# Bakara Sûresi, 36. Âyet (2:36)

> فَأَزَلَّهُمَا ٱلشَّيْطَـٰنُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ۖ وَقُلْنَا ٱهْبِطُوا۟ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ وَلَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَـٰعٌ إِلَىٰ حِينٍ

*Fe ezellehume-şşeytânu ‘anhâ feaḣracehumâ mimmâ kânâ fîhi(s) vekulna-hbitû ba'dukum liba'din ‘aduvv(un)(s) velekum fi-l-ardi mustekarrun vemetâ'un ilâhîn(in)*

**Meal (Diyanet):** Derken, şeytan ayaklarını oradan kaydırdı. Onları içinde bulundukları konumdan çıkardı. Bunun üzerine biz de, "Birbirinize düşman olarak inin. Sizin için yeryüzünde belli bir süre barınak ve yararlanma vardır" dedik.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/36

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-adem","seytan-vesvese","imtihan-bela","dunya-ahiret-dengesi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, sonra"},{"position":1,"surface":"أَزَلَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ز-ل-ل","rootLatin":"z-l-l","lemma":"أَزَلَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kaydırdı"},{"position":1,"surface":"هُمَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnî","gloss":"ikisini"},{"position":2,"surface":"ٱلشَّيْطَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"ş-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"şeytan"},{"position":3,"surface":"عَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":3,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahalde mebnî","gloss":"ondan"},{"position":4,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve, sonra"},{"position":4,"surface":"أَخْرَجَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"ḫ-r-j","lemma":"أَخْرَجَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"çıkardı"},{"position":4,"surface":"هُمَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahalde mebnî","gloss":"ikisini"},{"position":5,"surface":"مِمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":5,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahalde mebnî","gloss":"şey"},{"position":6,"surface":"كَانَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler"},{"position":7,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":7,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahalde mebnî","gloss":"onda"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"قُلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedik"},{"position":9,"surface":"ٱهْبِطُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ه-ب-ط","rootLatin":"h-b-ṭ","lemma":"هَبَطَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"inin"},{"position":10,"surface":"بَعْضُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-ʿ-ḍ","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"bir kısmınız"},{"position":10,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahalde mebnî","gloss":"sizin"},{"position":11,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":11,"surface":"بَعْضٍ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-ʿ-ḍ","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kısmına"},{"position":12,"surface":"عَدُوٌّۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ع-د-و","rootLatin":"ʿ-d-w","lemma":"عَدُوّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"düşman"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":13,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahalde mebnî","gloss":"sizin"},{"position":14,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":15,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"ʾ-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yeryüzü"},{"position":16,"surface":"مُسْتَقَرٌّۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"ق-ر-ر","rootLatin":"q-r-r","lemma":"مُسْتَقَرّ","form":"İstif'âl","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda-i muahhar olduğu için merfû","gloss":"bir yerleşim yeri"},{"position":17,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":17,"surface":"مَتَـٰعٌ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ت-ع","rootLatin":"m-t-ʿ","lemma":"مَتَاع","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"bir geçim"},{"position":18,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a kadar"},{"position":19,"surface":"حِينٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Zaman","root":"ح-ي-ن","rootLatin":"ḥ-y-n","lemma":"حِين","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir vakit"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 36. ayet, insanlığın cennetten çıkarılışını ve yeryüzündeki yaşamının başlangıcını anlatır. Ayet, Şeytan'ın aldatması, cennetten çıkarılma ve yeryüzünde geçici bir ikamet ve geçim kavramları etrafında şekillenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"فَأَزَلَّهُمَا","root":"ز-ل-ل","rootLatin":"z-l-l","meaning":"Şeytan'ın Hz. Adem ve Havva'nın ayağını kaydırması, onları hataya düşürmesi ve cennetten çıkarılmalarına sebep olması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zellet (زلة), istemeden meydana gelen hatadır. Ayetteki 'ezellehümâ' (أزلهما) fiili, Şeytan'ın onları bilerek değil, bir tür aldatma ve kandırma yoluyla hataya düşürdüğünü, ayaklarını kaydırdığını ifade eder. Bu, onların cennetten çıkarılmalarına yol açan ilk hatadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ezellehümâ' ifadesini 'onları kaydırdı, hataya düşürdü' şeklinde açıklar. Bu, Şeytan'ın hile ve vesvese yoluyla onları cennetteki yasak ağaca yaklaştırdığını ve böylece cennetten çıkarılmalarına neden olduğunu belirtir. Mecazi olarak, onları doğru yoldan saptırma anlamındadır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zellet' kavramının Kur'an'da genellikle 'yanlış adım atmak', 'hataya düşmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Şeytan'ın insanı doğru yoldan saptırma ve onu ilahi emre karşı gelmeye teşvik etme eylemini vurgular. Bu, cennetten kovulmanın temel nedenidir."}]},{"word":"فَأَخْرَجَهُمَا","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"h-r-j","meaning":"Şeytan'ın sebep olduğu hata sonucunda Hz. Adem ve Havva'nın cennetten çıkarılması.