# Bakara Sûresi, 64. Âyet (2:64)

> ثُمَّ تَوَلَّيْتُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ ۖ فَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ

*Śumme tevelleytum min ba'di żâlike felevlâ fadlu(A)llâhi ‘aleykum verahmetuhu lekuntum mine-lḣâsirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Bundan sonra yine yüz çevirdiniz. Allah'ın bol nimeti ve merhameti olmasaydı, herhalde ziyana uğrayanlardan olurdunuz.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/64

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-musa","hidayet-dalalet","rizik","ahiret-mukafat"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 64. ayet, İsrailoğullarının ahdi bozduktan sonraki durumunu ele alarak, Allah'ın lütfu ve rahmetinin onları büyük bir zarardan kurtardığını vurgular. Ayet, 'yüz çevirme', 'lütuf', 'rahmet' ve 'zarara uğrama' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi merhametin ve insan sorumluluğunun altını çizer.","keyConcepts":[{"word":"تَوَلَّيْتُم","root":"و ل ي","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Yüz çevirmek, sırt dönmek, itaatten sapmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'velâ' kökünün asıl anlamının 'bir şeyin başka bir şeye yakın olması' olduğunu belirtir. 'Tevelleytüm' ise, bir şeyden yüz çevirmek, ondan uzaklaşmak, sırt dönmek anlamında kullanılır. Ayetteki bağlamda, İsrailoğullarının Allah'ın emirlerinden ve ahdinden yüz çevirmeleri, ondan uzaklaşmaları kastedilmektedir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tevellâ' fiilinin mecazi olarak 'bir şeyden yüz çevirmek, onu terk etmek' anlamında kullanıldığını ifade eder. Burada, İsrailoğullarının Allah'ın kendilerine gösterdiği yoldan ve verdiği ahitten sapmaları, ona sırt çevirmeleri mecazi bir anlatımla ifade edilmiştir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'velâ' kökünün Kur'an'daki kullanımlarını incelerken, 'tevellâ' fiilinin genellikle Allah'ın emirlerine veya peygamberlere karşı gelme, onlardan yüz çevirme anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette de, İsrailoğullarının Allah'ın kendilerine bahşettiği nimetlere ve ahde karşı nankörlük edip yüz çevirmeleri, itaatsizlikleri vurgulanmaktadır."}]},{"word":"فَضْلُ","root":"ف ض ل","rootLatin":"f-d-l","meaning":"Allah'ın lütfu, ihsanı, bol nimeti ve fazileti anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fadl' kelimesinin 'bir şeyin diğerinden fazla olması, üstün olması' anlamına geldiğini belirtir. Allah'a nispet edildiğinde ise, O'nun kullarına karşılıksız olarak bahşettiği lütuf, ihsan ve nimetleri ifade eder. Ayette, Allah'ın İsrailoğullarına olan bol nimeti ve lütfu kastedilmektedir ki bu, onların helak olmaktan kurtulmalarını sağlamıştır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'fadl' kelimesinin 'iyilik, ihsan, bağış' gibi anlamlara geldiğini ve Allah'ın sıfatlarından biri olarak O'nun cömertliğini ve lütfunu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'fadlullah', Allah'ın İsrailoğullarına olan özel lütfunu ve merhametini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fadl' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'ın kullarına yönelik karşılıksız ihsanını, lütfunu ve faziletini ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de, İsrailoğullarının yüz çevirmelerine rağmen Allah'ın onlara olan lütfunun devam etmesi, onların tamamen helak olmasını engellemiştir."}]},{"word":"وَرَحْمَتُهُۥ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Allah'ın acıması, şefkati, merhameti ve bağışlayıcılığı anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rahmet' kelimesinin 'kalpteki incelik ve şefkat' anlamına geldiğini, Allah'a nispet edildiğinde ise 'O'nun kullarına yönelik ihsanı, bağışlaması ve nimet vermesi' olduğunu belirtir. Ayette, Allah'ın İsrailoğullarına olan merhameti, onların hatalarına rağmen onlara azap etmeyip bir fırsat daha vermesini ifade eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'rahmet' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'ın kullarına yönelik lütuf, bağışlama ve esirgeme anlamında kullanıldığını açıklar. Bu ayette, İsrailoğullarının yüz çevirmelerine rağmen Allah'ın onlara merhamet etmesi, onları helak olmaktan kurtaran temel faktör olarak sunulur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'rahmet' kavramının Kur'an'da Allah'ın en temel sıfatlarından biri olduğunu ve O'nun yaratılmışlara karşı duyduğu şefkat ve merhameti ifade ettiğini vurgular. Ayetteki 'rahmetullah', Allah'ın İsrailoğullarına karşı gösterdiği affediciliği ve onlara ikinci bir şans vermesini simgeler."