# Bakara Sûresi, 180. Âyet (2:180)

> كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ إِن تَرَكَ خَيْرًا ٱلْوَصِيَّةُ لِلْوَٰلِدَيْنِ وَٱلْأَقْرَبِينَ بِٱلْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى ٱلْمُتَّقِينَ

*Kutibe ‘aleykum iżâ hadara ehadekumu-lmevtu in terake ḣayran elvasiyyetu lilvâlideyni vel-akrabîne bilma'rûf(i)(s) hakkan ‘ale-lmuttekîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Sizden birinize ölüm gelip çattığı zaman, eğer geride bir hayır (mal) bırakmışsa, anaya, babaya ve yakın akrabaya meşru bir tarzda vasiyette bulunması -Allah'a karşı gelmekten sakınanlar üzerinde bir hak olarak- size farz kılındı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/180

---

## Tefsir

{"topics":["miras","takva","olum"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"كُتِبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كَتَبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yazıldı/farz kılındı"},{"position":2,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":2,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":3,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"zaman"},{"position":4,"surface":"حَضَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ض-ر","rootLatin":"h-d-r","lemma":"حَضَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geldi"},{"position":5,"surface":"أَحَدَكُمُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ح-د","rootLatin":"a-h-d","lemma":"أَحَد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"birinize"},{"position":5,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":6,"surface":"ٱلْمَوْتُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَوْت","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"ölüm"},{"position":7,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":8,"surface":"تَرَكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ت-ر-ك","rootLatin":"t-r-k","lemma":"تَرَكَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"bıraktı"},{"position":9,"surface":"خَيْرًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"ḫ-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"mal/hayır"},{"position":10,"surface":"ٱلْوَصِيَّةُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"و-ص-ي","rootLatin":"w-ṣ-y","lemma":"وَصِيَّة","form":"Fa'îla","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Naib-i Fâil olduğu için merfû","gloss":"vasiyet"},{"position":11,"surface":"لِلْوَٰلِدَيْنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":11,"surface":"ٱلْوَٰلِدَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ل-د","rootLatin":"w-l-d","lemma":"وَالِد","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ana babaya"},{"position":12,"surface":"وَٱلْأَقْرَبِينَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"ٱلْأَقْرَبِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ق-ر-ب","rootLatin":"q-r-b","lemma":"أَقْرَب","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yakınlara"},{"position":13,"surface":"بِٱلْمَعْرُوفِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":13,"surface":"ٱلْمَعْرُوفِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ع-ر-ف","rootLatin":"ʿ-r-f","lemma":"مَعْرُوف","form":"Mef'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"uygun bir tarzda"},{"position":14,"surface":"حَقًّا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"bir borç olarak"},{"position":15,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":16,"surface":"ٱلْمُتَّقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"مُتَّقِي","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a karşı gelmekten sakınanlara"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 180. ayet, ölüm döşeğindeki bir kişinin malını vasiyet etme yükümlülüğünü ve bu vasiyetin ana babaya ve yakınlara 'bil-ma'ruf' (uygun bir şekilde) yapılmasının müttakiler üzerine bir hak olduğunu vurgular. Ayet, vasiyetin farz kılınmasını ve bu farzın yerine getirilmesindeki adalet ve takva boyutunu dilbilimsel olarak ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"كُتِبَ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Bu kelime, bir şeyin farz kılınması, emredilmesi veya yazılı olarak belirlenmesi anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ketebe' fiilinin asıl anlamının 'harfleri bir araya getirmek' olduğunu belirtir. Kur'an'da ise bu kelime, 'farz kılmak, hükmetmek' anlamında mecazi olarak kullanılır. Bu ayette 'kütibe aleyküm' ifadesi, vasiyetin Allah tarafından kesin bir hüküm olarak emredildiğini, yani farz kılındığını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'kitâbet'in hem yazılı olarak kaydetme hem de bir şeyi kesin ve bağlayıcı kılma anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki 'kütibe aleyküm' ifadesi, vasiyetin müminler üzerine bir yükümlülük olarak sabitlendiğini ve terk edilemez bir emir olduğunu gösterir."