# Bakara Sûresi, 236. Âyet (2:236)

> لَّا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا۟ لَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى ٱلْمُوسِعِ قَدَرُهُۥ وَعَلَى ٱلْمُقْتِرِ قَدَرُهُۥ مَتَـٰعًۢا بِٱلْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ

*Lâ cunâha ‘aleykum in tallektumu-nnisâe mâ lem temessûhunne ev tefridû lehunne ferîda(ten)(c) vemetti'ûhunne ‘ale-lmûsi'i kaderuhu ve'ale-lmuktiri kaderuhu metâ'en bilma'rûf(i)(s) hakkan ‘ale-lmuhsinîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Kendilerine el sürmeden ya da mehir belirlemeden kadınları boşarsanız size bir günah yoktur. (Bu durumda) -eli geniş olan gücüne göre, eli dar olan da gücüne göre olmak üzere- onlara, aklın ve dinin gereklerine uygun olarak müt'a verin. Bu, iyilik yapanlar üzerinde bir borçtur.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/236

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 236. ayet, evlilik akdinin sona ermesi durumunda, özellikle zifaf gerçekleşmeden ve mehir belirlenmeden yapılan boşanmalarda kadının haklarını ve erkeğin sorumluluklarını ele almaktadır. Ayet, bu durumda kadına 'mut'a' (faydalandırma) verilmesinin gerekliliğini ve bunun toplumsal adalet ve ihsan çerçevesinde nasıl yerine getirilmesi gerektiğini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"طَلَّقْتُمُ","root":"ط ل ق","rootLatin":"t-l-q","meaning":"Evlilik bağını çözmek, boşanmak fiilidir ve ayette erkeklerin kadınları boşaması eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'talâk' kelimesinin asıl anlamının 'bağı çözmek, serbest bırakmak' olduğunu belirtir. Evlilik bağlamında ise, nikah akdini sona erdirmek ve kadını serbest bırakmak anlamına gelir. Ayetteki 'talaktum' ifadesi, bu serbest bırakma eyleminin failinin erkekler olduğunu açıkça gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'talâk' kelimesini 'salıvermek, bırakmak' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, kadının evlilik bağından çıkarılması ve serbest bırakılması anlamındadır. Bu, mecazi bir ifade olmaktan ziyade, hukuki bir eylemi doğrudan ifade eder."}]},{"word":"تَمَسُّوهُنَّ","root":"م س س","rootLatin":"m-s-s","meaning":"Cinsel ilişkiye girmek, zifafı gerçekleştirmek anlamında kullanılır ve ayette boşanmadan önce cinsel temasın olmamasını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'mess' kelimesinin Kur'an'da genellikle cinsel ilişkiyi kinaye yoluyla ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de 'lem temessûhunne' ifadesi, kadınlarla cinsel temasta bulunulmamış olmasını, yani zifafın gerçekleşmemiş olmasını anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'mess' kelimesinin Kur'an'da hem fiziksel teması hem de mecazi olarak cinsel ilişkiyi ifade ettiğini vurgular. Bu ayetteki kullanımı, evlilik akdinin tamamlanmış sayılması için gerekli olan cinsel birleşmenin henüz gerçekleşmediği durumu işaret eder ve bu durumun hukuki sonuçlarını belirler."}]},{"word":"تَفْرِضُوا۟","root":"ف ر ض","rootLatin":"f-r-d","meaning":"Bir şeyi farz kılmak, belirlemek, takdir etmek anlamında olup, ayette kadın için mehir belirleme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'farz' kelimesinin 'bir şeyi kesip ayırmak, belirlemek' anlamlarına geldiğini belirtir. Hukuki bağlamda ise, bir şeyi vacip kılmak veya miktarını tayin etmek demektir. Ayetteki 'tefridû' ifadesi, evlilik akdi sırasında kadına verilecek mehrin miktarının belirlenmesi eylemini anlatır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'farz' kelimesinin 'takdir etmek, tayin etmek' anlamlarını içerdiğini ifade eder. Bu ayette, boşanmadan önce kadına ödenecek mehrin miktarının henüz belirlenmemiş olması durumunu vurgular. Bu durum, 'mut'a' hükmünün devreye girmesi için bir ön koşuldur."}]},{"word":"وَمَتِّعُوهُنَّ","root":"م ت ع","rootLatin":"m-t-'-","meaning":"Kadınlara fayda sağlamak, onlara bir şeyler vermek, gönüllerini hoş etmek anlamında olup, ayette boşanmış kadına verilen 'mut'a'yı ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'metâ'' kelimesinin 'faydalanılan şey' anlamına geldiğini belirtir. 'Metti'ûhunne' emri ise, boşanmış kadınlara gönüllerini hoş edecek, onlara fayda sağlayacak bir hediye veya mal verilmesini ifade eder. Bu, mehrin belirlenmediği ve zifafın gerçekleşmediği durumlarda kadının mağduriyetini gidermeyi amaçlar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'metâ'' kelimesinin 'geçici fayda sağlayan şey' olduğunu ve 'temti'' fiilinin de 'birine bir şeyden faydalanma imkanı vermek' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki emir, boşanmış kadına, içinde bulunduğu zor durumu hafifletecek, ona bir miktar fayda sağlayacak bir ödeme yapılmasını emreder."}]},{"word":"بِٱلْمَعْرُوفِ","root":"ع ر ف","rootLatin":"'-r-f","meaning":"Örf ve adete uygun, toplum tarafından iyi kabul edilen bir şekilde anlamında olup, 'mut'a'nın verilme biçimini niteler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ma'rûf' kelimesinin 'akıl ve şeriat tarafından iyi kabul edilen, bilinen şey' olduğunu belirtir. Bu ayette 'bi'l-ma'rûf' ifadesi, 'mut'a'nın miktarının ve verilme şeklinin, toplumun genel kabul görmüş iyi ahlak kurallarına ve örfüne uygun olması gerektiğini vurgular. Bu, keyfi değil, adil bir uygulamayı gerektirir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ma'rûf' kavramının Kur'an'da genellikle 'iyilik, güzellik, adalet ve toplumsal normlara uygunluk' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'bi'l-ma'rûf' ifadesi, 'mut'a'nın verilmesinde aşırılıktan kaçınılmasını, cimrilik yapılmamasını ve her iki tarafın da hakkaniyetine riayet edilmesini emreder."