# Bakara Sûresi, 230. Âyet (2:230)

> فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُۥ مِنۢ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُۥ ۗ فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَآ أَن يَتَرَاجَعَآ إِن ظَنَّآ أَن يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

*Fe-in tallekahâ felâ tehillu lehu min ba'du hattâ tenkiha zevcen ġayrah(u)(k) fe-in tallekahâ felâ cunâha ‘aleyhimâ en yeterâce'â in zannâ en yukîmâ hudûda(A)llâh(i)(k) vetilke hudûdu(A)llâhi yubeyyinuhâ likavmin ya'lemûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Eğer erkek karısını (üçüncü defa) boşarsa, kadın, onun dışında bir başka kocayla nikahlanmadıkça ona helal olmaz. (Bu koca da) onu boşadığı takdirde, onlar (kadın ile ilk kocası) Allah'ın koyduğu ölçüleri gözetebileceklerine inanıyorlarsa tekrar birbirlerine dönüp evlenmelerinde bir günah yoktur. İşte bunlar Allah'ın, anlayan bir toplum için açıkladığı ölçüleridir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/230

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 230. ayet, talak (boşanma) ve ric'at (geri dönüş) hükümlerini ele almaktadır. Ayet, üç talakla boşanan kadının iddet sonrası başka bir erkekle evlenip boşanmadan eski kocasına helal olmayacağını, ancak bu şartlar yerine geldiğinde ve Allah'ın sınırlarını koruyacaklarına inandıklarında geri dönebileceklerini dilbilimsel bir kesinlikle ortaya koyar. Anahtar kavramlar, evlilik, boşanma ve Allah'ın sınırları etrafında şekillenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"طَلَّقَهَا","root":"ط ل ق","rootLatin":"t-l-q","meaning":"Kocanın karısını boşamasını ifade eder ve bu ayette üçüncü talakı belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Talak (طلاق) kelimesinin asıl anlamı, bir şeyi bağından çözmek, serbest bırakmaktır. Şeriatta ise evlilik bağını çözmek, yani boşamaktır. Ayetteki 'فَإِن طَلَّقَهَا' ifadesi, daha önceki iki talakın ardından gerçekleşen üçüncü talakı ifade eder ki bu, kadının eski kocasına helal olmasını engelleyen kesin bir ayrılıktır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Talak, mecazi olarak bir şeyi serbest bırakmak anlamına gelir. Kur'an'da ise nikah akdini feshetmek anlamında kullanılır. Bu ayetteki kullanımı, kadının kocasından ayrılması ve evlilik bağının tamamen çözülmesi durumunu anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Talak kavramı, Kur'an'da evlilik birliğinin sona erdirilmesi eylemini ifade eder. İzutsu, bu kavramın İslam öncesi Arap toplumunda da var olduğunu ancak Kur'an'ın ona belirli hukuki sınırlar ve ahlaki boyutlar getirdiğini belirtir. Ayetteki 'talaka' fiili, bu hukuki sınırların bir parçası olarak, kadının başka bir evlilik yapmadan eski kocasına dönemeyeceğini vurgular."}]},{"word":"تَنكِحَ","root":"ن ك ح","rootLatin":"n-k-h","meaning":"Kadının başka bir erkekle evlenmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nikah (نكاح) kelimesi, aslen birleşme ve kaynaşma anlamına gelir. Şeriatta ise evlilik akdi ve cinsel birleşme için kullanılır. Ayetteki 'حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُۥ' ifadesi, kadının geçerli bir evlilik akdiyle başka bir erkekle evlenmesini ve bu evliliğin fiilen gerçekleşmesini şart koşar."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Nikah, evlilik akdini ve zifafı kapsayan bir terimdir. Bu ayetteki 'tenkiha' fiili, kadının eski kocasına helal olabilmesi için yeni bir evlilik yapması ve bu evliliğin tamamlanması gerektiğini açıkça belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Nikah kelimesi, Kur'an'da hem akit hem de cinsel birleşme anlamında kullanılır. Bu ayetteki bağlamda, kadının eski kocasına dönebilmesi için yeni bir evlilik akdiyle birlikte cinsel birleşmenin de gerçekleşmesi gerektiği fıkhi bir şart olarak anlaşılır."}]},{"word":"يَتَرَاجَعَآ","root":"ر ج ع","rootLatin":"r-j-'-","meaning":"Karı kocanın tekrar bir araya gelmesini, evliliklerini yenilemesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rücu (رجوع) kelimesi, bir yere veya bir duruma geri dönmek anlamına gelir. 'Yeterace'a' (يتراجعا) ise karşılıklı olarak geri dönmek, yani karı kocanın tekrar bir araya gelmesi, evliliklerini yenilemesi demektir. Ayetteki kullanımı, belirli şartlar altında eski eşlerin tekrar evlenmelerine izin verildiğini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Teracü' (تراجع) fiili, iki tarafın karşılıklı olarak bir şeye geri dönmesini ifade eder. Bu ayette, boşanan eşlerin, belirli şartlar yerine geldikten sonra, tekrar evlilik akdiyle bir araya gelmelerini anlatır."}]},{"word":"حُدُودَ","root":"ح د د","rootLatin":"h-d-d","meaning":"Allah'ın koyduğu sınırlar, hükümler ve yasaları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hadd (حد) kelimesi, bir şeyi diğerinden ayıran sınır veya engel anlamına gelir. Çoğulu olan 'hudûd' (حدود) ise Allah'ın koyduğu şer'i hükümleri, emir ve yasakları ifade eder. Ayetteki 'حُدُودَ ٱللَّهِ' ifadesi, evlilik ve boşanma konularında Allah'ın belirlediği kurallara riayet etme zorunluluğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hudûdullah, Allah'ın kullarına emrettiği ve yasakladığı şeylerdir. Bu sınırlar, insanların aşmaması gereken çizgilerdir. Ayetteki 'yükîmâ hudûdallâh' ifadesi, eşlerin tekrar bir araya geldiklerinde Allah'ın bu evlilikle ilgili koyduğu tüm kurallara uyacaklarına dair bir taahhütte bulunmalarını gerektirir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Hudûd kavramı, Kur'an'da ilahi yasaların ve ahlaki sınırların bir ifadesidir. İzutsu, bu kavramın, bireylerin ve toplumun düzenini sağlamak için Allah tarafından belirlenen çerçeveyi temsil ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'hudûdullah', boşanma ve yeniden evlenme süreçlerinde Müslümanların uyması gereken ilahi kuralları ifade eder."