# Bakara Sûresi, 239. Âyet (2:239)

> فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا ۖ فَإِذَآ أَمِنتُمْ فَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا۟ تَعْلَمُونَ

*Fe-in ḣiftum fericâlen ev rukbânâ(en)(s) fe-iżâ emintum feżkurû(A)llâhe kemâ ‘allemekum mâ lem tekûnû ta'lemûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Eğer (bir tehlikeden) korkarsanız, namazı yaya olarak veya binek üzerinde kılın. Güvenliğe kavuşunca da, Allah'ı, daha önce bilmediğiniz ve onun size öğrettiği şekilde anın (namazı normal vakitlerdeki gibi kılın).

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/239

---

## Tefsir

{"topics":["namaz","zikir","imtihan-bela"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 239. ayet, namazın korku ve güvenlik hallerindeki eda biçimlerini ele alırken, Allah'ı anmanın (zikir) önemini vurgular. Ayet, 'korku' (خِفْتُمْ), 'yaya' (رِجَالًا), 'binici' (رُكْبَانًا), 'güven' (أَمِنتُمْ) ve 'zikir' (فَاذْكُرُوا) gibi temel kavramlar üzerinden, ibadetin şartlara göre esnekliğini ve Allah'a yönelişin sürekliliğini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"خِفْتُمْ","root":"خ و ف","rootLatin":"h-v-f","meaning":"Korku, endişe veya tehlike hissetme durumunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'havf' kelimesini, bir şeyden dolayı meydana gelen endişe ve korku hali olarak tanımlar. Ayetteki 'خِفْتُمْ' ifadesi, savaş, düşman tehlikesi veya benzeri bir tehdit anında namazın normal rükünlerinin yerine getirilememesi durumunu anlatır. Bu, ibadetin zorlu şartlara uyarlanabilirliğini gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'havf' kelimesinin mecazi olarak 'tehlike' veya 'endişe verici durum' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, namazın tam olarak eda edilemeyeceği bir tehlike anını işaret eder ve bu durumda namazın yaya veya binek üzerinde kılınabileceği ruhsatını açıklar."}]},{"word":"رِجَالًا","root":"ر ج ل","rootLatin":"r-c-l","meaning":"Yaya olarak, yürüyerek anlamına gelir; ayette namazın yaya iken kılınabileceği ruhsatını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ricâl' kelimesinin 'racül'ün çoğulu olduğunu ve burada 'yaya yürüyenler' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'فَرِجَالًا' ifadesi, korku anında namazın yaya olarak, yani yürürken veya ayakta iken kılınabileceğini, normal rükünlerin yerine getirilemediği durumlarda dahi ibadetin terk edilmemesi gerektiğini vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ricâl' kelimesinin 'yaya' anlamında kullanıldığını ve bu bağlamda 'yürüyerek namaz kılanlar' manasına geldiğini açıklar. Ayet, tehlike anında namazın şeklinin değişebileceğini, ancak özünün (Allah'ı anma) devam etmesi gerektiğini gösterir."}]},{"word":"رُكْبَانًا","root":"ر ك ب","rootLatin":"r-k-b","meaning":"Binek üzerinde, binici olarak anlamına gelir; ayette namazın binek üzerinde kılınabileceği ruhsatını ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'rukbân' kelimesinin 'râkib'in çoğulu olduğunu ve 'binek üzerinde olanlar' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'أَوْ رُكْبَانًا' ifadesi, korku ve tehlike anında namazın binek üzerinde, yani at, deve gibi bir taşıt üzerinde kılınabileceğini, bu durumun namazın geçerliliğine engel olmadığını ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rukbân' kelimesinin Kur'an'da genellikle yolculuk veya savaş gibi durumlarda binek kullanan kişileri ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, namazın zorlu koşullarda dahi terk edilmemesi gerektiğini, binek üzerinde dahi olsa eda edilebileceğini gösteren bir kolaylık ve ruhsatı ifade eder."}]},{"word":"أَمِنتُمْ","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Güvende olmak, emniyete kavuşmak, korkunun zıttı olan huzur ve sükunet durumunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'emn' kelimesini 'havf'ın zıttı olarak, kalbin sükuneti ve korkunun gitmesi olarak tanımlar. Ayetteki 'فَإِذَآ أَمِنتُمْ' ifadesi, tehlikenin ortadan kalktığı, güvenli bir duruma ulaşıldığı zamanı işaret eder. Bu durumda, namazın normal şekline dönülmesi ve Allah'ı tam bir huşu ile anılması emredilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'emn' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel güvenlik değil, aynı zamanda ruhsal huzur ve Allah'a güveni de kapsayan geniş bir anlam taşıdığını belirtir. Ayetteki 'أَمِنتُمْ' ifadesi, dışsal tehlikenin sona ermesiyle birlikte, müminlerin içsel olarak da bir rahatlama ve Allah'a yönelme imkanı buldukları durumu ifade eder."