# Bakara Sûresi, 194. Âyet (2:194)

> ٱلشَّهْرُ ٱلْحَرَامُ بِٱلشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ وَٱلْحُرُمَـٰتُ قِصَاصٌ ۚ فَمَنِ ٱعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَٱعْتَدُوا۟ عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا ٱعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ

*Eşşehru-lharâmu bi-şşehri-lharâmi velhurumâtu kisâs(un)(c) femeni-'tedâ ‘aleykum fa'tedû ‘aleyhi bimiśli mâ-'tedâ ‘aleykum(c) vettekû(A)llâhe va'lemû enna(A)llâhe me'a-lmuttekîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Haram ay, haram aya karşılıktır. Hürmetler (saygı gösterilmesi gereken şeyler) kısas kuralına tabidir. O halde kim size saldırırsa, size saldırdığı gibi siz de ona saldırın, (fakat ileri gitmeyin). Allah'a karşı gelmekten sakının ve bilin ki, Allah kendine karşı gelmekten sakınanlarla beraberdir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/194

---

## Tefsir

{"topics":["cihad","hukuk-ceza","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلشَّهْرُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ş-h-r","rootLatin":"ş-h-r","lemma":"شَهْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"ay"},{"position":2,"surface":"ٱلْحَرَامُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"h-r-m","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَام","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"haram, hürmetli"},{"position":3,"surface":"بِٱلشَّهْرِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile, -e"},{"position":3,"surface":"ٱلشَّهْرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ş-h-r","rootLatin":"ş-h-r","lemma":"شَهْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ay"},{"position":4,"surface":"ٱلْحَرَامِ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"h-r-m","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَام","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"haram, hürmetli"},{"position":5,"surface":"وَٱلْحُرُمَـٰتُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱلْحُرُمَـٰتُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"h-r-m","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حُرْمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"hürmetler"},{"position":6,"surface":"قِصَاصٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"k-s-s","rootLatin":"k-s-s","lemma":"قِصَاص","form":"Ficâl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"kısas, karşılık"},{"position":7,"surface":"فَمَنِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":7,"surface":"مَنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"kim"},{"position":8,"surface":"ٱعْتَدَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"'-d-w","rootLatin":"'-d-w","lemma":"اِعْتَدَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"tecavüz etti, saldırdı"},{"position":9,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":9,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":10,"surface":"فَٱعْتَدُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":10,"surface":"ٱعْتَدُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"'-d-w","rootLatin":"'-d-w","lemma":"اِعْتَدَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"tecavüz edin, saldırın"},{"position":11,"surface":"عَلَيْهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":11,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":12,"surface":"بِمِثْلِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":12,"surface":"مِثْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"m-s̱-l","rootLatin":"m-s̱-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"benzeri"},{"position":13,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"şey"},{"position":14,"surface":"ٱعْتَدَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"'-d-w","rootLatin":"'-d-w","lemma":"اِعْتَدَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"tecavüz etti, saldırdı"},{"position":15,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":15,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":16,"surface":"وَٱتَّقُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"ٱتَّقُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"w-k-y","rootLatin":"w-k-y","lemma":"اِتَّقَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"sakının"},{"position":17,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ʔ-l-h","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı"},{"position":18,"surface":"وَٱعْلَمُوٓا۟","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"ٱعْلَمُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"'-l-m","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"bilin"},{"position":19,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":20,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ʔ-l-h","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı"},{"position":21,"surface":"مَعَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"m-'-y","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"ile beraber"},{"position":22,"surface":"ٱلْمُتَّقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"w-k-y","rootLatin":"w-k-y","lemma":"مُتَّقِي","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sakınanlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 194. ayet, hürmetli aylardaki çatışma ve karşılıklı misilleme prensibini ele alırken, takva ve Allah bilincinin önemini vurgulamaktadır. Ayet, 'hürmet', 'saldırı' ve 'takva' gibi temel kavramlar üzerinden hukuki ve ahlaki bir çerçeve sunar.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْحَرَامُ","root":"ح ر م","rootLatin":"h-r-m","meaning":"Bu ayette 'haram', kutsal, dokunulmaz ve saygı gösterilmesi gereken bir zaman dilimini (ay) ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'haram' kelimesinin temel anlamının 'men etmek, yasaklamak' olduğunu belirtir. 