}]},{"word":"ٱلْمُحْسِنِينَ","root":"ح س ن","rootLatin":"h-s-n","meaning":"İyilik yapanlar, güzel davrananlar, ihsan sahibi kimseler anlamında olup, bu hükmün ihsan sahibi müminlerin bir vasfı olduğunu belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ihsan' kelimesinin 'bir şeyi en güzel şekilde yapmak' anlamına geldiğini ve 'muhsin'in de bu vasfa sahip olan kişi olduğunu belirtir. Ayetteki 'hakkan ale'l-muhsinîn' ifadesi, 'mut'a' vermenin, iyilik ve güzellik sahibi müminlerin üzerine düşen bir hak ve görev olduğunu, onların ahlaki bir özelliği olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ihsan' kavramının Kur'an'da sadece iyilik yapmakla kalmayıp, aynı zamanda bir şeyi mükemmel bir şekilde, Allah'ı görüyormuşçasına yapmak anlamına geldiğini açıklar. Bu ayette 'muhsinîn'e atfedilen bu görev, boşanmış kadına 'mut'a' vermenin sadece bir yükümlülük değil, aynı zamanda dini ve ahlaki bir erdem olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["bosanma","aile-nikah","helal-haram","adalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoktur"},{"position":2,"surface":"جُنَاحَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ح","rootLatin":"j-n-ḥ","lemma":"جُنَاح","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Lâ-i nefy-i cinsin ismi olduğu için mansûb","gloss":"sorumluluk"},{"position":3,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":3,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":4,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":5,"surface":"طَلَّقْتُمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-ل-ق","rootLatin":"ṭ-l-q","lemma":"طَلَّقَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boşarsanız"},{"position":6,"surface":"ٱلنِّسَآءَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-س-و","rootLatin":"n-s-w","lemma":"نِسَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kadınları"},{"position":7,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"iken"},{"position":8,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edat","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":9,"surface":"تَمَسُّوهُنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-س-س","rootLatin":"m-s-s","lemma":"مَسَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Lem edatıyla meczûm olduğu için meczûm","gloss":"dokunmamış olmanız"},{"position":9,"surface":"هُنَّ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُنَّ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onlara"},{"position":10,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"veya"},{"position":11,"surface":"تَفْرِضُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ر-ض","rootLatin":"f-r-ḍ","lemma":"فَرَضَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Atıf yoluyla meczûm olduğu için meczûm","gloss":"belirlemeden"},{"position":12,"surface":"لَهُنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"onlar için"},{"position":12,"surface":"هُنَّ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُنَّ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlara"},{"position":13,"surface":"فَرِيضَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ر-ض","rootLatin":"f-r-ḍ","lemma":"فَرِيضَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir mehir"},{"position":14,"surface":"وَمَتِّعُوهُنَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"مَتِّعُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"م-ت-ع","rootLatin":"m-t-ʿ","lemma":"مَتَّعَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"faydalandırın onları"},{"position":14,"surface":"هُنَّ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُنَّ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":15,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":16,"surface":"ٱلْمُوسِعِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-س-ع","rootLatin":"w-s-ʿ","lemma":"مُوسِع","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zengin olanın"},{"position":17,"surface":"قَدَرُهُۥ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"gücü"},{"position":17,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":18,"surface":"وَعَلَى","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":19,"surface":"ٱلْمُقْتِرِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-ت-ر","rootLatin":"q-t-r","lemma":"مُقْتِر","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"fakir olanın"},{"position":20,"surface":"قَدَرُهُۥ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-د-ر","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"gücü"},{"position":20,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":21,"surface":"مَتَـٰعًۢا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ت-ع","rootLatin":"m-t-ʿ","lemma":"مَتَاع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"bir faydalandırma"},{"position":22,"surface":"بِٱلْمَعْرُوفِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":22,"surface":"ٱلْمَعْرُوفِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ع-ر-ف","rootLatin":"ʿ-r-f","lemma":"مَعْرُوف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"örfe uygun"},{"position":23,"surface":"حَقًّا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"bir hak olarak"},{"position":24,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":25,"surface":"ٱلْمُحْسِنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ح-س-ن","rootLatin":"ḥ-s-n","lemma":"مُحْسِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iyilik yapanların"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/236*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/236*