}]},{"word":"فَاذْكُرُوا۟","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Anmak, hatırlamak, zikretmek; Allah'ı ibadetle, dua ile veya kalben hatırlamak anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'zikr' kelimesinin hem dil ile anmayı hem de kalben hatırlamayı kapsadığını belirtir. Ayetteki 'فَاذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ' emri, güvenliğe kavuşulduğunda Allah'ı namazla, dua ile ve O'nun nimetlerini hatırlayarak anmayı ifade eder. Bu, Allah'a şükranın ve O'na bağlılığın bir göstergesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'zikr'in farklı mertebeleri olduğunu, en üst mertebesinin kalben ve dille Allah'ı anmak olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, 'zikr'in, korku anındaki kolaylaştırılmış namazdan sonra, güvenliğe erişildiğinde tam ve eksiksiz bir şekilde yerine getirilmesi gereken ibadeti (namazı) ve genel olarak Allah'ı hatırlamayı kapsadığı anlaşılır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zikr' kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, namaz, Kur'an okuma, dua ve Allah'ın nimetlerini hatırlama gibi farklı ibadet ve düşünce biçimlerini içerdiğini belirtir. Bu ayetteki 'zikr', özellikle Allah'ın bilmediklerini öğrettiği gibi O'nu anma emriyle, O'nun lütfuna şükranı ve O'na yönelişi vurgular."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Fe-in"},{"position":2,"translit":"ḣiftum"},{"position":3,"translit":"fericâlen"},{"position":4,"translit":"ev"},{"position":5,"translit":"rukbânâ(en)(s)"},{"position":6,"translit":"fe-iżâ"},{"position":7,"translit":"emintum"},{"position":8,"translit":"feżkurû"},{"position":9,"translit":"(A)llâhe"},{"position":10,"translit":"kemâ"},{"position":11,"translit":"‘allemekum"},{"position":12,"translit":"mâ"},{"position":13,"translit":"lem"},{"position":14,"translit":"tekûnû"},{"position":15,"translit":"ta'lemûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatına atıf","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":2,"surface":"خِفْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-و-ف","rootLatin":"ḫ-w-f","lemma":"خَافَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, şart fiili olduğu için mahallen meczûm","gloss":"korkarsanız","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şartın cevabına giriş harfi","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"رِجَالًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ج-ل","rootLatin":"r-j-l","lemma":"رِجَال","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"yaya olarak","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Hâl"},{"position":4,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"veya","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":5,"surface":"رُكْبَانًا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ك-ب","rootLatin":"r-k-b","lemma":"رُكْبَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mansûb","gloss":"binekte iken","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":6,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cümleye atıf","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":6,"surface":"إِذَآ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî zarf","gloss":"ne zaman ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":7,"surface":"أَمِنتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-م-ن","rootLatin":"ʾ-m-n","lemma":"أَمِنَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî, izafet fiili olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"güvene erdiğinizde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şartın cevabına giriş harfi","gloss":"o zaman","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":8,"surface":"ٱذْكُرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"ḏ-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"anın","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":9,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":10,"surface":"كَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"gibi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Masdariye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Tetimme"},{"position":11,"surface":"عَلَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"öğretti","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":11,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":12,"surface":"مَّا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"şeyi","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":13,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî harf","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":14,"surface":"تَكُونُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'lem'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"idiniz","irabMarker":"nûnun hazfi ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs muzâri fiil"},{"position":15,"surface":"تَعْلَمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"biliyordunuz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/239*