara Sûresi, 169. Âyet (2:169)

> إِنَّمَا يَأْمُرُكُم بِٱلسُّوٓءِ وَٱلْفَحْشَآءِ وَأَن تَقُولُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

*İnnemâ ye/murukum bi-ssû-i velfahşâ-i veen tekûlû ‘ala(A)llâhi mâ lâ ta'lemûn(e)*

**Meal (Diyanet):** O, size ancak kötülüğü, hayasızlığı ve Allah'a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi emreder.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/169

---

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","soz-yalan","kufur-sirk"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, şeytanın insanları yönlendirdiği temel kötülükleri ve bu kötülüklerin dilsel tezahürlerini ele almaktadır. Özellikle 'kötülük', 'hayasızlık' ve 'Allah hakkında bilmeden konuşma' kavramları, şeytanın insanı saptırma mekanizmasını dilbilimsel ve semantik açıdan derinlemesine ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"يَأْمُرُكُم","root":"أ م ر","rootLatin":"e-m-r","meaning":"Şeytanın insanlara kötülüğü ve hayasızlığı emretmesi, yani onlara bu fiilleri yapmalarını telkin etmesi ve teşvik etmesidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'emr' kelimesini bir şeyi yapmayı istemek, talep etmek olarak açıklar. Ayetteki bağlamda şeytanın insanlara kötülüğü ve hayasızlığı emretmesi, onların kalplerine bu fiilleri işlemeleri yönünde vesvese vermesi ve onları bu yöne sevk etmesi anlamındadır. Bu, bir otorite emri olmaktan ziyade, bir telkin ve teşviktir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'emr'in bazen 'şân' (durum, iş) anlamına geldiğini belirtse de, ayetteki 'yâ'murukum' fiili, şeytanın insanlara belirli fiilleri yapmalarını 'talep etmesi' veya 'yönlendirmesi' anlamındadır. Bu, şeytanın insan iradesini etkileme çabasını gösterir."}]},{"word":"بِٱلسُّوٓءِ","root":"س و أ","rootLatin":"s-v-e","meaning":"Her türlü kötü, çirkin, zararlı ve hoş olmayan fiil veya durumdur.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'es-sû'' kelimesini 'şer' (kötülük) ve 'mekrûh' (hoş olmayan şey) olarak açıklar. Ayetteki 'bi's-sû'' ifadesi, şeytanın insanlara genel anlamda her türlü kötülüğü, yani hem ahlaki hem de fiili olarak çirkin ve zararlı olan şeyleri emrettiğini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sû'' kelimesinin 'insana üzüntü veren her şey' olduğunu belirtir. Bu, hem dünyevi musibetleri hem de ahiretteki azabı kapsar. Ayetteki bağlamda şeytanın emrettiği 'sû'', insanı hem dünyada hem de ahirette kötü durumlara düşürecek her türlü fiil ve davranıştır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sû'' kavramının Kur'an'da geniş bir anlamsal alana sahip olduğunu ve genellikle 'şer' ile eş anlamlı kullanıldığını belirtir. Şeytanın 'sû''yu emretmesi, insanları Allah'ın rızasına aykırı olan, ahlaki ve toplumsal düzeni bozan her türlü eyleme yönlendirmesidir."}]},{"word":"وَٱلْفَحْشَآءِ","root":"ف ح ش","rootLatin":"f-h-ş","meaning":"Aşırı derecede çirkin, iğrenç, ahlaksız ve haddi aşan fiillerdir, özellikle cinsel ahlaksızlıkları ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fahşâ'' kelimesini 'her türlü çirkin ve kötü söz ve fiil' olarak açıklar. Özellikle zinayı ve benzeri ahlaksızlıkları kapsadığını belirtir. Ayetteki 'fahşâ'' şeytanın insanları toplumun ve dinin hoş görmediği, aşırıya kaçan ahlaksız fiillere teşvik etmesidir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fahşâ'' kelimesinin 'haddi aşan, çirkinliği belirginleşen her şey' olduğunu ifade eder. Özellikle zina ve benzeri büyük günahlar için kullanılır. Şeytanın 'fahşâ''yı emretmesi, insanları bu tür büyük günahlara ve ahlaksız davranışlara sürüklemesidir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fahşâ''nın Kur'an'da genellikle cinsel ahlaksızlıklar ve toplumsal düzeni bozan büyük günahlar için kullanıldığını belirtir. Ayetteki bağlamda şeytanın 'fahşâ''yı emretmesi, insanları bu tür toplumsal ve ahlaki yozlaşmaya sevk etme çabasını gösterir."}]},{"word":"تَقُولُوا۟","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Allah hakkında bilgi sahibi olmadan, delilsiz ve mesnetsiz konuşmaktır.