}]},{"word":"ٱلْمَوْتُ","root":"م و ت","rootLatin":"m-v-t","meaning":"Canlılığın sona ermesi, ruhun bedenden ayrılması hali olan ölüm anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'mevt' kelimesinin canlılığın zıttı olduğunu ve Kur'an'da hem hakiki ölüm hem de mecazi olarak cansızlık veya bilgisizlik gibi durumlar için kullanıldığını belirtir. Bu ayette ise 'hazara ehadekumul-mevt' ifadesi, kişinin fiziki ölüm anına yaklaştığını, yani son anlarını yaşadığını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'mevt' kavramının sadece biyolojik bir son değil, aynı zamanda ahiret inancıyla güçlü bir şekilde bağlantılı olduğunu vurgular. Bu ayette ölümün gelmesi, kişinin dünya hayatındaki sorumluluklarını tamamlama ve ahirete hazırlık yapma noktasında bir dönüm noktası olarak sunulur."}]},{"word":"خَيْرًا","root":"خ ي ر","rootLatin":"h-y-r","meaning":"Mal, servet ve zenginlik anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hayr' kelimesinin Kur'an'da bazen 'mal' anlamında mecazi olarak kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'in terake hayran' ifadesi, kişinin geride bıraktığı mal varlığını, yani servetini ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hayr' kelimesinin asıl anlamının 'herkesin rağbet ettiği şey' olduğunu ve bu bağlamda malın da insanlar için arzu edilen bir değer olduğu için 'hayr' olarak adlandırıldığını açıklar. Ayetteki kullanımı, vasiyet edilecek olan maddi varlığı işaret eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hayr' kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, ancak bu ayetteki gibi 'tereke' fiiliyle birlikte kullanıldığında genellikle 'mal, servet' anlamına geldiğini ifade eder. Bu, vasiyetin maddi birikimler üzerinden yapılacağını gösterir."}]},{"word":"ٱلْوَصِيَّةُ","root":"و ص ي","rootLatin":"v-s-y","meaning":"Ölümden sonra yerine getirilmesi istenen emir, tavsiye veya malın bir kısmının bağışlanması anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'vasiyet' kelimesinin 'bir şeyi bir şeye ulaştırmak' anlamından geldiğini ve kişinin ölümünden sonra yerine getirilmesi için yaptığı tavsiye veya bağış olduğunu belirtir. Ayetteki 'el-vasiyyetu' ifadesi, ölen kişinin malından belirli bir kısmın belirli kişilere bırakılması emrini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'vasiyet'in, kişinin ölümünden sonra geçerli olmak üzere yaptığı bir tasarruf olduğunu ve bu tasarrufun malın üçte birini geçmemesi gerektiğini fıkhi açıdan da vurgular. Ayet, bu tasarrufun ana babaya ve yakınlara yapılmasının önemini belirtir."}]},{"word":"بِٱلْمَعْرُوفِ","root":"ع ر ف","rootLatin":"a-r-f","meaning":"Örf ve adete uygun, iyi, güzel, hakkaniyetli ve meşru bir şekilde anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ma'ruf' kelimesinin 'akıl ve şeriat tarafından güzel kabul edilen şey' olduğunu belirtir. Bu ayette 'bil-ma'ruf' ifadesi, vasiyetin adil, hakkaniyetli ve toplumun genel kabul görmüş iyi ahlak kurallarına uygun bir şekilde yapılması gerektiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ma'ruf' kavramının Kur'an'da 'iyilik, güzellik, doğru davranış' gibi geniş bir anlam taşıdığını ve genellikle 'münker'in (kötülüğün) zıttı olarak kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'bil-ma'ruf' ifadesi, vasiyetin sadece maddi bir aktarım değil, aynı zamanda ahlaki ve toplumsal normlara uygun bir eylem olması gerektiğini gösterir."}]},{"word":"ٱلْمُتَّقِينَ","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Allah'tan korkan, O'nun emirlerine uyan ve yasaklarından sakınan kimseler anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takva' kelimesinin 'bir şeyi zarardan korumak' anlamından geldiğini ve dinde 'nefsi günahlardan korumak' anlamına geldiğini açıklar. 'Müttakîn' ise bu korumayı gerçekleştiren, Allah'ın azabından sakınan kimselerdir. Ayette vasiyetin 'müttakiler üzerine bir hak' olması, bu görevin takva sahibi müminlerin sorumluluğunda olduğunu gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'takva'nın Kur'an'da Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etme, O'nun rızasını kazanma çabası olarak tanımlandığını belirtir. Bu ayette 'müttakîn'e atfedilen vasiyet görevi, onların Allah'a olan bağlılıklarının ve ahiret inançlarının bir göstergesi olarak sunulur."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/180*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/180*