# Bakara Sûresi, 269. Âyet (2:269)

> يُؤْتِى ٱلْحِكْمَةَ مَن يَشَآءُ ۚ وَمَن يُؤْتَ ٱلْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَـٰبِ

*Yu/ti-l hikmete men yeşâ(u)(c) vemen yu/te-l hikmete fekad ûtiye ḣayran keśîrâ(an)(k) vemâ yeżżekkeru illâ ulu-l-elbâb(i)*

**Meal (Diyanet):** Allah, hikmeti dilediğine verir. Kime hikmet verilmişse, şüphesiz ona çokça hayır verilmiş demektir. Bunu ancak akıl sahipleri anlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/269

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 269. ayet, hikmetin ilahi bir lütuf olduğunu ve bu lütfun akıl sahipleri tarafından idrak edilebileceğini vurgular. Ayet, hikmetin ve akıl sahiplerinin (ulu'l-elbâb) önemini dilbilimsel ve semantik derinliklerle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْحِكْمَةَ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Doğruyu yanlıştan ayırma, isabetli karar verme, ilim ve anlayış yeteneği.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, hikmeti 'eşyayı olduğu gibi bilmek ve ona göre amel etmek' olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda hikmet, Allah'ın dilediği kimselere verdiği, doğruyu yanlıştan ayırt etme, isabetli hüküm verme ve ilahi sırları anlama yeteneğidir. Bu, sadece bilgi değil, aynı zamanda bu bilgiyi doğru kullanma becerisidir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, hikmeti 'ilim ve fıkıh' (anlayış) olarak açıklar. Ayetteki 'hikmet' kelimesi, Allah'ın kullarına bahşettiği, onları doğru yola ileten ve onlara faydalı bilgi ve anlayış kazandıran bir lütuf olarak anlaşılmalıdır. Bu, sadece teorik bilgi değil, aynı zamanda pratik hayatta doğru kararlar almayı sağlayan bir yetenektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, hikmetin Kur'an'da 'doğru yargılama yeteneği, bilgelik ve ilahi vahyin özünü anlama' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki hikmet, Allah'ın özel bir lütfu olarak, kişiye hem dünyevi hem de uhrevi konularda isabetli görüş ve davranış sergileme imkanı sunan bir içgörü ve anlayış yeteneğidir."}]},{"word":"يُؤْتِى","root":"ء ت ى","rootLatin":"e-t-y","meaning":"Vermek, bahşetmek, ihsan etmek.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'îtâ'' fiilini 'vermek, ihsan etmek' olarak açıklar. Ayetteki 'yü'tî' fiili, Allah'ın hikmeti dilediği kimselere bir lütuf olarak verdiğini, bu verişin bir karşılık beklemeksizin ve tamamen ilahi iradeye bağlı olduğunu ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'îtâ''nın 'bir şeyi başkasına teslim etmek, vermek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın hikmeti bir hediye gibi, seçtiği kullarına bahşetmesini, bu bahşedişin ilahi bir takdir ve cömertlik eseri olduğunu vurgular."}]},{"word":"خَيْرًا","root":"خ ي ر","rootLatin":"h-y-r","meaning":"İyilik, hayır, fayda, güzellik.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hayr' kelimesini 'herkesin rağbet ettiği, faydalı ve güzel olan şey' olarak tanımlar. Ayetteki 'hayran kesîran' (çokça hayır), hikmetin sadece manevi bir değer değil, aynı zamanda dünyevi ve uhrevi pek çok faydayı da beraberinde getiren kapsamlı bir iyilik olduğunu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hayr'ın Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, maddi ve manevi tüm iyilikleri kapsadığını belirtir. Ayetteki 'çokça hayır', hikmetin sahibine hem dünyada doğru yolu bulma, huzur ve bereket, hem de ahirette kurtuluş ve yüksek dereceler gibi sayısız fayda sağladığını gösterir."}]},{"word":"ٱلْأَلْبَـٰبِ","root":"ل ب ب","rootLatin":"l-b-b","meaning":"Akıl, öz, iç, bir şeyin en saf ve özlü kısmı.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'lübb' kelimesini 'akıl' ve 'bir şeyin özü, en halis kısmı' olarak açıklar. Ayetteki 'ulu'l-elbâb' (akıl sahipleri), sadece düşünebilen değil, aynı zamanda derinlemesine idrak edebilen, olayların iç yüzünü kavrayabilen ve hikmetin değerini anlayabilen kimseleri ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'lübb'ü 'saf akıl, idrak gücü' olarak tanımlar. Ayetteki 'ulu'l-elbâb', Allah'ın ayetlerinden ve evrendeki işaretlerden ders çıkarabilen, hikmetin kıymetini bilen ve onu hayatına tatbik edebilen, basiret sahibi kimselerdir. Bu, sadece zeka değil, aynı zamanda kalbi bir anlayışı da içerir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ulu'l-elbâb' kavramının Kur'an'da 'derin kavrayışa sahip, basiretli ve hikmetli kişiler' için kullanıldığını belirtir. Ayetteki bağlamda, bu kişiler, hikmetin değerini ve faydalarını tam olarak idrak edebilen, Allah'ın lütuflarını anlayıp şükreden ve bu anlayışla doğru yolu bulan kimselerdir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["ilim-hikmet","rizik","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يُؤْتِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"hamza-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"verir"},{"position":2,"surface":"ٱلْحِكْمَةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حِكْمَة","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"hikmeti"},{"position":3,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mahallen mansûb (mef'ûlün bih)","gloss":"kimseye"},{"position":4,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-hamza","lemma":"مَشِيئَة","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"dilerse"},{"position":5,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"Şart İsmi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mahallen merfû (mübteda)","gloss":"kim"},{"position":6,"surface":"يُؤْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"hamza-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatı (مَن) tarafından meczûm edildiği için meczûm","gloss":"verilirse"},{"position":7,"surface":"ٱلْحِكْمَةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حِكْمَة","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb (meçhul fiilin naib-i fâili gizli zamir 'o'dur)","gloss":"hikmet"},{"position":8,"surface":"فَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":8,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gerçekten"},{"position":9,"surface":"أُوتِىَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"hamza-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"verilmiştir"},{"position":10,"surface":"خَيْرًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"ḫ-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"hayır"},{"position":11,"surface":"كَثِيرًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-s-r","lemma":"كَثِير","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"çokça"},{"position":12,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":13,"surface":"يَذَّكَّرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"z-k-r","lemma":"تَذَكُّر","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"ibret alır"},{"position":14,"surface":"إِلَّآ","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak"},{"position":15,"surface":"أُو۟لُوا۟","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-و-ل","rootLatin":"hamza-w-l","lemma":"أُولُو","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"sahipleri"},{"position":16,"surface":"ٱلْأَلْبَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ب-ب","rootLatin":"l-b-b","lemma":"لُبّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"akıl"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Bakara, 2:269*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Bakara, 2:269*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*
- **Lokmân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*
- **TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*
- **Kelime-i Lokmâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *2/269*
- **Kelime-i Lokmâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *2/269*
- **Mü'minûn Sûresi** · *2/269*
- **TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/269*