# Bakara Sûresi, 268. Âyet (2:268)

> ٱلشَّيْطَـٰنُ يَعِدُكُمُ ٱلْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِٱلْفَحْشَآءِ ۖ وَٱللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ

*Eşşeytânu ya'idukumu-lfakra veye/murukum bilfahşâ-(i)(s) va(A)llâhu ye'idukum maġfiraten minhu vefadlâ(en)(k) va(A)llâhu vâsi'un ‘alîm(un)*

**Meal (Diyanet):** Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size, çirkinliği ve hayasızlığı emreder. Allah ise size kendi katından mağfiret ve bol nimet va'dediyor. Şüphesiz Allah, lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/268

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, şeytanın insanları fakirlikle korkutarak cimriliğe ve hayasızlığa yöneltme çabası ile Allah'ın insanlara mağfiret ve fazl vaadi arasındaki zıtlığı dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır. Anahtar kavramlar, bu iki zıt yönelimin temelini oluşturan fiilleri ve isimleri içermektedir.","keyConcepts":[{"word":"ٱلشَّيْطَـٰنُ","root":"ش ط ن","rootLatin":"ş-t-n","meaning":"İnsanları doğru yoldan saptırmaya çalışan, kötülüğü emreden varlık.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şeytan kelimesi, 'şatane' kökünden gelir ve 'uzaklaşmak' anlamına gelir. Bu, hem Allah'ın rahmetinden uzaklaşan hem de insanları doğru yoldan uzaklaştıran her türlü asi ve kötü varlık için kullanılır. Ayetteki bağlamda, insanları fakirlikle korkutarak Allah'ın emirlerinden uzaklaştıran bir güç olarak tasvir edilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şeytan' kavramının Kur'an'da sadece bir varlık olarak değil, aynı zamanda insan nefsindeki kötü eğilimlerin ve dışsal saptırıcı güçlerin bir sembolü olarak da kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'şeytan sizi fakirlikle korkutur' ifadesi, bu saptırıcı gücün insanları mal biriktirmeye ve infaktan kaçınmaya iten psikolojik bir mekanizmasını vurgular."}]},{"word":"يَعِدُكُمُ","root":"و ع د","rootLatin":"v-'-d","meaning":"Bir şeyi vaat etmek, söz vermek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Vaat (va'd) kelimesi, gelecekte bir şeyin gerçekleşeceğine dair verilen sözdür. Ayette hem şeytanın fakirlikle korkutma vaadi hem de Allah'ın mağfiret ve fazl vaadi olmak üzere iki zıt vaat türü geçmektedir. Şeytanın vaadi, insanı endişeye sevk eden olumsuz bir vaat iken, Allah'ın vaadi güven ve umut veren olumlu bir vaattir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'va'd' kelimesinin Kur'an'da hem hayır hem de şer için kullanılabileceğini belirtir. Bu ayette, şeytanın 'fakirlik vaadi' mecazi olarak bir tehdit ve korkutma anlamı taşırken, Allah'ın 'mağfiret ve fazl vaadi' gerçek bir lütuf ve ihsan sözüdür."}]},{"word":"ٱلْفَقْرَ","root":"ف ق ر","rootLatin":"f-k-r","meaning":"Maddi yokluk, ihtiyaç sahibi olma durumu.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fakirlik (fakr), omurganın kırılması anlamına gelen 'fakara' kökünden gelir ve bu, kişinin belinin bükülmesi, yani ihtiyaçtan dolayı zayıf düşmesi durumunu ifade eder. Ayette şeytanın insanları fakirlikle korkutması, onları infaktan alıkoymak ve cimriliğe sevk etmek için kullandığı temel bir araçtır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, fakirlik kavramının Kur'an'da sadece maddi yokluk olarak değil, aynı zamanda Allah'a muhtaç olma, acziyet anlamında da kullanıldığını belirtir. Ancak bu ayetteki bağlamda, şeytanın korkutma aracı olarak sunulan 'fakirlik', daha çok maddi yokluk ve geçim sıkıntısı endişesini ifade eder."}]},{"word":"ٱلْفَحْشَآءِ","root":"ف ح ش","rootLatin":"f-h-ş","meaning":"Çirkin, kötü, ahlaksız ve aşırı davranışlar.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fahşâ, haddi aşan, çirkin ve kötü olan her türlü söz ve fiil için kullanılır. Ayette şeytanın fakirlikle korkutarak insanları 'fahşâ'ya emretmesi, cimrilik, infaktan kaçınma ve başkalarının hakkını gasp etme gibi ahlaksız davranışları kapsar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, fahşâ'nın genel olarak şeriatın ve aklın çirkin gördüğü her şeyi ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki bağlamda, şeytanın emrettiği 'fahşâ', özellikle infaktan kaçınma, cimrilik ve bu durumun yol açtığı diğer ahlaki düşkünlükleri içerir."}]},{"word":"مَّغْفِرَةً","root":"غ ف ر","rootLatin":"ğ-f-r","meaning":"Günahları bağışlama, örtme.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mağfiret, 'ğafara' kökünden gelir ve bir şeyi örtmek, gizlemek anlamına gelir. Allah'ın mağfireti, kulun günahlarını örtmesi, bağışlaması ve azabından korumasıdır. Ayette Allah'ın mağfiret vaadi, şeytanın fakirlik korkusuna karşı bir güvence ve manevi bir karşılıktır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, mağfiretin Allah'ın kullarına olan rahmetinin bir tecellisi olduğunu ve günahların silinmesiyle birlikte manevi arınmayı sağladığını ifade eder. Bu ayette, Allah'ın infak edenlere vaat ettiği mağfiret, onların günahlarının affedileceği ve Allah katında temizlenecekleri anlamına gelir."