# Bakara Sûresi, 24. Âyet (2:24)

> فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ وَلَن تَفْعَلُوا۟ فَٱتَّقُوا۟ ٱلنَّارَ ٱلَّتِى وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ ۖ أُعِدَّتْ لِلْكَـٰفِرِينَ

*Fe-in lem tef'alû velen tef'alû fetteku-nnâra-lletî vekûduha-nnâsu velhicâra(tu)(s) u'iddet lilkâfirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Eğer, yapamazsanız -ki hiçbir zaman yapamayacaksınız- o halde yakıtı insanlarla taşlar olan ateşten sakının. O ateş kafirler için hazırlanmıştır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/24

---

## Tefsir

{"topics":["cehennem","kufur-sirk","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde, artık"},{"position":1,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"لَّمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yapmadınız"},{"position":3,"surface":"تَفْعَلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Harf-i cezm olan 'لَمْ'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"yaparsınız"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"لَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"asla yapmayacaksınız"},{"position":5,"surface":"تَفْعَلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i nasb olan 'لَن'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"yaparsınız"},{"position":6,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":6,"surface":"ٱتَّقُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"اِتَّقَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"sakının"},{"position":7,"surface":"ٱلنَّارَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ateşten"},{"position":8,"surface":"ٱلَّتِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّتِي","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Sıfat olduğu için mebnî","gloss":"ki o"},{"position":9,"surface":"وَقُودُهَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ق-د","rootLatin":"w-q-d","lemma":"وَقُود","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"yakıtı"},{"position":9,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":10,"surface":"ٱلنَّاسُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"insanlar"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"ٱلْحِجَارَةُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ج-ر","rootLatin":"h-j-r","lemma":"حِجَارَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"taşlar"},{"position":12,"surface":"أُعِدَّتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-د-د","rootLatin":"'-d-d","lemma":"أَعَدَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hazırlandı"},{"position":13,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":13,"surface":"لْكَـٰفِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَافِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"inkar edenler"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Kur'an'ın meydan okuma (tahaddî) üslubunu yansıtarak, benzerini getiremeyenlere cehennem azabıyla uyarıda bulunmaktadır. Anahtar kavramlar, insan acziyetini, ilahi tehdidi ve cehennemin dehşetini vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"تَفْعَلُوا۟","root":"ف ع ل","rootLatin":"f-'-l","meaning":"Bir şeyi yapmak, gerçekleştirmek, meydana getirmek anlamındadır ve ayette Kur'an'ın benzerini getirme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fiil (فعل) kelimesi, bir işi, bir eylemi gerçekleştirmek anlamına gelir. Ayetteki 'lem tef'alû' (yapamazsanız) ifadesi, Kur'an'ın benzerini ortaya koyma eyleminin imkansızlığını vurgular ve bu eylemin insan gücünü aştığını belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Fiil (فعل), bir failden sadır olan her türlü iş ve oluşu ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, Kur'an'ın meydan okumasına karşılık, muhatapların benzer bir metin üretme 'fiilini' gerçekleştiremeyeceklerini kesin bir dille ifade etmektedir."