# Bakara Sûresi, 66. Âyet (2:66)

> فَجَعَلْنَـٰهَا نَكَـٰلًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ

*Fece'alnâhâ nekâlen limâ beyne yedeyhâ vemâ ḣalfehâ vemev'izaten lilmuttekîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Biz bunu, hem onu görenlere, hem de sonra geleceklere bir ibret ve Allah'a karşı gelmekten sakınanlara da bir öğüt kıldık.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/2/66

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","imtihan-bela","takva","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece, ve"},{"position":1,"surface":"جَعَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptık"},{"position":1,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":2,"surface":"نَكَالًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ن-ك-ل","rootLatin":"n-k-l","lemma":"نَكَال","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"bir ceza"},{"position":3,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":3,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"şey"},{"position":4,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekân","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arasında"},{"position":5,"surface":"يَدَيْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-د-ي","rootLatin":"y-d-y","lemma":"يَد","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Tesniye","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"elleri"},{"position":5,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Atfedildiği için mahallen mecrûr","gloss":"şey"},{"position":7,"surface":"خَلْفَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekân","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"خَلْفَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arkasında"},{"position":7,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"مَوْعِظَةً","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"و-ع-ظ","rootLatin":"w-'-z","lemma":"مَوْعِظَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"bir öğüt"},{"position":9,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":9,"surface":"الْمُتَّقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"مُتَّقِي","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sakınanlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bakara 66. ayet, cumartesi yasağını çiğneyenlerin akıbetini ve bu olayın taşıdığı ibretlik mesajı dilbilimsel olarak ele almaktadır. Ayet, 'nekâl' ve 'mev'ıza' kavramları üzerinden ilahi cezanın caydırıcılığını ve takva sahipleri için taşıdığı öğüt değerini vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"فَجَعَلْنَـٰهَا","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın bir şeyi belirli bir hale getirmesi, kılmak, yapmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ceale (جعل) kelimesi, bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek, bir şeyi yaratmak veya bir hüküm koymak anlamlarına gelir. Ayetteki 'feca'alnâhâ' ifadesi, cumartesi yasağını çiğneyenlerin durumunu, yani maymunlara dönüştürülmelerini, bir ibret ve ceza haline getirme fiilini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ceale fiili, Kur'an'da bazen 'saymak, kabul etmek' anlamında da kullanılır. Ancak bu ayette, 'bir şeyi bir şeye dönüştürmek, kılmak' anlamında olup, Allah'ın kudretinin bir tezahürü olarak, o topluluğun durumunu 'nekâl' ve 'mev'ıza' haline getirmesini anlatır."}]},{"word":"نَكَـٰلًا","root":"ن ك ل","rootLatin":"n-k-l","meaning":"İbret verici ceza, caydırıcı örnek demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nekâl (نكال), başkalarını benzer bir fiili işlemekten alıkoyan, ibret verici bir cezadır. Ayetteki 'nekâlen' ifadesi, cumartesi yasağını çiğneyenlere verilen cezanın, hem o dönemin insanları hem de sonraki nesiller için caydırıcı bir ders niteliği taşıdığını belirtir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nekâl, bir kimsenin işlediği suçtan dolayı aldığı ve başkalarına ibret olan cezadır. Bu ayetteki 'nekâlen', Allah'ın o topluluğa verdiği cezanın, hem çağdaşları hem de gelecek nesiller için bir uyarı ve caydırıcı bir örnek teşkil ettiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'nekâl' kavramının Kur'an'daki kullanımını incelerken, onun sadece bir ceza olmaktan öte, ilahi adaletin bir tezahürü ve insanları doğru yola sevk etme amacı taşıyan bir 'ibret' olduğunu belirtir. Bakara 66'daki 'nekâlen', bu ibret boyutunu açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"خَلْفَهَا","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Bir şeyin arkası, sonrası, gelecek nesiller anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Half (خلف), bir şeyin arkası veya bir şeyden sonra gelen anlamlarına gelir. Ayetteki 'mâ halfahâ' (ما خلفها) ifadesi, bu olayın meydana geldiği zamandan sonraki nesilleri, yani gelecekteki insanları ifade eder. Bu, cezanın ibretlik yönünün zamanüstü olduğunu gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Half, bir şeyin ardı, sonu demektir. 'Mâ beyne yedeyhâ ve mâ halfahâ' (ما بين يديها وما خلفها) ifadesi, olayın yaşandığı dönemin insanları ile ondan sonra gelecek olan tüm nesilleri kapsayan geniş bir zaman dilimini işaret eder."}]},{"word":"مَوْعِظَةً","root":"و ع ظ","rootLatin":"v-'-z","meaning":"Öğüt, nasihat, ibret verici ders demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mev'ıza (موعظة), kalbi yumuşatan, öğüt veren ve insanı doğru yola sevk eden söz veya eylemdir. Ayetteki 'mev'ızaten' ifadesi, cumartesi yasağını çiğneyenlerin başına gelenlerin, Allah'tan korkanlar (müttakiler) için bir ders ve uyarı niteliği taşıdığını belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Mev'ıza, bir şeyi hatırlatmak, uyarmak ve öğüt vermek demektir. Bu ayette, Allah'ın o topluluğa verdiği cezanın, müttakiler için bir hatırlatma, bir uyarı ve Allah'ın emirlerine uymanın önemini kavratan bir ders olduğunu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'mev'ıza' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini vurgular. Ona göre mev'ıza, sadece bilgi aktarımı değil, aynı zamanda kalbe hitap eden, vicdanı harekete geçiren ve ahlaki bir dönüşümü hedefleyen bir öğüttür. Bakara 66'daki 'mev'ızaten', bu derin ahlaki ve vicdani etkiyi taşır."}]},{"word":"لِّلْمُتَّقِينَ","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Allah'tan korkanlar, sakınanlar, takva sahipleri demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Takva (تقوى), nefsi korkulan şeylerden korumaktır. Şeriat dilinde ise, nefsi günahlardan korumak anlamına gelir. Müttakî (متقي) ise bu vasfa sahip olan kişidir. Ayetteki 'lil-müttakîne' ifadesi, bu olayın öğüt ve ibret değerinin, ancak Allah'tan korkan, emirlerine riayet eden ve yasaklarından sakınan kişiler tarafından tam olarak anlaşılabileceğini gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Takva, Allah'ın azabından sakınmak, O'nun emirlerine uyup yasaklarından kaçınmaktır. Müttakîler, bu vasfı taşıyan ve Allah'ın rızasını kazanmaya çalışan kimselerdir. Bakara 66'da, bu cezanın 'müttakiler' için bir öğüt olması, onların zaten Allah'a karşı duyarlı olduklarını ve bu tür ibretlerden ders çıkarabileceklerini vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-138*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bakara 2-255*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/66*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/66*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/66*
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *2/66*