}]},{"word":"وَفَضْلًا","root":"ف ض ل","rootLatin":"f-d-l","meaning":"Lütuf, ihsan, bolluk, fazlalık.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fazl, bir şeyin aslından fazla olması, artması ve lütuf anlamına gelir. Allah'ın fazlı, O'nun kullarına karşılıksız olarak verdiği nimetler, ihsanlar ve bolluktur. Ayetteki 'Allah'ın fazlı', hem maddi hem de manevi bereketleri, rızkın genişlemesini ve ahiretteki mükafatları kapsar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fazl' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'ın cömertliğini ve lütfunu ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, şeytanın fakirlik korkusuna karşılık Allah'ın vaat ettiği 'fazl', infak edenlere hem dünyada hem de ahirette verilecek olan bol nimetleri ve bereketi simgeler."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","zekat-infak","rizik","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلشَّيْطَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"ş-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"Fa'lân","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Şeytan","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":2,"surface":"يَعِدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ع-د","rootLatin":"v-'-d","lemma":"وَعَدَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"vaat eder","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":2,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"ٱلْفَقْرَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ق-ر","rootLatin":"f-q-r","lemma":"فَقْر","form":"Fa'l","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"fakirliği","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"و","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":4,"surface":"يَأْمُرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ا-م-ر","rootLatin":"'-m-r","lemma":"أَمَرَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki merfû fiile atfedildiği için merfû","gloss":"emreder","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":4,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"ٱلْفَحْشَآءِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ح-ش","rootLatin":"f-ḥ-ş","lemma":"فَحْشَاء","form":"Fa'lâ'","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"çirkinliği/hayasızlığı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"اَللّٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":7,"surface":"يَعِدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ع-د","rootLatin":"v-'-d","lemma":"وَعَدَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"vaat eder","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"مَّغْفِرَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"غ-ف-ر","rootLatin":"ğ-f-r","lemma":"مَغْفِرَة","form":"Mef'ilet","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"mağfiret","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":9,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":9,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"O'ndan","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":10,"surface":"فَضْلًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ض-ل","rootLatin":"f-ḍ-l","lemma":"فَضْل","form":"Fa'l","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"bol nimet","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"İstînâf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"اَللّٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":12,"surface":"وَٰسِعٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-س-ع","rootLatin":"v-s-'-","lemma":"وَاسِع","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"geniş/bol lütuf sahibi","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":13,"surface":"عَلِيمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû (veya ikinci haber)","gloss":"her şeyi bilen","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Eşşeytânu"},{"position":2,"translit":"ya'idukumu"},{"position":3,"translit":"lfakra"},{"position":4,"translit":"veye/murukum"},{"position":5,"translit":"bilfahşâ-(i)(s)"},{"position":6,"translit":"va(A)llâhu"},{"position":7,"translit":"ye'idukum"},{"position":8,"translit":"maġfiraten"},{"position":9,"translit":"minhu"},{"position":10,"translit":"vefadlâ(en)(k)"},{"position":11,"translit":"va(A)llâhu"},{"position":12,"translit":"vâsi'un"},{"position":13,"translit":"‘alîm(un)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *2/268*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *2/268*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/268*
- **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/268*
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/268*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *2/268*