}]},{"word":"فَٱتَّقُوا۟","root":"و ق ى","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Korunmak, sakınmak, çekinmek anlamındadır ve ayette cehennem ateşinden sakınma emrini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Takva (تقوى), bir şeyi zararlı şeylerden korumak demektir. Şeriat dilinde ise, nefsi günahlardan korumak suretiyle Allah'tan sakınmaktır. Ayetteki 'fettekû' (sakının) emri, cehennem ateşinin azabından korunmak için Allah'a iman ve itaate yönelme çağrısıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Takva (تقوى) kavramı, Kur'an'da Allah'a karşı duyulan derin saygı ve korkuyla birlikte, O'nun emirlerine uyarak kötülüklerden sakınma anlamını taşır. Bu ayette, Kur'an'ın ilahi menşei karşısında direnenlerin, bu direnişin doğal sonucu olan cehennemden 'sakınmaları' gerektiği vurgulanır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Takva (تقوى) kelimesi, mecazi olarak bir şeyden korkmak ve ondan uzak durmak anlamına gelir. Ayetteki 'fettekû' (sakının) ifadesi, cehennem ateşinin dehşetinden dolayı ondan uzak durma ve korunma gerekliliğini mecazi bir dille ifade eder."}]},{"word":"ٱلنَّارَ","root":"ن و ر","rootLatin":"n-v-r","meaning":"Ateş, cehennem ateşi anlamındadır ve ayette inkar edenler için hazırlanan azap yerini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nâr (نار), bilinen ateştir. Kur'an'da genellikle ahiretteki azap yeri olan cehennem için kullanılır. Bu ayetteki 'en-nâr' (ateş) ifadesi, inkar edenler için hazırlanmış olan ve yakıtı insanlarla taşlardan oluşan şiddetli azabı temsil eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nâr (نار), yakıcı ve aydınlatıcı özelliğe sahip olan ateştir. Ayetteki 'en-nâr' (ateş), kıyamet gününde kafirlerin cezalandırılacağı, yakıcı ve şiddetli bir azap yeri olarak tasvir edilmektedir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Nâr (نار) kelimesi, Kur'an'da hem dünyevi ateşi hem de ahiretteki cehennem ateşini ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, özellikle 'yakıtı insanlar ve taşlar olan' nitelemeleriyle, cehennemin dehşet verici ve yakıcı niteliğini vurgulamaktadır."}]},{"word":"وَقُودُهَا","root":"و ق د","rootLatin":"v-k-d","meaning":"Yakıt, tutuşturucu madde anlamındadır ve ayette cehennem ateşini besleyen unsurları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Vakûd (وقود), ateşin yakıtı, tutuşturulduğu şeydir. Ayetteki 'vakûduhâ' (yakıtı) ifadesi, cehennem ateşinin sürekli yanmasını sağlayan ve onu besleyen unsurların, yani inkar eden insanlar ve putlar gibi taşlar olduğunu belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Vakûd (وقود), ateşin tutuşmasını sağlayan odun, kömür gibi maddelerdir. Bu ayetteki 'vakûduhâ' (yakıtı) kelimesi, cehennem ateşinin yakıtının sıradan maddelerden değil, bizzat inkar eden insanlardan ve onların taptığı taşlardan oluştuğunu vurgulayarak azabın şiddetini artırır."}]},{"word":"لِلْكَـٰفِرِينَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkar edenler, gerçeği örtenler anlamındadır ve ayette Allah'ın ayetlerini ve peygamberini reddedenleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr (كفر), bir nimeti örtmek, nankörlük etmek veya gerçeği inkar etmektir. Kâfir (كافر) ise, Allah'ın varlığını, birliğini veya peygamberliğini inkar eden kimsedir. Ayetteki 'lil-kâfirîn' (inkar edenler için) ifadesi, cehennem ateşinin özellikle Allah'ın ayetlerini ve peygamberini reddedenler için hazırlandığını açıkça belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Küfr (كفر) kavramı, Kur'an'da sadece bir inançsızlık durumu değil, aynı zamanda ilahi lütfu ve gerçeği bilerek reddetme, nankörlük etme anlamını da taşır. Bu ayette 'kâfirler', Kur'an'ın ilahi menşei karşısında direnen ve bu gerçeği örtbas eden kişiler olarak tanımlanır ve cehennemin onlar için hazırlandığı ifade edilir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Kâfir (كافر), Allah'ın birliğini ve peygamberlerinin getirdiklerini inkar eden kişidir. Ayetteki 'lil-kâfirîn' (inkar edenler için) ifadesi, cehennemin, Allah'ın ayetlerini ve peygamberini yalanlayan, gerçeği örten kimselere mahsus bir ceza olduğunu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *2/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *2/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *2/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *2/24*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/24*
- **Kâf Sûresi** · *2/24*