}]},{"word":"يُبَيِّنُهَا","root":"ب ي ن","rootLatin":"b-y-n","meaning":"Allah'ın bu hükümleri açıkça ortaya koyduğunu, izah ettiğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Beyan (بيان) kelimesi, bir şeyi açıklamak, netleştirmek, ortaya koymak anlamına gelir. 'Yübeyyinuhâ' (يبينها) fiili, Allah'ın bu hükümleri, yani 'hudûdullah'ı, insanların anlaması ve uygulaması için açık ve anlaşılır bir şekilde bildirdiğini ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Beyan, bir şeyin hakikatini ortaya çıkarmak, gizli olanı açığa vurmaktır. Ayetteki 'yübeyyinuhâ' fiili, Allah'ın bu hükümleri, müminlerin şüpheye düşmemesi ve doğru yolu bulması için eksiksiz bir şekilde açıkladığını gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["bosanma","aile-nikah","hukuk-ceza"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَإِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَإِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"طَلَّقَهَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-ل-ق","rootLatin":"ṭ-l-q","lemma":"طَلَّقَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boşadı"},{"position":2,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":3,"surface":"فَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَلَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o zaman ... değil"},{"position":4,"surface":"تَحِلُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ل-ل","rootLatin":"ḥ-l-l","lemma":"حَلَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"helal olmaz"},{"position":5,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ona"},{"position":6,"surface":"مِنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":7,"surface":"بَعْدُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-ʿ-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh hazfedildiği ve tenvin almadığı için mebnî damme üzere","gloss":"sonra"},{"position":8,"surface":"حَتَّىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"حَتَّى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e kadar"},{"position":9,"surface":"تَنكِحَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ك-ح","rootLatin":"n-k-ḥ","lemma":"نَكَحَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb","gloss":"evlenir"},{"position":10,"surface":"زَوْجًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ز-و-ج","rootLatin":"z-w-j","lemma":"زَوْج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir eş"},{"position":11,"surface":"غَيْرَهُۥ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"غ-ي-ر","rootLatin":"ġ-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Sıfat olduğu için mansûb","gloss":"başka"},{"position":11,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"o"},{"position":12,"surface":"فَإِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَإِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":13,"surface":"طَلَّقَهَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-ل-ق","rootLatin":"ṭ-l-q","lemma":"طَلَّقَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boşadı"},{"position":13,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":14,"surface":"فَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَلَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o zaman ... değil"},{"position":15,"surface":"جُنَاحَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ح","rootLatin":"j-n-ḥ","lemma":"جُنَاح","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Lâ-i nefy-i cinsin ismi olduğu için mansûb","gloss":"bir günah"},{"position":16,"surface":"عَلَيْهِمَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":16,"surface":"هِمَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ikisinin"},{"position":17,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":18,"surface":"يَتَرَاجَعَآ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ج-ع","rootLatin":"r-j-ʿ","lemma":"تَرَاجَعَ","form":"Tefâ'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'en' ile mansûb","gloss":"geri dönsünler"},{"position":19,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":20,"surface":"ظَنَّآ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ظ-ن-ن","rootLatin":"ẓ-n-n","lemma":"ظَنَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sandılar"},{"position":21,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":22,"surface":"يُقِيمَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"أَقَامَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'en' ile mansûb","gloss":"yerine getirirler"},{"position":23,"surface":"حُدُودَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-د-د","rootLatin":"ḥ-d-d","lemma":"حَدّ","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sınırlarını"},{"position":24,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":25,"surface":"وَتِلْكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":25,"surface":"تِلْكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"تِلْكَ","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"işte bunlar"},{"position":26,"surface":"حُدُودُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-د-د","rootLatin":"ḥ-d-d","lemma":"حَدّ","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"sınırlarıdır"},{"position":27,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":28,"surface":"يُبَيِّنُهَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيَّنَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"açıklar"},{"position":28,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onları"},{"position":29,"surface":"لِقَوْمٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":29,"surface":"قَوْمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kavme"},{"position":30,"surface":"يَعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bilenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/230*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/230*