}]},{"word":"ٱلْخَـٰسِرِينَ","root":"خ س ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Zarara uğrayanlar, hüsrana düşenler, kayba uğrayanlar anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'husran' kelimesinin 'sermayeyi kaybetmek' anlamına geldiğini belirtir. Dinî bağlamda ise, ahiret saadetini kaybetmek, Allah'ın rızasını yitirmek ve ebedi azaba uğramak demektir. Ayette, Allah'ın lütfu ve rahmeti olmasaydı, İsrailoğullarının hem dünyada hem de ahirette büyük bir zarara uğrayacakları ifade edilmektedir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'hâsirîn' kelimesinin 'kaybedenler, zarara uğrayanlar' anlamına geldiğini ve genellikle ahiret hayatında kurtuluşu kaybedenler için kullanıldığını belirtir. Bu ayette, İsrailoğullarının Allah'ın emirlerine uymamaları durumunda karşılaşacakları kötü akıbet, yani hüsran ve zarar vurgulanmaktadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hasâra' kelimesinin 'bir şeyin eksilmesi, azalması' anlamına geldiğini ve özellikle ticaretteki zararı ifade ettiğini belirtir. Kur'an'da ise bu kavram, manevi kayıpları, ahiret saadetini yitirmeyi ve Allah'ın rızasından mahrum kalmayı ifade eder. Ayetteki 'el-hâsirîn', Allah'ın rahmeti olmasaydı İsrailoğullarının karşılaşacakları manevi ve uhrevi yıkımı anlatır."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":2,"surface":"تَوَلَّيْتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"تَوَلَّى","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yüz çevirdiniz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"مِّنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"بَعْدِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sonra","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"فَلَوْلَا","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْلَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer olmasaydı","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":7,"surface":"فَضْلُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ض-ل","rootLatin":"f-d-l","lemma":"فَضْل","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"lütfu","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda","izafet":"Muzâf"},{"position":8,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":9,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":9,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":10,"surface":"وَرَحْمَتُهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":10,"surface":"رَحْمَتُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحْمَة","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"merhameti","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf","izafet":"Muzâf"},{"position":10,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"O'nun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":11,"surface":"لَكُنتُم","pos":"harf","posDetail":"Cevap Lâmı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":11,"surface":"كُنتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"olurdunuz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":12,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"ٱلْخَـٰسِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-س-ر","rootLatin":"kh-s-r","lemma":"خَاسِر","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zarar edenler","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Śumme"},{"position":2,"translit":" tevelleytum"},{"position":3,"translit":" min"},{"position":4,"translit":" ba'di"},{"position":5,"translit":" żâlike"},{"position":6,"translit":" felevlâ"},{"position":7,"translit":" fadlu"},{"position":8,"translit":"(A)llâhi"},{"position":9,"translit":" ‘aleykum"},{"position":10,"translit":" verahmetuhu"},{"position":11,"translit":" lekuntum"},{"position":12,"translit":" mine"},{"position":13,"translit":"lḣâsirîn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/60-64*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/60-64*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/60-64*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/60-64*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/64*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/64*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/64*