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'kavl' kelimesinin genel olarak 'söz' anlamına geldiğini belirtir. Ancak ayetteki 'en tekûlû alâllâhi mâ lâ ta'lemûn' ifadesi, sadece konuşmak değil, aynı zamanda Allah hakkında 'bilgisizce iddialarda bulunmak' ve 'iftira atmak' anlamını taşır. Şeytanın bu tür bir konuşmayı emretmesi, insanları dinde bid'at çıkarmaya ve yanlış inançlara sevk etmesidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kavl'in Kur'an'da sadece sözlü ifadeyi değil, aynı zamanda bir 'düşünceyi' veya 'inancı' da ifade edebileceğini belirtir. 'Allah hakkında bilmeden konuşmak', Allah'a ortak koşmak, O'na yakışmayan sıfatlar isnat etmek veya O'nun şeriatı hakkında yanlış hükümler vermek gibi eylemleri kapsar. Şeytan, insanları bu tür sapkın inançlara ve iddialara yönlendirir."}]},{"word":"تَعْلَمُونَ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Kesin bilgiye, delile ve vahye dayanmayan, zan ve tahminden ibaret olan bilgidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ilm' kelimesini 'bir şeyin hakikatini idrak etmek' olarak tanımlar. Ayetteki 'mâ lâ ta'lemûn' ifadesi, Allah hakkında kesin bilgiye dayanmayan, vahiyden ve akli delillerden yoksun, sadece zan ve heveslere dayalı sözler söylemeyi ifade eder. Şeytan, insanları bu tür bilgisizce iddialara teşvik eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ilm'in 'bir şeyin hakikatini olduğu gibi kavramak' olduğunu belirtir. Ayetteki olumsuz kullanım ('mâ lâ ta'lemûn'), Allah hakkında 'gerçek bilgiye sahip olmamak' ve buna rağmen konuşmak anlamına gelir. Bu, dinde bilgisizce hüküm vermenin ve bid'at çıkarmanın tehlikesini vurgular."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İnnemâ"},{"position":2,"translit":"ye/murukum"},{"position":3,"translit":"bi-ssû-i"},{"position":4,"translit":"velfahşâ-i"},{"position":5,"translit":"veen"},{"position":6,"translit":"tekûlû"},{"position":7,"translit":"‘ala"},{"position":8,"translit":"(A)llâhi"},{"position":9,"translit":"mâ"},{"position":10,"translit":"lâ"},{"position":11,"translit":"ta'lemûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hasr","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّمَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak, sadece","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":2,"surface":"يَأْمُرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-م-ر","rootLatin":"ham-a-r","lemma":"أَمَرَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"emreder","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":2,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":3,"surface":"ٱلسُّوٓءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-و-ا","rootLatin":"s-w-hamz","lemma":"سُوء","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kötülük","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":4,"surface":"ٱلْفَحْشَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ح-ش","rootLatin":"f-h-sh","lemma":"فَحْشَاء","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"hayasızlık","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":5,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki, -mesi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":6,"surface":"تَقُولُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'en'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"söylemeniz","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine, hakkında","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":8,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"hamz-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":9,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"şey","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":10,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"تَعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ayn-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Fe'ile","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"bilirsiniz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/169*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/169*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 11 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/169*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/169*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 11 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/169*
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/169*