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ahracehümâ' (أخرجهما) fiilini, 'onları dışarı çıkardı' olarak açıklar. Bu, cennetten kovulma eylemini ifade eder ve Şeytan'ın vesvesesi sonucu işlenen hatanın doğrudan bir neticesidir. Cennetin nimetlerinden mahrum bırakılma anlamını taşır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Huruç (خروج), bir yerden ayrılmak, dışarı çıkmaktır. Ayetteki 'ahracehümâ' ifadesi, Hz. Adem ve Havva'nın cennetten zorla çıkarıldığını, yani ilahi bir emirle oradan uzaklaştırıldığını gösterir. Bu, onların cennetteki ikamet haklarının sona erdiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hurûc' kelimesinin Kur'an'da genellikle bir yerden ayrılma, çıkma ve bazen de bir durumdan başka bir duruma geçiş anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'ahracehümâ' fiili, cennet gibi kutsal bir mekandan, yeryüzü gibi imtihan mekanına çıkarılmayı ifade eder."}]},{"word":"ٱهْبِطُوا۟","root":"ه-ب-ط","rootLatin":"h-b-t","meaning":"Allah'ın Hz. Adem, Havva ve Şeytan'a yeryüzüne inmelerini emretmesi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Hebt (هبط), yukarıdan aşağıya inmek, alçalmaktır. Ayetteki 'ihbitû' (اهبطوا) emri, cennetten yeryüzüne inişi ifade eder. Bu, ilahi bir ceza ve aynı zamanda insanlık için yeni bir başlangıçtır. Yeryüzünde yaşamın ve imtihanın başlangıcını simgeler."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hebeta' fiilinin, yüksek bir yerden alçak bir yere inmek anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, cennetin yüksek ve kutsal konumundan, yeryüzünün daha alçak ve imtihan dolu ortamına geçişi ifade eder. Bu iniş, aynı zamanda bir düşüşü de simgeler."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hubût' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir inişi değil, aynı zamanda manevi bir düşüşü ve statü kaybını da ifade ettiğini belirtir. Cennetten yeryüzüne iniş, insanın cennetteki ayrıcalıklı konumunu kaybetmesi ve yeryüzünde zorluklarla dolu bir hayata başlaması anlamına gelir."}]},{"word":"عَدُوٌّ","root":"ع-د-و","rootLatin":"a-d-v","meaning":"Hz. Adem, Havva ve Şeytan arasında yeryüzünde devam edecek olan düşmanlık hali.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Adâvet (عداوة), düşmanlık, karşıtlık demektir. Ayetteki 'ba'dukum li-ba'din aduvv' (بعضكم لبعض عدو) ifadesi, Şeytan ile insan arasındaki ebedi düşmanlığı ve aynı zamanda insanların kendi aralarındaki potansiyel düşmanlıkları da kapsar. Bu, yeryüzü hayatının temel bir gerçeğidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'aduvv' kelimesinin, bir şeye karşı olan, ona zarar vermek isteyen anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki bağlamda, Şeytan'ın insana karşı olan düşmanlığı ve insanı saptırma çabası vurgulanır. Aynı zamanda, insanların kendi aralarındaki çekişmelerin de bir düşmanlık biçimi olabileceğine işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'adüvv' kavramının Kur'an'da genellikle 'karşıt güç', 'engelleyici' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'adüvv' kelimesi, Şeytan'ın insan için sürekli bir tehdit ve düşman olduğunu, onu doğru yoldan saptırmaya çalıştığını ifade eder. Bu düşmanlık, yeryüzü hayatının bir imtihanıdır."}]},{"word":"مُسْتَقَرٌّ","root":"ق-ر-ر","rootLatin":"k-r-r","meaning":"Yeryüzünün insanlar için geçici bir yerleşim ve ikamet yeri olması.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"İstikrar (استقرار), bir yerde yerleşmek, sabit kalmaktır. Ayetteki 'müstekarrun' (مستقر) kelimesi, yeryüzünün insanlar için bir süre kalacakları, yerleşecekleri bir mekan olduğunu ifade eder. Ancak bu yerleşim kalıcı değil, belirli bir süre içindir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Karar (قرار), bir yerde durmak, yerleşmek demektir. 'Müstekarr' ise yerleşilen yerdir. Bu ayette, yeryüzünün insanlar için geçici bir ikametgah olduğunu, cennet gibi ebedi bir mekan olmadığını vurgular. İnsanlar belirli bir süre burada yaşayacaklardır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'istikrar' kavramının Kur'an'da genellikle bir yerde kalma, yerleşme ve sabitlenme anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'müstekarr' kelimesi, yeryüzünün insan için bir yaşam alanı olduğunu, ancak bu yaşamın belirli bir sonu olduğunu ima eder."}]},{"word":"وَمَتَـٰعٌ","root":"م-ت-ع","rootLatin":"m-t-a","meaning":"Yeryüzünde insanların faydalanacağı geçici dünya nimetleri ve geçim kaynakları.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Metâ' (متاع), faydalanılan şey, geçimlik demektir. Ayetteki 'metâ'un ilâ hîn' (متاع إلى حين) ifadesi, yeryüzündeki nimetlerin ve yaşamın geçici olduğunu, belirli bir zamana kadar süreceğini belirtir. Bu, dünya hayatının fani oluşuna işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Metâ' (متاع), kendisinden faydalanılan her şeydir. Bu ayette, yeryüzündeki yiyecek, içecek, barınak gibi tüm geçim kaynaklarını ve dünya nimetlerini kapsar. 'İlâ hîn' (الى حين) ifadesiyle bu faydalanmanın sınırlı bir süreye tabi olduğu vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'metâ'' kavramının Kur'an'da genellikle 'geçici fayda', 'dünya malı' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, yeryüzündeki yaşamın ve nimetlerin kalıcı olmadığını, belirli bir süre sonra sona ereceğini vurgular. Bu, dünya hayatının geçiciliğini ve ahiret hayatının önemini hatırlatır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2. sure 36. ayette*
- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *2. sure 36. ayette*
- **TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/ 36*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/30-38*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/30-38*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/30-38*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/30-38*
- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *2/ 36*
- **Rûm Sûresi** · *2/ 36*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/30-38*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/ 30-38*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/ 30-38*