'Şehr-i haram' (hürmetli ay) ise, bu aylarda savaşmanın ve kan dökmenin yasaklanmış olmasından dolayı bu ismi almıştır. Ayetteki kullanımı, bu ayların kutsallığına ve bu kutsallığın ihlal edilmesinin karşılığının olacağına işaret eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'el-haram' kelimesinin 'yasaklanmış' anlamına geldiğini ve bu aylarda savaşın yasaklanmış olmasından dolayı bu şekilde adlandırıldığını ifade eder. Ayetteki 'eş-şehrul haram biş-şehril haram' ifadesi, bu yasağın karşılıklı olduğunu ve ihlal edildiğinde misillemenin caiz olduğunu mecazi bir dille anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'haram' kavramının Kur'an'da sadece yasaklanmış olanı değil, aynı zamanda kutsal ve dokunulmaz olanı da ifade ettiğini belirtir. 'Haram aylar', savaşın yasaklandığı, dolayısıyla barış ve güvenliğin hüküm sürdüğü zaman dilimleridir. Ayetteki bağlamda, bu kutsallığın ihlal edilmesi durumunda dahi bir denge ve adalet prensibinin gözetilmesi gerektiği vurgulanır."}]},{"word":"ٱلْحُرُمَـٰتُ","root":"ح ر م","rootLatin":"h-r-m","meaning":"Bu kelime, kutsal değerleri, dokunulmazlıkları ve saygı gösterilmesi gereken şeyleri ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hurumât' kelimesinin 'haram'ın çoğulu olduğunu ve Allah'ın yasakladığı, çiğnenmesi haram olan şeyleri kapsadığını belirtir. Ayetteki 'el-hurumâtu kısâs' ifadesi, bu kutsal değerlere yapılan tecavüzlerin karşılığının olacağını, yani bir nevi misilleme hakkını doğuracağını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hurumât'ın, Allah'ın kullarına saygı göstermelerini emrettiği ve çiğnenmesini yasakladığı her şeyi ifade ettiğini açıklar. Bu, sadece aylar değil, can, mal, namus gibi genel dokunulmazlıkları da içerir. Ayetteki kullanımı, bu dokunulmazlıkların ihlal edilmesi durumunda, ihlalin derecesine göre bir karşılık verme prensibini ortaya koyar."}]},{"word":"قِصَاصٌ","root":"ق ص ص","rootLatin":"k-s-s","meaning":"Bu ayette 'kısas', bir fiilin benzeriyle karşılık verilmesi, misilleme yapılması anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kısas' kelimesinin 'izini takip etmek, benzerini yapmak' anlamından geldiğini belirtir. Hukuki bağlamda ise, bir suçun cezasının, suçun aynısı veya benzeriyle verilmesi demektir. Ayetteki 'el-hurumâtu kısâs' ifadesi, kutsal değerlere yapılan saldırının karşılığının, benzer bir saldırıyla verilebileceği prensibini ifade eder, ancak bu, aşırıya kaçmadan olmalıdır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kısas'ın 'bir şeyin izini takip etmek' kökünden geldiğini ve ceza hukukunda, suçun aynısıyla karşılık verme anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki bağlamda, hürmetli ayların ihlal edilmesi durumunda, bu ihlale denk bir karşılık verilebileceğini, ancak bunun adalet ve ölçü içinde olması gerektiğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kısas'ın Kur'an'da genellikle cana karşı can, göze karşı göz gibi tam bir denklik prensibini ifade ettiğini belirtir. Ancak bu ayetteki 'hurumât' bağlamında, kutsal değerlere yapılan saldırının karşılığının da benzer bir şekilde verilebileceği, ancak bunun meşru müdafaa ve adalet sınırları içinde kalması gerektiği anlamını taşır."}]},{"word":"ٱعْتَدَىٰ","root":"ع د و","rootLatin":"a-d-v","meaning":"Bu kelime, haddi aşmak, sınırı geçmek, saldırmak ve tecavüz etmek anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'a'tedâ' fiilinin 'udvân' kökünden geldiğini ve 'haddi aşmak, zulmetmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'femen-i'tedâ aleykum' ifadesi, size karşı haksız yere saldıran, sınırı aşan kimseye işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'adâ' fiilinin 'sınırı aşmak, haddi geçmek' anlamını taşıdığını ve 'i'tedâ'nın ise bu fiilin tef'il babından gelerek 'aşırıya gitmek, tecavüz etmek' manasına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, düşmanın başlattığı haksız saldırıyı ve bu saldırıya karşı meşru müdafaa hakkını ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'i'tedâ' fiilinin, bir başkasına karşı haksız yere düşmanlık göstermek ve ona zarar vermek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki tekrarı, saldırıya uğrayanların da aynı şekilde karşılık verme hakkına sahip olduğunu, ancak bu karşılığın da saldırının misliyle sınırlı olması gerektiğini vurgular."}]},{"word":"وَٱتَّقُوا۟","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Bu kelime, Allah'tan korkmak, sakınmak, O'nun emirlerine uymak ve yasaklarından kaçınmak suretiyle korunmak anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takva' kelimesinin temel anlamının 'bir şeyi korumak' olduğunu ve dini bağlamda ise 'nefsini günahlardan korumak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'vettekullâh' emri, misilleme yaparken dahi Allah'ın sınırlarını aşmamayı, adil olmayı ve aşırıya kaçmamayı öğütler."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'takva' kavramının Kur'an'da sadece korku değil, aynı zamanda Allah'a karşı duyulan derin saygı, sorumluluk bilinci ve O'nun iradesine uygun yaşama çabası olduğunu ifade eder. Bu ayette, düşmana karşılık verirken bile Allah'ın koyduğu ahlaki ve hukuki sınırlara riayet etmenin önemini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'takva'nın Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve genellikle Allah'ın azabından korunmak için O'nun emirlerine sarılmak ve yasaklarından kaçınmak olarak anlaşıldığını belirtir. Bu ayette, savaş ve misilleme gibi hassas durumlarda dahi müminlerin Allah'ın adalet ve ölçü prensiplerine bağlı kalmaları gerektiğini ifade eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Haşr Sûresi** · *2/194*
- **Haşr Sûresi** · *2/194*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/194*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/194*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *2/194*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *2/194*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *2/194*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *2/194*